Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

عباداتتان مقبول درگاه الهی . این عید سعید بر شما مبارک . التماس دعا

یکشنبه 4 تیر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

نظرات() 

ایرنا : ترویج سبک زندگی اسلامی

یکشنبه 4 تیر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

| 

تاریخ خبر: 04/04/1396 | ساعت: 8:20|

ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی رمز مقابله با تهاجم فرهنگی

تهران- ایرنا- ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی و انتقال ارزش های دینی در جامعه می تواند کشور را در برابر نفوذ و تهاجم فرهنگی غرب، پاسداری کند و در کنار حفاظت از مرزهای فکری و روحی جوانان به نهادینه شدن فرهنگ اسلامی در جامعه یاری رساند و راهکاری موثر را در مصون سازی از ناهنجاری های اخلاقی و اجتماعی ارایه دهد.

نظرات() 

کیسه مراد بر دستان بانوان شاهرودی

شنبه 3 تیر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

نگاهی به آیین ۳۰۰ ساله در شاهرود؛

کیسه مراد بر دستان بانوان شاهرودی

 وقتی حاجت یک سال روا می شود

آئین های رمضان در استان ها
شناسهٔ خبر: 4012221 - 
شاهرود - آیین دوختن کیسه مراد در مساجد قدیمی شاهرود در حالی برگزار شد که بانوان متدین و روزه دار این شهرستان با سوزن زدن به کیسه مراد، حاجت یکسال آتی شان را از خالق یکتا طلب می کنند.

به گزارش خبرنگار مهر، بیست و هفتمین روز از ماه رمضان فرصتی برای دوختن کیسه مراد است کیسه ای که نمادی از رمضان،   ماه برکت، رحمت و مغفرت است و در پی آن روح انسان آلایش و غبار ناپاکی ها زدوده می شود جایی که انسان می تواند از خدای خود که بالاترین قدرت را در دست دارد بخواهد تا او را به آرزوهای دست نیافتنی برساند، آری اینجا آئین دوختن کیسه مراد در شاهرود است.

دوختن کیسه مراد بیش از دو قرن قدمت دارد که نسل به نسل به قرن چهاردهم هجری شمسی رسیده در قرنی که با وجود پیشرفت و تکنولوژی ردپای آیین های کهن رو به کمرنگ شدن پیش می رود و باید این پاها را به درون جوهر زنده نگهداشتن آیین های سنتی فرو برد و این ردپاها را مجدد پر رنگ کرد.   پارچه ها در دست بانوان و سوزن در آن یکی دست قرار دارد یکی زیر یکی رو، انگار پستی بلندی های روزگار را با آن نقش می دهند یکی برای فرزند راه دورش دیگری برای درمان بیمار و آن یکی برای گره گشایی دعا می خواند.

سکه در نماد فرهنگ ایرانی یادآور پول و ثروت، دارایی است شاید با توجه به وضعیت اقتصادی مهمترین آرزوی بشر کسب نان حلال و ارتزاق روزی باشد پس یکی از ملزومات آیین دوخت مراد سکه محسوب می شود که  پس از دوختن کیسه سکه ای را به درون آن می اندازند و با گره زدن کیسه همچون دارایی با ارزش آن را نزد خود نگه می دارند.

کیسه مراد ثبت میراث معنوی خواهد شد

رئیس میراث فرهنگی شاهرود در حاشیه این مراسم به خبرنگار مهر، گفت: بیست و هفتمین روز از ماه مبارک رمضان مصادف با کشته شدن قاتل ملعون حضرت علی(ع) و در باوری دیگر از لیالی قدر است و این آئینی بین زنان شاهرودی است که معتقدند می توان در این روز از خدای منان حاجت گرفت

حمید رضا حسنی بیان کرد: این آئین سنتی بیش از سه قرن قدمت دارد و در دامغان نیز طرفداران بسیاری دارد و به دنبال ثبت ملی آن هستیم. چرا در زمره آداب فولکرولیک مردم شرق استان سمنان و یا کهن دیار قومس است.

ایمان به همراه تلاش چاشنی کیسه مراد

یکی از بانوان نمازگزار مسجد که تکه پارچه صورتی در دست دارد و مشغول دوختن است، به خبرنگار مهر، می گوید: زنان و دختران پس از دوخت کیسه سکه ای را به عنوان تبرک در میان آن گذاشته و تا سال آینده نزد خود نگه می دارند افرادی که با انجام این کار در سالهای قبل نذرشان برآورده شده و به حاجت خود رسیده اند، در سال بعد مقداری پارچه، نخ و سوزن برای دوخت کیسه به مسجد آورده و آن را بین سایر نمازگزاران تقسیم می کنند.

مریم ابراهیمی در ادامه چنین توضیح می دهد: عده ای نیز این کیسه را به نیت باروری، بخت گشایی، برکت مال و دارایی و غیره می دوزند برخی زنان نیز مبلغی پول به نیت تشرف به سفرهای مذهبی در این کیسه گذاشته و طی سال از آن استفاده می کنند.

وی افزود: برکت مال عقیده ای است که قدیمی ها بر آن باور دارند و تقریبا هیچ زمان درمانده و مستاصل نبودم و می دانم اگر انسان چیزی را باور داشته باشد خدا به ندای دل انسان قطعا پاسخ خواهد داد به شرط آنکه علاوه بر ایمان کوشش و همت نیز چاشنی این آرزوها قرار گیرد.

کیسه مراد برکت رزق و روزی

دبیر بازنشسته آموزش و پرورش نیز که در جمع نمازگزاران حضور دارد، درباره آیین سنتی دوخت کیسه مراد به خبرنگار مهر، ابراز داشت: خداوند در قرآن می فرماید هرکسی برای رضای خدا صدقه و حسنه دهد چند برابر میزان احسان به او  روزی تعلق خواهد گرفت لذا برخی از مردم در این روز آیه ۱۰سوره حدید را برروی تکه کاغذی نوشته و به همراه سکه داخل کیسه قرار می دهد و سال بعد که به مراد خود دست یافتند تکه کاغذ را درون آب روان انداخته و دوباره با نوشتن آیه این کار را تکرار می کنند.

روح انگیز ارسطو با بیان اینکه این رسم از قدیم بوده است، تصریح کرد: زمانی را به یاد دارم که به همراه مادرم روز ۲۷ ماه رمضان به مسجد می آمدم و او سکه های تک تومانی را بین نماز گزاران تقسیم می کرد و برای سلامتی و عاقبت بخیری خانواده و به ویژه جوان ها دعا می کرد.

وی افزود: برخی افراد نذر می کنند که در صورت برآوردن حاجت خود در سال آتی پارچه، سوزن و سکه را در بین نماز گزاران توزیع کنند و اغلب افراد کیسه ها را نزد خود نگه می دارند چراکه آن را برکت مال و روزی خود می دانند.

خوردن کله پاچه از آیین های رمضان

متولی مسجد اخیانی ها نیز درباره این مراسم به خبرنگار مهر، می گوید: عده ای بر این باورند که روز ۲۷ ماه رمضان ابن ملجم قاتل امام علی(ع) قصاص می شود و به شکرانه این روز مومنان نماز گذار شادی می کنند لباس نو پوشیده، پارچه و کیسه می دوزند و برخی نیز چادر برش می زنند که به نشانه نو شدگی و ثواب این روز است.

احترام صدقی ادامه داد: مردم در این روز به نوعی خود را برای استقبال از عید فطر آماده می کنند بانوان قدیمی اصلاح رفته و قرآن ختم می کنند و در پایان مراسم به نشانه شادی بشکن می زنند و حتی در زمان هایی که حمام عمومی وجود داشت بانوان با حنا کردن دستان خود شادمانی خود را ابراز می کردند.

وی افزود: کله پاچه غذای مرسوم افطاری های روز ۲۷ ماه رمضان بود که بزرگترها اقوام را به خانه دعوت می کردند و دور هم برای نشاط بیشتر جمع می شدند که مساجد محل یکی از مکان هایی بود که دادن افطاری کله پاچه در این روز بسیار مرسوم بود.

دوختن لباس بچه از آرزوهای بانوان

یکی از بانوان کهنسال مسجد نیز به خبرنگار مهر، می گوید: دوختن لباس بچه از جمله آیین های مرسوم ۲۷ ماه رمضان بود که اغلب خانواده هایی که فرزند نداشتند در بین دو نماز لباس بچه می دوختند و از خدا می خواستند که به آنها فرزندی را اعطا کند که اکثریت این بانوان نیز پس از رسیدن به آروزی خود در ماه رمضان سال آتی پارچه برای دوخت کیسه را بین نمازگزان توزیع می کردند.

فاطمه نیشابوری در ادامه می گوید : کیسه مراد سالهای قبل را نزد خود نگه داشته ام اولین سالی که این کیسه را دوختم با گذاشتن مبلغی درون آن به سفر کربلا اعزام شدم با سن ۷۰سال هشت بار کربلا رفتم و بر این باورم که سفر اول را به خاطر برکت این کیسه به عتبات عالیات مشرف شدم.

وی افزود: مساجد قدیمی شهر از جمله مکان هایی است  که دوخت کیسه مراد در آن انجام می شود که برخی اوقات یکی از بانوان خیر چرخ خیاطی خود را در این روز به مسجد می آورد تا برای بانوان و دختران دم بخت چادر بدوزند چرا که این باور وجود دارد در روز قصاص ابن ملجم مسلمانان باید شادی خود را ابراز کنند که برش زدن پارچه و دوخت لباس به نوعی در این روز مرسوم است.

دوخت کیسه مراد تقسیم آرزوها است

یکی دیگر از نماز گزاران که به تازگی زندگی متاهلی را تجربه می کند، به خبرنگار مهر می گوید: دوختن کیسه مراد حس بسیار خوبی دارد و بانوانی در این روز نتواند به دلایلی در مسجد حاضر شود، دوخت کیسه را به دیگر نمازگزاران واگذار می کند تا به نیت او هم کیسه مراد دوخته شود

مریم موسوی ادامه داد: با موشکافی برخی اعتقادات وعقاید قدیمی ها متوجه خواهیم شد که بر پایه درستی بنا شده برکت رزق و روزی،  توجه به مال حلال همواره مورد تاکید آنها بود و همین امر باعث شد تا معنویت بیشتری در روح آنها دمیده شود و یک گام به خدایی شدن نزدیک تر باشند لذا قرار دادن سکه درون کیسه نیز بر طبق همین باور صورت گرفته است.

وی افزود: دعا و نیایش زمانی به صورت دسته جمعی صورت می گیرد تاثیر بیشتری خواهد داشت لذا آیین دوخت کیسه مراد تقسیم آروزها است که در آن برای سلامتی بیماران، عاقبت بخیری جوانان و ارتزاق روزی هر یک با زبانی این آرزوها را  در دل به سوی بارگاه آسمان روانه می کنند.

میراث ناملوس حفظ و احیا شود

کارشناس مسائل فرهنگی درباره آیین های کهن و به ویژه دوخت کسه مراد، به خبرنگار مهر، می گوید: آیین های سنتی به جا مانده از بیشینیان میراث ملی ما محسوب می شود لذا پاسداری از آنها امری ضروری است و چنین به نظر می رسد که با توجه به گذر زمان کمتر جوان ها به احیا آداب و رسوم کهن رغبت نشان می دهند که این امر می تواند زنگ هشداری برای مرگ سنت ها باشد.

علیرضا برهمی در ادامه تصریح کرد: میراث ناملوس از جمله آثاری است که نمی توان آنها را در یک ویترین گذاشت و مردم را به تماشای آن فراخواند بلکه این مهم می طلبد تا برای حفظ این میراث چاره ای تدبیر شود اجرای زنده این برنامه ها در مکان های عمومی و به صورت جشنواره علاوه بر جذب گردشگران احیای فرهنگ های کهن را نیز به دنبال دارد.

وی افزود: سنت های بومی و منطقه ای میراث ماندگاری به شمار می رود آیینی که ۵۰۰سال قدمت دارد نباید به دست فراموشی سپرده شود و در این حال از رسانه ها انتظار می رود که با پررنگ نشان دادن این آیین ها جوان ها را به سمت حفظ این آیین ها سوق دهند و همچنین دستگاه های متولی این امر با همکاری یکدیگر این مراسم ها و اهمیت آن را برای همگان مطرح کنند.

نظرات() 

آتش توپ در سحرهای ماه رمضان قم/ از «کلوخ اندازون» تا سحرخوانی

شنبه 3 تیر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

سنت‌هایی که فراموش شده است؛

آتش توپ در سحرهای ماه رمضان قم/ از «کلوخ اندازون» تا سحرخوانی

آئین های رمضان در استان ها
شناسهٔ خبر: 4008516 - 
قم - ماه مبارک رمضان در گذشته در هر شهری با سنت‌های مخصوصی همراه بود و قم هم یکی از شهرهایی است که آداب و سنن خود را در گرامیداشت ماه خدا برگزار می‌کرد.

خبرگزاری مهر - گروه استان‌ها: ماه مبارک رمضان در گذشته دارای آداب و رسوم خاصی بود، آداب و رسومی که شیرینی و حلاوت ماه خدا را چندین برابر می‌کرد، آدابی که در برخی از شهرها با توجه به بافت و سنت آن شهر متفاوت بود و این روزها در پیج و خم فناوری‌های عصر امروز به فراموشی سپرده شده است و دیگه ردی از این آداب وجود ندارد.

قم هم از جمله شهرهایی است که برخی از آداب و رسوم رمضان در آن مختص این شهر بوده است آدابی مانند توپ در کردن و کلوخ اندازون.

محمد قاضی از پژوهشگران ادبیات و تاریخ که در زمینه قم هم پژوهش‌های مختلفی داشته است، در گفتگو با خبرنگار مهر به تعریف آداب مراسم «کلوخ اندازون» می‌پردازد؛ گرچه وی معتقد است مردم آن زمان این واژه را به شکل «کلوق اندازون» تلفظ می‌کردند.

به گفته این قم پژوه در این مراسم که چند روز قبل از ماه رمضان آغاز می‌شد برخی از مردم کلوخ در جوهای آب می‌انداختند و به این طریق اعلام می‌کردند که زمان خورد و خوراک به پایان رسیده و ماه رمضان نزدیک است.

سحرخوانی در کوچه‌های شهر

وی با اشاره به نبود وسایل ارتباط جمعی در آن زمان می‌گوید: سحرخوانی یکی از سنت‌های رایج بود که به دلیل نبود وسایل ارتباط رواج داشت و برخی از مردم وظیفه اجرای آن را برعهده داشتند.

قاضی افزود: در این مراسم برخی از افراد قبل از سحر با طبل و آواز در کوچه پس کوچه‌های شهر حرکت می‌کردند تا مردم از خواب بیدار شوند و البته در آن زمان به دلیل اینکه شهر گسترش امروز را نداشت صدای این طبل در کل شهر می‌پیچید.

وی ادامه ادامه می‌دهد که در آن زمان که گلدسته‌های حرم حضرت معصومه(س) ساخته شده بود برخی از سحرخوان‌ها به بالای گلدسته‌ها می‌رفتند و سحرخوانی می‌کردند و صدای آن‌ها در نقاط مختلف شهر قم می‌پیچید.

برخی سحرخوان‌ها به بالای گلدسته‌های حرم می‌رفتند و سحرخوانی می‌کردند و صدای آن‌ها در نقاط مختلف شهر قم می‌پیچید

این کارشناس مسائل تاریخی حاج حسن قناد را یکی از سحرخوان‌ها معروف آن زمان معرفی می‌کند که در گلدسته‌های حرم حضرت معصومه(س) سحرخوانی می‌کرده است.

قاضی در ادامه به آداب (توپ در کردن) اشاره می‌کند، رسمی که در میدان مطهری شهر که آن زمان زمین زراعی بود انجام می‌شد.

رسم «توپ در کردن» این گونه بود که مردم برای دست کشیدن از خوردن سحری منتظر صدای توپ بودند و با شنیدن صدای شلیک توپ‌ها مردم متوجه می‌شدند که وقت اذان شده است و البته برای افطار هم در همین نقطه از شهر توپ‌ها شلیک می‌شد و مردم افطار را آغاز می‌کردند.

مراسم شب‌های قدر در مسجد امام حسن عسکری(ع)

وی همچنین از شب‌های قدر و احیای آن شب‌ها یاد می‌کند اینکه در آن روزها مسجد امام حسن عسکری(ع) که یکی از مساجد مهم شهر بود شبستان‌های مملو از جمعیت داشت که شبهای قدر را در آن مراسم احیا را برگزار می‌کردند.

حسن اعرابی هم از دیگر قم پژوهان این شهر است. وی در گفتگو با خبرنگار مهر از تفاوت ماه رمضان با دیگر ماه‌های سال می‌گوید.

به گفته اعرابی دعای جوشن کبیر که در مراسم احیای شب‌های قدر خوانده می‌شود در گذشته رمضان‌های قم در تمامی شب‌ها خوانده می‌شد و این امر باعث می‌شد که این دعا را تقریباً بسیاری از افراد حفظ باشند.

وی می‌گوید: در برخی از خانه‌ها در ماه مبارک رمضان هنگام افطار و سحر اذان گفته می‌شد و این باعث می‌شد تا خانه‌های مجاور از زمان افطار و سحری باخبر باشند

سفره‌های خالی از تجمل چیزی است که این روزها و در ماه‌ مبارک رمضان کمتر به چشم می‌خورد

اعرابی هم به مراسم طبل زنی اشاره می‌کند که برخی از افراد به شکل داوطلبانه و نوبتی این مراسم را اجرا می‌کردند و در کوچه و خیابان همراه با طبل زنی اشعار و مدیحه سرایی می‌کردند و از این طریق بود که هنگام سحر مردم از خواب بیدار می‌شدند و آن هم در زمانی که خبری از وسایل ارتباط جمعی نبود اما کسی خواب نمی‌ماند.

بر اساس آنچه که از خاطرات و گفته‌های قدیم از ماه رمضان وجود دارد در گذشته حال و هوای این ماه مبارک بسیار شیرین و دلنشین بود، اینکه همه شهر دست به دست یکدیگر می‌داند تا مردم را بیدار کنند و یا سفره‌های طول و درازی که با دعوت از بزرگان و فامیل در خانه‌ها پهن می‌شد همه حاکی از همراهی معنویت و همدلی در کنار یکدیگر بود.

اما سفره‌های خالی از تجمل و تجمل‌گرایی چیزی است که این روزها و در ماه‌ مبارک رمضان کمتر به چشم می‌خورد.

نظرات() 

آیین‌های رمضان از خزر تا زاگرس

پنجشنبه 1 تیر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

آیین‌های رمضان از خزر تا زاگرس؛

تجلی فرهنگ«همسایه داری» در رمضان/نوای «الفراق» در کوچه‌ها می‌پیچد

آئین های رمضان در استانها
شناسهٔ خبر: 4011357 - 
رمضان فرصت تقویت فرهنگ «همسایه داری» است، فرهنگی که در لوای آئین‌هایی مانند «کاسما» و «هَمچه کاسه» تجلی می‌یابد؛ و حالا ماه خدا با نوای غم‌آلود «الفراق» به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود.

خبرگزاری مهر ـ گروه استان‌ها: رمضان دیگری به روزهای پایانی خود رسید و مردم مشتاق ایران‌زمین عاشقانه آغوش گشودند تا مهمان سفره پربرکت خداوند باشند، مهمانی که در آن نوای آئین‌های رمضان به گوش می‌رسد، آیین‌هایی برای سفره‌های افطار و سحر که شیرینی آن زیر زبان ماندگار می‌شود.

ماه رمضان در گوشه گوشه ایران مملو از آداب‌ورسومی است که گرچه امروزه تنها یادگاری شیرین از برخی از آن رسم و رسوم باقی‌مانده اما هنوز هم می‌توان معنویت را از لابه‌لای این آئین‌ها احساس کرد.

«رمضان» در هر گوشه‌ای از کشور علاوه بر حفظ ساختارهای متعارف شرعی، با آیین‌های خاصی برگزار می‌شود، البته برخی اقوام مختلف مردم ایران از لر، ترک، کرد، فارس، اهالی جنوب، شمال، غرب و شرق در برخی آداب و سنن با یکدیگر مشترک و تنها اختلاف در نام آن آیین به دلیل تفاوت در گویش‌ها و زبان‌ها است.

با مرور این آئین‌ها می‌توان آیینه رسوم قدیمی را که غبار فراموشی گرفته‌اند صیقل داد و پای سفره‌های افطاری مردمان این کهن سرزمین نشست و دعای سحر را از قلب ایران زمزمه کرد.

در هر کوی و برزنی بوی سادگی به مشام می‌رسد و این سفره‌های افطار است که به روی خلق گشوده می‌شود. از خرماهای جنوب تا کلوچه‌های شمال، از نان‌های محلی غرب و شرق تا رسم دعاهای مردمان این دیار که برای نعمت بی‌نهایت خداوند سربه‌مهر، بوته شکر می‌کارند.

در بازخوانی این آئین‌ها می‌توان طعم «برساق» را زیر زبان حس کرد و نان کاکلی، زنجفیلی کوکه، هریس و ایران آشی را با ولع خورد و در این میان مگر می‌شود از شیرینی «کاسمسا» و نان‌های کلوچه‌ای زعفرانی و رنگینه به‌سادگی گذشت.

خبرگزاری مهر در سلسله گزارش‌هایی به مناسبت ماه پربرکت رمضان به بازخوانی این آئین‌ها می‌پردازد.

در این بین، شهرهایی نظیر رشت، گرگان، ساری، کرج، خرم‌آباد و ... آداب و رسوم جالبی دارند که مرور آنها خالی از لطف نیست، آداب و رسومی که گاه بر سفره‌های سحری و افطاری و گاه بر اجرای یک رسم و سنت اشاره دارند.

رمضان از شمال تا غرب ایران

«همسایه داری» فرهنگ غنی برگرفته از دین اجتماعی و انسانی اسلام و آیین کهن اقوام مختلف ایرانی بیش از هر زمان دیگری در ماه مبارک رمضان تجلی می‌یابد تا به هر نقطه از ایران که نگاه کنیم خبر از مهربانی و دست‌ودل بازی همسایه‌ها در تقسیم سفره افطار با یکدیگر باشد.

رمضان ماهی برای تمرین بندگی خدای متعال و ماهی برای تمرین آداب اجتماعی است که شاید درگذر روزها و در خلال زندگی آپارتمان نشینی به فراموشی سپرده‌شده است، در میان روزمرگی‌هایی که رفت‌وآمد همسایه‌ها را به حداقل رسانده ماه مبارک رمضان با آیین‌های خاص خود مردم را تشویق به صله‌رحم و همسایه داری می‌کند.

در ساری، رشت، خرم‌آباد، کرج و گرگان همسایه داری و تقسیم افطاری میان همسایگان پای ثابت آیین‌های رمضان است تا به مصداق این سخن پرمغز امام علی(ع) که می‌فرمایند: زکاتِ رفاه، نیکی با همسایگان و صله‌رحم است؛ مردم زکات رفاه خود را در ماه رمضان به همسایه‌ها بدهند و به مصداق این سخن پیامبر گرامی اسلام «صله‌رحم، خوش‌اخلاقی و خوش همسایگی، شهرها را آباد و عمرها را زیاد می‌کند» شهرهای خود را آباد کرده و روابطی از جنس مهربانی و یاری و خوش‌اخلاقی را در محله‌های خود حاکم کنند.

«کاسمسا» سنت همسایه داری در لرستان

در لرستان سنت زیبای «کاسمسا»، فرهنگ همسایه داری را زنده نگه‌داشته تا مردم با انجام این آیین هم از حال همسایه خود باخبر شوند و هم روزی سفره افطار خود را با آن‌ها شریک شونددر لرستان سنت زیبای «کاسمسا»، فرهنگ همسایه داری را زنده نگه‌داشته تا مردم با انجام این آیین هم از حال همسایه خود باخبر شوند و هم روزی سفره افطار خود را با آن‌ها شریک شوند.

مطابق این سنت هر خانواده‌ای مقداری از غذای افطار خود را برای همسایگان می‌برد و همسایه نیز مقداری از غذای افطار خود را در ظرف غذایی که با آن برایش غذا آورده‌اند می‌ریزد و پس می‌فرستد.

اجرای این رسم ضمن تقویت روابط بین همسایگان و فامیل باعث خبر گرفتن از احوال و وضعیت معیشتی خانواده‌ها از یکدیگر می‌شود و به‌خصوص باعث شناسایی خانواده‌های کم‌بضاعت خواهد شد.

آئین «هَمچه کاسه» در البرز

«هَمچه کاسه» در البرز تجلی دیگری از فرهنگ همسایه داری است تا مردم البرز در ۳۰ روز ماه مبارک رمضان شیر برنج، فرنی، حلوا و آش سفره افطاری خود را به یکدیگر تقدیم کنند و اجرای این آیین سبب نزدیکی دل‌های همسایگان شود.

محراب رجبی رئیس بنیاد البرزشناسی به مراسم «هَمچه کاسه» در البرز اشاره کرد و گفت: این مراسم در ماه رمضان بیشتر برگزار می‌شود و ممکن است در ۳۰ روز ماه مبارک برگزار شود.

وی ضمن توضیح مراسم هَمچه کاسه، گفت: در این مراسم، همسایگان معمولاً شیر برنج، فرنی، حلوا و آش را به یکدیگر تقدیم می‌کنند که این امر سبب نزدیکی دل‌ها می‌شود.

رجبی با اشاره به اینکه در برخی مناطق کوهستانی البرز در ابتدای هرماه جشنی برپا و در این جشن‌ها عیدی و طعام میان همسایگان توزیع می‌شود، گفت: این مراسم بهانه‌ای برای توجه به همدیگر است.

وی ادامه داد: پخت نان‌های محلی نظیر «اگردک» و «تفتان» میان آذری زبانان مقیم البرز رواج دارد و شاید کمتر سفره افطار آذری زبانان را می‌توان در این ایام خالی از این دو نان محلی یافت.

رئیس بنیاد البرزشناسی با تأکید بر اینکه دیدار با دوستان و آشنایان ازجمله اموری است که در ساعات بعد از افطار انجام می‌شود، گفت: گاه این دیدارها تا هنگام سحر به طول می‌کشد.

طنین نوای «سحر خوانی» در محله‌های گلستان

گلستانی‌ها علاوه بر تقسیم سفره افطار خود با همسایه‌ها، اهل محل را قبل از اذان صبح و به هنگام سحر بیدار می‌کردند تا روزه‌داران برای صرف سحری خواب نمانند.

البته در روزگاران قدیم مردی با نوای خوش سحر خوانی و یا ابیاتی موزون مردم را به بیداری دعوت می‌کرد، در بیشتر شهرهای گلستان هم مراسم «الله رمضانی» برگزار می‌شد. در این مراسم تعدادی از جوانان به جمع‌آوری کمک‌ می‌پرداختند و از محل این کمک‌ها به نیازمندان افطاری می‌دهند؛ رسمی که فراموش‌شده و دیگر اجرا نمی‌شود.

در قوم سیستانی در استان گلستان نیز چندین نفر از ریش‌سفیدان و معتمدان روستاهای سیستانی لحظاتی پیش از آغاز سحر از خواب بیدار می‌شوند و با رفتن به پشت‌بام خانه‌ها و خواندن اشعار مذهبی با لهجه محلی خود مردم روستا را از زمان سحری خوردن آگاه می‌کنند.

همه این آداب و روسم نشان از جایگاه ویژه «همسایه» در روابط اجتماعی میان اقوام مختلف کشور است، موضوعی که با گذر زمان و تغییر سبک زندگی مردم به فراموشی سپرده می‌شود.

سفره‌های رنگین و مقوی افطاری

از دیگر آداب و آیین‌های ماه مبارک رمضان پخت شیرینی و غذاهای محلی است که علاوه بر آنکه سفره‌های افطاری را رنگین می‌کند، رژیم غذایی متنوع و مقوی را برای روزه‌داران فراهم می‌کند.

معمولاً در لرستان افطاری‌ها با آب داغ و بامیه و زولبیا آغاز می‌شود اما بر برخی سفره‌ها هنوز دانه‌های درشت و خوشمزه «برساق» خودنمایی می‌کند.

برساق از شیرینی‌های ویژه تاریخ لرستان است که از آرد، شیر، شکر و برخی افزودنی‌ها از گیاهان بومی و طبیعی درست می‌شود و سهم بزرگی از سفره افطاری مردم این دیار دارد.

سفره افطار ماه رمضان مردم لرستان از غذاهای محلی سبک نیز خالی نیست، سوپ «کشکینه» ازجمله غذاهای مقوی است که در فصول مختلف به‌ویژه زمستان مورداستفاده قرار می‌گیرد.

«کشکینه» خشک را زنان روستا از ماه‌ها قبل در فصل‌های بهار و تابستان با گندم نیمه آرد شده و دوغ درست می‌کنند و به شکل دایره درمی‌آورند و سپس آن را جلوی آفتاب می‌گذارند تا خشک شود و برای فصل زمستان به همراه ادویه‌جات، پیاز و روغن در آب جوش حل کرده و به‌عنوان یک سوپ سبک و مقوی استفاده می‌کنند.

معطر شدن سفره گیلانی‌ها به عطر «گُل پالوده»

«گُل پالوده» یا «فرنی گُل» یکی از خوش‌طعم‌ترین خوراک‌هایی است که در ماه مبارک رمضان زینت‌بخش سفره‌های افطار مردم گیلان است«گُل پالوده» یا «فرنی گُل» یکی از خوش‌طعم‌ترین خوراک‌هایی است که در ماه مبارک رمضان زینت‌بخش سفره‌های افطار مردم گیلان است. این خوراک که به‌عنوان پیش‌غذا مصرف می‌شود، ترکیبی از گل محمدی، کره، آرد برنج، شکر، زعفران و شیر است که برای نخستین لحظات افطار، بسیار مناسب است.

زنان گیلانی  «گُل پالوده» را به این روش درست می‌کنند که ابتدا گل محمدی و کره را باهم تفت‌داده سپس شیر، آرد برنج، شکر و زعفران آب کرده را به آن اضافه کرده و این‌قدر به هم می‌زنند تا مخلوط موردنظر به شکل فرنی درآید.

دکتر آزاده میر بلوک کارشناس تغذیه و رژیم‌درمانی درباره خواص این پیش‌غذای ویژه ماه مبارک رمضان به خبرنگار مهرمی‌گوید: «گل پالوده» یا همان فرنی گل نیز به دلیل ترکیب مناسبی از آرد برنج، زعفران، شیر و شکر، نه‌تنها افطار سبک و راحتی است بلکه عناصر تشکیل‌دهنده آن نیز طبع یکدیگر را خنثی کرده و پیش غذایی معتدل محسوب می‌شود.

این کارشناس تغذیه و رژیم‌درمانی تصریح می‌کند: گرمی زعفران و گل، سردی شکر و آرد برنج را می‌گیرند و گل پالوده را به غذایی متعادل و سازگار با معده‌هایی که ساعت‌ها روزه‌داری کرده است، تبدیل می‌کند.

شله‌قلمکار که نوعی آش با ترکیب انواع حبوبات، برنج، گوشت و سبزی‌ها است، عضوی جدانشدنی از سفره‌های افطار مردم گیلان به‌حساب می‌آید. پخت و مصرف این آش که در برخی مناطق گیلان به نام «آش فاطمه زهرا» موسوم است، در ماه رمضان بیشتر شده و حتی بسیاری از مغازه‌ها اقدام به پخت و عرضه آن می‌کنند.

سفره‌های افطار در گیلان درنهایت با «شامی» و «رشته خوشکار» رنگین‌تر جلوه می‌کند؛ «شامی» ترکیبی از گوشت، لپه و تخم‌مرغ است، معمولاً با پنیر و سبزی‌خوردن سرو می‌شود و در سفره‌های افطار جایگاه ویژه‌ای دارد و «رشته خوشکار» شیرینی با بیش از ۳۰۰ سال قدمت در گیلان است که بیشتر توسط مردمان منطقه طاهرگوراب از بخش‌های شهرستان صومعه‌سرا انجام می‌شود و نام این شیرینی محلی با منطقه طاهر گوراب پیوند خورده است.

افطار به‌شرط سادگی در مازندران

در استان البرز پخت نان‌های مقوی محلی نظیر «اگردک» و «تفتان» در میان آذری زبانان مقیم البرز رواج دارد و شاید کمتر سفره افطار آذری زبانان را می‌توان در این ایام خالی از این دو نان محلی یافت.

در مازندران شیر آش، راغون دشو، شکر پلا، اوحلوا، آش ساک، کوکو، شامی سبزی، تخم‌مرغ و برنج و در قدیم نیز قرقناق از غذاهای محلی است که اعتقاد داشتند خوردن این غذاها در طول روز مانع گرسنگی و ضعف می‌شود.

مازندرانی‌ها ترجیح می‌دهند افطارشان را هرقدر هم که ساده باشد، با خانواده و فامیل شریک شوند و بنابراین در خانواده‌های گسترده مازندرانی، تقریباً هر شب مهمانی افطار برپاست.

سفره‌های مازندرانی‌ها ساده و بی‌آلایش است، چند خرما، یک قرص نان و پنیر. نه از تکلف خبری است و نه از چشم‌وهم‌چشمی‌های ریاکارانه. بفرمایید افطار به‌شرط سادگی.

«اوحلوا» غذایی بسیار کامل است که  مخلوطی از آب، شکر قرمز و کمی شیره خرمالوی وحشی به دست می‌آید. این غذا به خاطر داشتن مواد قندی طبیعی می‌تواند برای افطار بسیار مناسب باشد، بومیان ساکن مازندران مخلوطی از برنج را خیس کرده و آرد کمی درشت‌تر، تخم‌مرغ، ادویه، کنجد و شکر را به آن افزوده و مانند کتلت سرخ می‌کنند. قماق غذایی بسیار مقوی است که مناسب سفره افطار است.

رمضان به‌صرف «پشمه» و «بورک» شب بیست و هفتم

 یکی از تاریخ‌نگاران گرگانی در رابطه با آداب غذایی مردم گرگان در رمضان می‌گوید: خوردن آب داغ یکی از آداب خاص افطار کردن مردم گرگان بوده و هست چراکه آن‌ها معتقدند آب گرم حنجره و معده خشک را برای خوردن غذا آماده می‌کند.

اسدالله معطوفی «تَرَک» و «فِرِنی» را غذای خاص مردم گرگان در ماه رمضان معرفی می‌کند و ادامه می‌دهد: در مراسم افطار خانوادگی معمولاً انواع غذاهای رایج مانند آبگوشت، فرنی، مسقطی، کتلت، خرما، سبزی، حلوا، آش، سوپ، نان‌روغنی و شیرینی‌هایی مثل گوش‌فیل و نان پنجه‌ای، نان کنجدی و قطاب و زولبیا بامیه بر سر سفره وجود دارد که به سلیقه خانواده استفاده می‌شود.

جگر خوری بعد از افطار هم سنت دیرینه مردم گرگان زمین بوده و این امر را نسخه‌های باقی‌مانده از دوران قاجار ثابت می‌کند.

خانه‌تکانی و پختن نان‌های روغنی به نام «قلیفی» و کلوچه‌های محلی از دیگر آداب قوم سیستانی‌ در گرگان در ایام منتهی به عید فطر است.

مردم سیستانی در ایام ماه مبارک رمضان بیشتر غذاهای آب‌دار ازجمله آبگوشت محلی و کشک زرد سیستانی مصرف می‌کنند البته در زمان‌های قدیم که ماه رمضان در ایام گرم سال قرار می‌گرفت مردم سیستان از غذاهای سرد مانند آب دوغ خیار و کشک استفاده می‌کردند تا در طول روز دچار گرمازدگی نشوند.

پخت شیرینی و خوراکی‌های خانگی نظیر «پشمه»، «بورک»، نان برنجی و فرنی در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان از آیین‌های ترکمن‌ها در این ماه است.

نوای «الفراق» ترکمن‌ها در شب‌های پایانی ماه رمضان

آیین شب‌های پایانی ماه رمضان در بین ترکمنان با سردادن آوای «الوداع» و «الفراق» یا شهر رمضان در مساجد از سوی روزه‌داران با اندوه و ناراحتی فراوان برگزار می‌شود.

قزاق‌های ساکن استان گلستان هم آدابی مشابه ترکمن‌های استان گلستان دارند و در بسیاری از موارد رسومی شبیه به هم دارند. مردم شهر کردکوی‌ رسوم مشابه مردم گرگان داشته با این تفاوت که کردکویی‍‌ها در پانزدهمین روز ماه رمضان را جشنی به نام «رمضان الله» برپا می‌کنند.

«چاووشی خوانی» در البرز، نذر ختم انعام مازندرانی‌ها، برگزاری جلسات تفسیر قرآن در لرستان، مراسم آشتی‌کنان سیستانی‌ها و خواندن نماز ۲۰ رکعتی «تراویح» ترکمن‌ها تنها گوشه‌هایی از آداب‌ورسوم کهن اقوام ایرانی در ماه مبارک رمضان است. آیین‌هایی که حلقه وصل روزه‌داران باخدای متعال را بر سر سفره مهمانی رمضان تنگ‌تر می‌کند.

بی‌شک زنده نگه‌داشتن آیین‌هایی که هر یک دارای فلسفه خاص خود هستند، فرهنگ اقوام ایرانی را پویا نگه‌داشته و زمینه انتقال رسوم پرمحتوا را به نسل آینده فراهم می‌سازد.

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 238 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :