تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

مردم شناسی ، درس مرحوم دکتر نادر افشار نادری در سال 1346

یکشنبه 10 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 


دانشگاه تهران . دانشکده ادبیات و علوم انسانی . رشته علوم اجتماعی . شماره درس 01060327


مردم شناسی  Ethnology


مجموعه تقریرات استاد محترم جناب آقای دکتر نادر افشار نادری

نیمسال اوٌل تحصیلی 1346 جزوه شماره 1 ( جلسات مهرماه ) . شامل : مقدمه – ساختمان اجتماعی

گرد آوری و تنظیم از : علیرضا آیت اللهی

( انتشار به صورت پلی کپی بوده است . این جزوه بنا به خواست تعدادی از محققان موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ده نسخه بیش از تعداد دانشجویان کلاس مربوطه تکثیر شده است  )

 

مردم شناسی *

از زمان های بسیار قدیم و حتی از زمان هخامنشیان به بعد ، یونانی ها ، البته بطور خیلی ناقص ، راجع به مردم و ملت های مختلف مطالبی نوشته اند . این مطالب در باره آداب و عادات ملل مختلف بوده و نوشتن آنها تا اواخر قرن 15 ادامه داشته است .

از اوایل قرن 16 اروپائیان به کشف قاره ها و سرزمین های جدید موفق شدند و در این نقاط ، امور و چیزهائی دیدند که معمولا" خلاف عادت بود و یا لااقل با وضع زندگی اروپائی مغایرت داشت ....

( ادامه دارد )

....

·        *مردم شناسی ترجمه لغت « Ethnology  است . 

همچنانکه انسان شناسی را معادل کلمه « Anthropology » ترجمه می کنیم . 

البته این دو مبحث تفاوت زیادی با یکدیگر ندارند . امٌا علٌت اینکه کلمه قوم شناسی را به جای لغت اتنولوژی بکار نمی بریم این است که قوم لغت بسیار مبهمی است . مثلا" مقصود از کلمه قوم در اتنولوژی با مقصود از کلمه قوم آنطور که برای قوم یهود و امثال آن استعمال می شود بسیار متفاوت است .

نظرات() 

محمد علی جمالزاده فولکلوریست بزرگ ایرانی

شنبه 23 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

« من علٌمنی حرفی »

«من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق»

یکصد و بیست و ششمین زادروز

محمد علی جمالزاده فولکلوریست بزرگ ایرانی

 

وقتی از استادم در مردم شناسی ، دکتر محمود روح الامینی ، در باره « دلیل » هر موضوعی می پرسیدم می گفت : در مردم شناسی ایران حرف از دلیل و علم و منطق نزن ! ؛ حتی از اعتقاد هم نباید گفت . در جامعه ما اکثر امور براساس دلیل و منطق و اعتقاد نیستند . وی که بیشتر فونکسیونالیست بود می گفت : منشاء اکثر کارهای ما « بهانه » است ؛ و براساس احساس و هوای نفس . از جمله وقتی نمیتوانیم با رقیب خود رقابت کنیم وی را مثلا" کافر حربی میشماریم که حتی نباید با وی حرف زد و استدلال کرد :

تهمت زنی به دیگران یکی از آداب و رسوم ما است !

امروز 23 دی زادروز محمد علی جمالزاده است که با بنای داستانهایش بر زمینه فرهنگ مردم ایرانی نه تنها درخدمت مردم شناسی ایران ؛ بلکه اصولا" در خدمت فرهنگ ، مردم ، ایران و ایرانی قرار گرفته است ؛ و من هم چه در ادبیات و داستان نویسی و چه در جمع آوری فولکلور و مردم شناسی و مطالعات فرهنگی ، تا حدٌ و حدودی مدیون وی :

« من علٌمنی حرفی »

سال آخر دبیرستان بودم ؛ به پدرم که قریب الاجتهاد بود گفتم می خواهم در داستان نویسی از جمالزاده پیروی کنم . می گویند آنچنان که باید و شاید متدین نیست . گفت : آیا برایت ثابت شده است ؟ و به فرض هم که ثابت شده باشد مگر همین دیروز تو در باره خدمت ادیسون به بشریت انشاء ننوشته بودی و باصطلاح داد سخن نداده بودی ؟ مگر میخواهی در باره دین و اسلام بنویسی که از جمالزاده تقلید نکنی ؟  میخواهی در داستان نویسی از او تقلید کنی . مگر داستانی بر علیه دین و مذهب نوشته است ؟ ... بحث بر ادبیات فارسی است و وی هم هنرمندی تمام عیار در این رشته ، و کارهایش به نوعی یک عبادت .  ...گفته اند :

« عبادت به جز خدمت خلق نیست »

البته سعدی هم در این سُرایش به رسم ادبیات غلو کرده است ؛ امٌا نخستین شرط خدا شناسی و دردین توحیدی بودن همین خدمت خلق است ؛ به فکر خلق بودن و مصائب آنها و بیرون بردنشان از این مصائب است ؛ که باز خود سعدی گفته است :

« بنی آدم اعضای یکدیگر اند »

اینهمه مؤمن نما و حتی مقدس نما که  به هر « بهانه » ای خیانت می کنند ، می دزدند ، خون یکدیگر را می ریزند ، و... خدا پرست تر اند یا  ادیسون و امثال ادیسون که به جای باصطلاح جانماز آب کشیدن به خدمت خلق می پردازند ؟ بی جهت نیست که حضرت علی ( ع ) میفرمایند « من علٌمنی حرفی » و ین جوازی است که ما میتوانیم حتی از یک استاد ، غافل از خدا ، بی دین ، و مشرک هم بیاموزیم .... مگر مباحثی در حوزه خداپرستی و دینداری .

نظرات() 

بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

چهارشنبه 20 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تاریخ مردم شناسی در ایران (41 )


بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

غلامحسین ساعدی . اهل هوا . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اردیبهشت 1345 . 209 ص .



انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقلت اجتماعی مونوگرافی اهل هوا را عملا" بهترین مونوگرافی تهیٌه شده ، تا آن زمان ، معرفی کرده است . بدون شک دکتر غلامحسین صادقی ، باصطلاح دکتر محمود روح الامینی ، سرنخ دستش بوده است ؛ و به قول دکتر خسرو خسروی که قلم داشتن ، یا در واقع قدرت بیان و قدرت توصیف را شرط مهمٌ مردمنگاری می دانست ، قلم داشته است . امٌا هرگز آنچنان که دکتر نادر افشار نادری بر روابط اجتماعی و بطور کلٌی ساختار اجتماعی جامعه مورد بررسی تاکید داشته است بر این امر تاکید نکرده است ؛ و نهایتا" وی به نوعی چون دکتر محمود روح الامینی ، فونکسیونالیست است و در نگارش به نقش « هوا » در زندگی مردم سواحل و جزایر خلیج فارس پرداخته است .

غالب مردم شناسان بزرگ جهان مطالعات خود را از اعتقادت یک مردم شروع کرده اند ؛ و اینکه رفتار ، و گفتار آنان و بطور کلٌی ساختار اجتماعی آنان براساس این عقاید است و دولتهای استعماری و درواقع استثمار گر بر اساس این شناخت است که می توانند با استفاده از ای عقاید بر آن مردم سلطه یابند . منتهی دکتر غلامحسین ساعدی آنچنان مردم شناس نیست و در واقع نویسنده ای است که وارد جرگه مردمنگاری شده است ؛ بقدر کافی مسلٌط و مقیٌد به روشهای باصطلاح علمی مردمنگاری یا باصطلاحِ نویسندگان « محتوا » نبوده بیشتر متوجٌه زیبائی نگارش و در واقع « شکل » می نماید .

در معرفینامه مونوگرافی اهل هوا ، که بنظر می رسد نوشته ی شخص سید جلال آل احمد بوده باشد ، آمده است :

« ساعدی در « اهل هوا » از همهء امتیازهای مخصوص بخود ( که در ایلخچی و خیاو آنها را شناخته ایم ) برخوردار است ؛ با این تفاوت که در اینجا پخته تر ، پیشتر رفته ، و بخصوص بعنوان یک « محقق تکنگار » مهارت بیشتر یافته ، و بر تار و پود سبک شیرینش رشته ای از وسواس اهل تحقیق نیز دویده ، که از دیدگاه مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، ارزش کار او را دوچندان کرده است . این خصائص با تازگی و کیفیات خارق العادهء مطالب کتاب در آمیخته ، و به « اهل هوا » حالتی جادوئی و مهیج بخشیده است ، که مانند آنرا شاید در هیچ جا حس نکرده باشیم . بیشتر آنچه در این کتاب آمده بر ما ناشناخته است . گویا سخن از دیاری می رود غریب و سحر آمیز ، در قاره ای گمشده و افسانه آسا ، با مردمی بظاهر بی شباحت به سرزمین ما ، امٌا در واقع صحنهء واقعیات کتاب ، کرانه و جزاءر جنوب کشور ما است ، و صحبت از آداب و رسوم پیچیدهء مردم آنجاست ، و احوال خاصٌ و شگفتی که بر آنها می گذرد ؛ و در حال حاضر شاید هیچ تعبیر علمی معقولی برای این احوال مقدور نباشد. آفات و بلیات و حالاتی گریبانگیر برخی از ساحل نشینان جنوب است که به کار دیو و جنٌ و پری شبیه ست و نامهائی که به این حالات داده اند : متوری ، شیخ شنگر ، دینگ مارو ، ام گاره ، بومریون ، چین یاسه ، په په ، دای کتو ، بو جمبه ، بابو ، نمرود ، تقروری ، قصاص . اگر از بومی ساحل نشین در بارهء این حالات بپرسی خواهد گفت که اینها همه باد است ؛ و این بادها قدرتهائی هستند که دنیای درون خاک و برون خاک ، همه در اختیار آنهاست . تمام موجودات خیالی ، همه آنهائی که بچشم نمیآیند ، پری ها ، دیو ها ، ارواح نیک و بد، همه باد یا خیال با هواهستند ؛ و آدمها همه اسیر و شکار اینها ؛ اسیر و شکار بادهائی که خوب هستند ، اسیر و شکار بادهائی که بد هستند ؛ و اگر کسی گرفتنار یکی از این بادها بشود ، و بتواند جان سالم از چنگ باد بدر ببرد ، آنوقت آن شخص در جرگه ء اهل هوا در میآید . » . موضوع اصلی کتاب وصف حالاتیست که از این بادها گریبانگیر ساحل نشینان می شود ، و راه درمان آنهاو شرح احوال درمانگران : باباها و ماما ها . »

شاید لازم به توضیح نباشد که این معرفینامه نیز بیش از آنکه مردمشناختی به مفهوم باصطلاح علمی آن باشد ؛ نوشته ای بیشتر ادبی مینماید .

« در قسمت یادداشتهای پراکنده کتاب دراره ساحل نشینان دریاهای جنوب بحث شده و بطور مختصر ، زندگانی ، صید و شکار و آداب و رسوم این مردم تجزیه وتحلیل شده است . » .

از اصطلاحات اهل هوا و سازها و لوازم آنان نیز ذکر شده است .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (40 )

چهارشنبه 20 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (40 )

برخی از مقالات مرتبط با مردم شناسی . 1344 .


طاهر ، غلامرضا . « لغتنامهء لهجه ء قمشه ( شهرضا ) . فرهنگ ایران زمین . جلد 13 ، 1 : 279 – 297 . 1344 .

جنابیان ، شاهرخ . « ترانه هائی از مازندران » . صدف ، ا ، 2 : سخن 16 ، 1 : 82 – 83 . بهمن 1344 .

ایوبیان ، عبدالله . « داستانهای گوتوما بودا و ابراهیم ادهم با افسانه ء عامیانهء زنبیل فروش کردی » مهر 11 ، 10 : 632 – 639 . دی 1344 .

بلوکباشی ، علی . « زایمان » . پیام نوین ، 7 ، 8 : 63 – 71 ، مهر 1344 .

بلوکباشی ، علی . ایل بهمئی . هنر و مردم ، دورهء جدید ، 36 : 15 – 29 . مهر 1344 .

پور کریم ، هوشنگ . « پاوه » . هنر و مردم ، دورهء جدید ، 32 و 33 : 8 – 12 ، خرداد و تیر 1344 .

دولتی ، فرخنده . « سفره ها – فرهنگ عوام » . سخن ، 16 ، 2 : 193 – 195 ، اسفند 1344 .

بلوکباشی ، علی . « آئین به خاک سپردن مرده و سوگواری آن » . پیام نوین ، 7 -9 : 73 – 84 ، آبان و آذر 1344 .

داویدیان ، ه . (و) خ ، ساعدی . « تجزیه و تحلیل از آل و ام الصبیان بر مبنای روانشناسی » . سخن ، 16 ، 1 : 9 – 34 . بهمن 1344 .

بلوکباشی ، علی . « نمایشهای شادی آور زنانه در تهران » . پیام نوین  7 ، 7 : 46 – 58 . مرداد 1344 .

محمدی ، محمد «حسینا » ( ادبیات عامیانه ) ، جنگ اصفهان ، 9 ، 9 : 81 – 86 . 344 .

و.....

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (39)

سه شنبه 19 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (39)


برخی از کتاب های مرتبط با مردم شناسی ایران ، منتشر در ششماهه دوٌم 1344

افشار ، ایرج . سواد و بیاض . تهران : کتابفروشی دهخدا . اسفند 1344 ( مجموعه مقالاتی از ایرج افشار است که در انتهای کتاب گزارش هائی در باره سبک زندگی مردمان کرمان و سیستان و بلوچستان آمده است )

به آذین . م . الف . قالی ایران . ( زیر نظر محمد علی اسلامی ندوشن ) تهران : انتشارات کتابخانه ابن سینا . آبان 1344 . 155 ص .

محمود اعتماد زاده از بزرگترین نویسندگان و مترجمان عهد خود است که پس از شکست قیام ملٌی ایران مورد بغض رژیم شاهنشاهی قرار گرفته بود . وی که به دلیل دوستی با دکتر حسین آیدین ، مدیر ماهنامه ای که باهمکاری نویسنده حاضر منتشر می شد می آمد در پاسخ سؤالی از این نویسنده گفت این کتاب را به هزینه شخصی چاپ کردم و با وجود آنکه نام اسلامی ندوشن را هم بر آن نهادم رژیم ادامه آن را عملا" مانع گردید .

بیضائی ، بهرام . نمایش در ایران . تهران : چاپ کاویان . مهر 1344 . 242 ص .

وی که خود ازاستادان نمایش بود به لطف شهرتش دارای یکی از پرفروش ترین کتابهای نمایش در ایران ( مبتنی بر تعزیه ) گردید .

جاوید ، س . نمونه های فولکلور آذربایجان . تهران : چاپخانه اتحاد . 1344 . 287 ص

ساعدی ، غلامحسین . خیاو یا مشکین شهر . تهران . انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ( مونوگرافی شماره 7 ) . آبان 1344 . 273 ص .

در معرفینامه این مونوگرافی از سوی ناشر آمده است :

« باز یک دفتر دیگر از اوضاع و احوال جزئیات گذشته و حال زندگی مردم یک آبادی ، که در واقع ترکیب جالبی است از ده و شهر ....

این میعادگاه ییلاقی ایلات شاهسون  ، آبادی بیش از حد خراب و بیماری است ....

( بنظر می رسد این معرفینامه توسط شخص جلال آل احمد نوشته شده باشد )

کاویان پور ، احمد . تاریخ رضائیه . تهران : مؤسسه انتشارات آسیا . 1344 .

معینی ، اسدالله . جغرافیا و جغرافیای تاریخی گرگان و دشت گرگان . تهران : چاپخانه شرکت سهامی طبع کتاب . 1344 . 428 ص .

هدایت ، صادق . مجموعه نوشته های پراکنده صادق هدایت ( گرد آوری حسن قائمیان ) . تهران : مؤسسه مطبوعاتی امیر کبیر . 1344 . 643 ص .

قائمیان که از آشنایان دکتر حسین آیدین ، مدیر مجلٌه محلٌ کار نویسنده حاضر بود و به این سبب یکبار به دفتر مجلٌه حاضر آمد اشاره ای به آثار گمشده صادق هدایت در حوزه فولکلور و بخصوص سانسور آنها در زمان چاپ و انتشار داشت ...

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (38) دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟

دوشنبه 18 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تاریخ مردم شناسی در ایران (38)

دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟

بنا به یک گفته در بدو بنیان مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، فعالیت امثال دکتر صدیقی ، دکترنراقی ، دکتر کاردان ، دکتر ودیعی ، دکترورجاوند ، و... در آن ، دکتر علیمحمد کاردان به ملاحظه همکاریش با پییر بسینیه در بنیانگذاری این رروش مطالعاتی نامزد تدریس آن در دوره جدید التاسیس فوق لیسانس علوم اجتماعی بوده است غالب همردیفان وی از تدریس مردم شناسی استقبال نمی کرده آن را با تفکری نسبتا" عامیانه « علم به اقوام اوٌلیه » ، « جوامع عقب مانده » ، و حتی « علم به عقاید خرافاتی و نسبتا" خرافاتی » و نظیر آنا می دانسته اند ؛ و حال آنکه مردم شناسی در واقع علم به آداب و رسوم ، علم به جوامع سنٌتی تر و در واقع مطالعه جوامع باصطلاح در حال توسعه و مناسب کشورهائی درحال توسعه چون ایران ، با کاربرد در اصلاحات آن جامعه برای توسعه هرچه بیشتر ، بوده است ؛ و بااین وجود چون « مطالعات ایلات و عشایر » ، که فقط بخشی از مردم شناسی را تشکیل می دهد ، مورد پشتیبانی سازمان های بین المللی و کمک های مالی آنان و سفارش پروپه های مطالعاتی چشمگیر از سوی سازمان برنامه بوده است تقریبا" همه به آن بخش خاصٌ از مردم شناسی گرایش می یافته اند ؛ و دکتر غلامحسین صدیقی به عنوان رئیس شورای علمی مؤسسه ، با تدریس « شناخت ایلات و عشایر » به جای « مردم شناسی » ( روش مردم شناسی ) ، که از سوی بعضی از همکار – دوستان وی پیشنهاد می شده است موافقت نداشته است .

نویسنده حاضر پس از چند بار پرس و جو نزد دکتر کاردان به این نتیجه رسید که وی :

علاقه مند به تدریس روش مردم شناسی نبوده است .

مشتاق پروژپ گرفتن از سازمان برنامه و مسافرتهای تحقیقاتی نیز نبوده است ؛ بنابر این :

تدریس مردم شناسی را بر عهده ی متصدیان امور مربوطه در مؤسسه  می دیده است ؛ حال آنکه

جوٌ سیاسی به شدٌت در مؤسسه حاکم بوده است و وی بیش از هرچیز از چنین مجادله هائی ، بخصوص بین مطالعه گران روستا از یک طرف و مطالعه گران ایلات از طرف دیگر ، دوری می جسته است .

اگر روش مردم شناسی را به فارسی ترجمه کرده است کتاب بسیار معتبر روش جامعه شناسی از امیل دورکهایم را نیز ترجمه کرده است ؛ پس :

به یک روش کلٌی در علوم اجتماعی می اندیشیده است و به این ترتیب از همان 1338 به جای روش مردم شناسی یا روش جامعه شناسی به تدریس روش علوم اجتماعی ( روش تحقیق در علوم اجتماعی ) پرداخته است .

با این وجود تعلق خاطر وی به تعلیم و تربیت و بطور کلٌی فرهنگ از یک طرف و مردم شناسی و جامعه شناسی از طرف دیگر ، سبب گرایش وی به مکتب انسانشناسی فرهنگی شده در همان بدو امر به تدریس روانشناسی اجتماعی و ترجمه کتابهائی معتبر از آن پرداخته که در عمل مردم شناسی ، از مکتب فرهنگی آن ، نیز به شمار می روند .

شاید از همین بخش به « قوم شناسی  تربیتی » گاستون میالاره کشیده شده است .

آنچه که این نخستین استاد روش تحقیق در علوم اجتماعی ( و روانشناسی اجتماعی ) بنام روش تحقیق در علوم اجتماعی در ترم نخست سال تحصیلی 1344 – 1345 در دوره لیسانس رشته علوم اجتماعی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران تدریس می کرد ، روشی توصیفی ، کیفی ، و در بخش اعظم خود همان روش مردم شناسی بود 

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 263 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :