Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

فاطمی باشیم انشاء الله

دوشنبه 30 بهمن 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |



نظرات() 

منابع مردم شناسی در کتابهای جغرافیائی طول تاریخ اسلام و ایران (3)

دوشنبه 30 بهمن 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

منابع مردم شناسی در کتابهای جغرافیائی طول تاریخ اسلام و ایران (3)

آغاز سفرنامه نویسی و خاطرات

از قرن پنجم هجری سفرنامه نویسی ، و اگر بتوان گفت خاطره نویسی ( یادداشت های روزانه ) ، باب شد که به عربی رحله نامیده شده است . ابن عبدالبر (ه م)، ادریسى (ه م) و ابن دلائى (ه م) نیز از این قرن و از آندلس ( جنوب اسپانیا ) ؟ هستند . شاید ابن جبیر آغازگر بوده است اگرچه قبل از وی ابوبكر محمد بن العربى (468-543ق) هم در این رشته فعالیت داشته است .

احمد بن جبیر (540-614 ه . ق ) . از اهالی آندلس . رحله الکنانی که کتابیست بسیار ارزنده)

الحموی، یاقوت، ابوعبدالله، ( زاده 574 ه . ق – 626 ه - ق ) بغدادی اصالتا" یونانی . مُعجَم البُلدان، که شرحی هم در باره وضعیت مردم نواحی مورد مطالعه وی دارد ..

ابن سعید مغربی ( متوفی 373 ه . ق ) زاده تونس ( غرناطه ) یا سیسیل ایتالیا ، که پس از اقامت در مکٌه و بغداد ، از سال 367 ه . ق در نیشابور ساکن شد و به نیابوری شهرت یافت . کتابهای تاریخ و جغرافیا .

ابن نفیس دمشقی ( 1213 – 1288 م ) طبیب مشهور ؛ و جغرافیدان ؟ .

زکریا بن محمد بن محمود مکمونی قزوینی ملقب به زکریای قزوینی (۶۰۰–۶۸۲)، جغرافیدان، دانشمند، تاریخنویس و فیلسوف ایرانیتبار

شمس الدین مقدسی ( از ویکیپدیا )

محمد بن احمد شمسالدین المقدسی جغرافیدان قرن چهارم هجری بود. او برای نوشتن کتابش از ساحل هند تا اندلس در اسپانیا مسافرت کرد و بیشتر نوشتههایش بر پایه مشاهدات خود او است. وی عمیقاً در همه فعالیتهای اقتصادی، دینی و بازرگانی مردمان هر ناحیه تحقیق میکرد و در ابتدای کتاب خود نیز توضیح دادهاست که کتابش تنها به شرح کوهها و بیابانها و رودها و دریاهای ممالک اسلامی نپرداختهاست.

محمد بن احمد شمسالدین المقدسی در بیت المقدس زاده شد. او پس از پایان مسافرتهایش و در چهل سالگی کتاب احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم را نوشت که در نوع خود کاملترین و جامعترین کتاب میباشد. مقدسی در اول کتاب خود با دیدی انتقادی از علم جغرافیا در نزد اعراب تا روزگار خودش صحبت کردهاست و از سختیهایی که در راه نوشتن این کتاب کشیده سخن گفتهاست.

المقدسی برای جمعآوری اطلاعات در هر ناحیهای به متن جامعهٔ آنجا نفوذ میکرد، به این ترتیب که با قاضیان نشست و برخاست میکرده و در هر شهری به بازرگانی میپرداخته و با انواع آدمها در آنجا معاشرت مینمودهاست. در مجالس داستانسرایان منطقه حضور مییافت و حتی به استخدام والیان و ملاکان آنجا نیز درمیآمد. همچنین فاصله هر شهر با شهر دیگر را بدست میآورد و در قوم و نژاد و زبان و مذهب مردم هر منطقه تحقیق مینمود. وی در همه فعالیتهای اقتصادی، دینی و بازرگانی مردمان هر ناحیه تحقیق میکرد و در ابتدای کتاب خود نیز توضیح دادهاست که کتابش تنها به شرح کوهها و بیابانها و رودها و دریاهای ممالک اسلامی نپرداختهاست.

وی همچنین در مورد تفاوتهای دینی و نژادی و جمعیتی و شکل ظاهری مردم هر منطقه پرداخته و مراکز مهم تجاری، راههای ارتباطی، زیستبوم منطقهای و حتی در مورد نقاط ضعف و قوت مردم هر ناحیه و مراکز مقدس و نواحی خطرناک هر منطقه نیز توضیح دادهاست. روش وی در گردآوری این اطلاعات مبتنی بر مشاهده مستقیم یا پرسش از معتمدین آن نواحی یا مراجعه به کتابخانهها بودهاست.

»

ابوالفدا ( 672 – 732 ه . ق ) از کردان سوریه بود . المختصر فی الاخبار البشر . تقویم البلدان .

ابن الوردی ( 1290 – 1349 م ) . از اهالی سوریه . تاریخ ابن الوردی . خریده العجائب و فریده الغرائب ( در جغرافیای حیوانات و گیاهان و ... )

حمد الله مستوفی قزوینی ( 680 ه . ق – 750 ه . ق ) . تاریخ گزیده . نزهت القلوب – 740 ه . ق ( جغرافیا ی طبیعی و اقتصادی و ... ، شهرها . عجایبی که در سایر ولایات ربع مسکون است ، و... )

. وی که ایرانی است متاسفانه کمتر به زندگی انسانی و مردم توجٌه داشته است که منبع ارزشمند تری در مردم شناسی ایران قرار گیرد .

نظرات() 

ابن بطوطه - سفرنامه نویس کبیر جهان و جهان اسلام

شنبه 28 بهمن 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

ابن بطوطه (و در برخی منابع ابن بتوته) در سال ۷۰۳ ق. / ۱۳۰۴ م. کتاب تحفة النظار فی غرائب الامصار و عجائب الاسفار که به رحلة ابن بطوطه نیز مشهور است.

 در مغرب (مراکش) به دنیا آمد ؛ سال ۷۲۵ ق. به سوی مکه عزیمت نمود و مصر، شام، فلسطین، حجاز، عراق، ایران، یمن، بحرین، ترکستان، بین‌النهرین و بخشی از هند و چین، جاوه، شرق اروپا و شرق آفریقا را پیمود و سرانجام به مغرب برگشت. سفر او ۲۷ سال به درازا کشید (۱۳۲۵-۱۳۵۲ م) و در مراکش سال ۷۷۹ق. /۱۳۷۷ م. درگذشت. ابن بطوطه تقریباً معاصر با مارکو پولو بود ولی بیش از سه برابر مارکوپولو راه پیمود .

وی چهار، پنج یا شش ؟ بار به ایران سفر نمود و در تمام سفرهای شرقی خود از زبان فارسی برای ارتباط با غیرعرب‌ها استفاده کرد. همسری ایرانی داشت و فارسی را خوب صحبت می کرد . سفرهای او در دو سوی سواحل دریای فارس و شهرهای فارس از جمله شیراز، خوزیه (خوزستان)، تُستر (شوشتر)، اصفهان، تبریز و خراسان بسیار ارزشمند است.

سفرنامه ابن بطوطه

این سفرنامه که «تُحفَة اَلنُظار فی غَرائِب اَلأمَصار وعَجائِب اَلأسَفار» نام دارد در قرن هشتم هجری و به دستور یکی از امرای مغرب نگاشته شده‌است. محتویات آن حاصل مشاهدات خود ابن بطوطه است. بیش از ۲۰٪ این کتاب به شرح و توصیف سفر ابن بطوطه به هندوستان و جزایر مالدیو اختصاص یافته‌است. « در هند ۹ سال نزد پادشاه هند که محمد شاه نام داشت، ماند و مورد عنایت او قرار گرفت و به دستور پادشاه هند به سمت قاضی القضات برگزیده شد. » .  وی دربارهٔ خلق و خوی مردم آن دیار و راه‌های بازرگانی آن با چین اطلاعات مهمی ارائه می‌کند

بنا به یک نظر« ابن بطوطه تنها ۴ بار به ایران و حجاز سفر کرده و نه ۶ بار. به هر روی ابن بطوطه همانند ابن خلدون از فرهنگ و شهریگری سرزمین فارس یا ایران با عظمت یاد کرده و حتی در تبریز و شوشتر (تستر) دانشمندانی را ملاقات نموده که بر تمام دانشها چیره بوده‌اند او همچنین اشاره می‌کند که در شیراز زنان اجتماعات داشتند و در امور اجتماع همکاری داشتند. »

در مورد ایران ابتدا « از راه خلیج فارس که آن را بحر فارس نامیده‌است به ایران رفت و در آغاز راه به مینا ب و رودان و روستاهای کوچک رفت وبعد به بندر جرون و از راه کهورستان، کوخرد به لار رفت واز لار به خنج که در آن زمان (خنج بال) می‌نامیدند، و سپس از روستای کوهیج که از مراکز دانش و دانش شرعی در آن دوران بود دیدن کرد و ازآنجا از راه خلیج فارس راهی بحرین شد . » بعدا" « از شهر ترمذ به خراسان رفت واز شهرهای بلخ، هرات، تربت جام، توس، سرخس، نیشابور، و بسطام دیدن کرد . » . از همین ابتدا مشخص می شود که ابن بطوطه به عقاید مذهبی مردمان و تفاوتهای آنان بسیار می پرداخته است .

در سفری دیگر از بصره وارد آبادان شده به ماهشهر – لرستان – کردستان – شوشتر و اصفهان رفته به منظور دیدار مرادِ خود ، شیخ مجدالدین شیرازی ، در زمان شاه ابو اسحق ، عازم شیراز شده است .

ابن بطوطه در مورد اصفهان می نویسد ::

« اصفهان كه از شهرهای عراق و عجم است شهری بزرگ و زیبا است ولی اكنون قسمت زیادی از آن در نتیجه اختلافاتی كه بین سنیان و شیعیان آن شهر بوقوع می‌پیوندد بویرانی افتاده. این اختلافات هنوز هم ادامه دارد و مردم آن شهر دائم در منازعه و كشتار بسر میبرند...اهالی اصفهان مردمی زیبا روی‌اند... شجاعت و نترسی از صفات بارز ایشان می باشد. اصفهانی ها مردمانی گشاده دست‌اند. همچشمی و تفاخری كه میان آنان در مورد اطعام و میهمان‌نوازی وجود دارد منشاء حكایات غریبی شده‌است . »

ابن بطوطه پس از شیراز به بغداد رفته دوباره وارد ایران ، شهر هویزه شده و از آنجا به بصره و کربلا و بغداد رفته از آنجا برای چهارمین بار وارد ایران شده به تبریز ، پایتخت سلطان محمد خدابنده ، و نواحی اطراف آن سفر کرده است .

یکبار نیز از جنوب به هرمز ، خنج ، کیش ، و سیراف سفرکرده است . پس از این بوده است که یکبار هم از شمال شرق ایران بزرگ به هرات – تربت جام – توس – نیشابور – بسطام و مشهد الرضا که آن را دارای آبهای روان ، آسیابها ومیوه های خوب معرفی کرده است سفر کرده است .

نظرات() 

ناصر خسرو قبادیانی ، نخستین سفرنامه نویس ایرانی در منابع مردم شناسی عصر خود

جمعه 27 بهمن 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

مسیر سفر ناصر خسرو

ناصر خسرو قبادیانی ( 394 – 481 ه . ق ) . شاعر ، فیلسوف ، حکیم و جهانگرد ایرانی که کتاب « سفرنامه » حاصل سفر هفت ساله اش ( تا سال 444 ه . ق ) از منابع موضوعات مردم شناسی ایران است . « ناصر در سفرنامه رویدادها و قضاها را با بیطرفی و بی غرضی تمام نقل میکند. اما زمانیکه به زادگاهش بلخ میرسد و به امر دعوت به مذهب اسماعیلی مشغول میشود، ملّاها و فقها سد راه او شده و عوام را علیه او تحریک نموده، خانه و کاشانهاش را بهنام قرمطی، غالی و رافضی به آتش کشیده قصد جانش میکنند،... » .

بخشهای سفرنامه :

زندگی در مروخواب ناصر خسرو. عزم نیشابور و کسوف.زیارت شیخ بایزید بسطامی و طلب اهل علم

ری، کوه دماوند و نوشادر

قزوین، رئیس علوی آن و صنعت کفشگری در قزوین

بقال خرزویل

شاهرود، سپیدرود و دریای آبسکون

شمیران در ولایت دیلم

از شمیران تا تبریز

قطران تبریزی

مرند، هسودان، خوی، برکری، وان، اخلاط و بطیس

ارزن، میافارقین(Silvan) دیاربکر ترکیه، نصریهآمدحرانقرول و مرد عرب شصت سالهسروج، فرات، منبج، حلبجند قنسرین، سرمین، معمره النعمان و استوانه سنگینش۰ابوالعلاء معریکویمات، حما، آب عاصیعرقه، طرابلس و مردمان شیعهاشطرابرزن، جبیل و بیروتصیداصورعکه، عینالبقرزیارت قبور انبیای بنی اسرائیلشهر طبریهحیفا۰قیساریه، کفرسایا، کفرسلامرمله (فلسطین)بیت المقدسمسجد قدس و جوانب آنبیت اللحمسفر به حجازبازگشت به بیت المقدسرمله، عسقلان، طینه، تنیسقاهرهصفت شهر مصر و ولایتش۰اسکندریه و مناره آنقیروان، سلجماسه و اندلسدریای قلزمجنوب مصرصفت شهر قاهرهصفت فتح خلیجصفت شهر مصر، پوست پلنگی گاوها، مرغ خانگی بزرگ حبشیها، خرهای ابلقآسایش در مصرصفت خوان سلطان و قیاس با بارگاه سلاطین عجم سلطان محمود و غزنوی و پسرش مسعودسیر سلطان مصر۰بیرون شدن از مصر و صفت مدینة النبیمکهبازگشت به مصربازگشت به خانه، اسیوط، خشخاش و افیوناخمیم، اسوان و نوبهضیقهعیذابجدهصفت شهر مکه شرفها الله تعالیصفت زمین عرب و یمن۰صفت مسجد الحرام و بیت کعبهصفت کعبهصفت اندرون کعبهصفت گشودن در کعبه شرفهاالله تعالیعمره جعرانهپس از حج چهارملحسا و طائفپس از طائفاعراب بدوی و خوراک ایشانفلج و مردم فقیر جنگطلبش۰نقاشی ناصر خسرو و حیرت اعراب بدویبه سوی بصرهیمامه و مردمان زیدی مذهبشلحسابوسعیدیان شهر لحساتا کسی دعوی بوسعیدی نکندحجرالاسود مغناطیس مردمان است!خوراک مردمان لحساحدود لحسا (إحصاء- احساء)نزدیک من بدویان با اهل إحسا نزدیک باشند به بیدینی۰بصرهامیران پارسی بصرهگرمابهبان ما را به گرمابه راه ندادمشاهد امیرالمؤمنین علی (ع) در بصرهادامه حکایت گرمابه و گرمابهبانصفت مد و جزر بصره و جویهای آنشهر ابله-صفت اعمال بصرهپس از بصره

آبادان۰پس از آبادانمهروبانارجانلردگان و لنجاناصفهاناز اصفهان تا طبسطبستونقاینسرخس، مروالرود، باریاب و سنگلان

نظرات() 

منابع مردم شناسی در کتابهای جغرافیائی طول تاریخ اسلام و ایران (2)

جمعه 27 بهمن 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

منابع مردم شناسی در کتابهای جغرافیائی طول تاریخ اسلام و ایران (2)

ابوریحان بیرونی ، پدر مردم شناسی ایران ( و جهان ؟ )

ابو ریحان بیرونی ( 14 شهریور 352 ه . خ – 22 آذر 427 ه . خ برابر با 440 ه . ق ) ، ساکن خوارزم در ایران قدیم ، و ری که همچنان در قلب ایران است . مردم زادگاهش چون وی نه در زادگاهش ، بلکه بیشتر در ایران بزرگ با زبان فارسی می زیسته است به وی لقب بیرونی به معنی فارسی داده اند . برخی بیرونی را بزرگترین دانشمند مسلمان و یکی از بزرگترین دانشمندان فارسی زبان در همه ی اعصار () ، معرفی کرده اند . وی نه تنها ، علاوه بر احاطه بر جغرافیا و بسیاری از دیگر علوم زمان خود ، انسانشناس و مردم شناس ، بلکه اصولا"

پدر انسان شناسی در تمام جهان

معرفی شده است .

ناصر خسرو قبادیانی ( 394 – 481 ه . ق ) . شاعر ، فیلسوف ، حکیم و جهانگرد ایرانی که کتاب « سفرنامه » حاصل سفر هفت ساله اش ( تا سال 444 ه . ق ) از منابع موضوعات مردم شناسی ایران است . « ناصر در سفرنامه رویدادها و قضاها را با بیطرفی و بی غرضی تمام نقل میکند. اما زمانیکه به زادگاهش بلخ میرسد و به امر دعوت به مذهب اسماعیلی مشغول میشود، ملّاها و فقها سد راه او شده و عوام را علیه او تحریک نموده، خانه و کاشانهاش را بهنام قرمطی، غالی و رافضی به آتش کشیده قصد جانش میکنند،... » .


عبدالحیٌ بن محمد گردیزی . از علمای تاریخ و جغرافیا . کتاب زین الاخبار .

ابو عبیدالله البکری ( 405 – 478 ه . ق ) . اهل آندلس ( جنوب اسپانیا ) . المسالک والممالک ؛ که علاوه بر تاریخ و جغرافیا حتی به نژاد شناسی هم پرداخته است .

محمودبن محمد کاشغری ( حوالی 1028 م ) از اهالی بین قرقیزستان ، و کاشغر ( در غرب چین کنونی ) . « معروفترین آثار محمود کاشغری دیوان لغات الترک نام دارد. این کتاب شامل موضوعاتی در رابطه با تاریخ، فرهنگ و زبان یک قوم است که در آن بنا به فرهنگ مردمان ترک تبار، ارزشهای اخلاقی، الگوی رفتاری، جهانبینی ملتهای ترکتبار در قرن یازدهم میلادی را به تصویر کشیده است. » . 

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 268 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :