تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

همت بانوی کارآفرین میبدی هنر هزار ساله را زنده کرد

شنبه 16 تیر 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

۱۳۹۷/۰۴/۱۰ :: ۱۰:۰۳

یک خبر خوب

همت بانوی کارآفرین میبدی هنر هزار ساله را زنده کرد

خبرگزاری فارس: همت بانوی کارآفرین میبدی هنر هزار ساله را زنده کرد

بانوی کارآفرین میبدی با همت و تلاش خود توانسته است هنر «کاربافی» که با وجود قدمت هزارساله در آستانی فراموشی بود را مجدداً احیا کند.

به گزارش خبرگزاری فارس از یزد، «کاربافی» هنر منسوخ‌ شده‌ای است که قدمت آن به بیش از هزار سال پیش بازمی‌گردد؛ هنری که با تاریخ و هویت ایرانیان گره خورده است. کاربافی، پارچه پنبه‌ای دستبافی است که زنان منطقه کویری از روزگار دور در خانه می‌بافتند.

این دست‌بافت‌های سنتی به‌عنوان پارچه مصرفی، پارچه پوشاکی و چه غیرازآن، ازجمله:چادر زنانه، چادرشب، روانداز، روتختی، پارچه‌های لباسی، بقچه، سفره، دستمال حوله کاربرد داشته و این هنر مختص زنان خانوار بوده است.

 این هنر از دیرباز تاکنون از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و در این میان افرادی وظیفه خود دانستند که این هنر را دوباره احیا و برای چند صد نفر اشتغال‌زایی ایجاد کنند.

خانم فاطمه شریف‌زاده، یکی از کارآفرینان نمونه برتر استان یزد است با پشتکاری که داشته است، توانسته شعار سال را که مقام معظم رهبری بنام حمایت از کالای ایرانی نام‌گذاری کردند را به منصه ظهور برساند.

وی در گفتگو با خبرنگار فارس در یزد، با اشاره به اینکه پدرش زیلوباف است و حدود پنج الی شش‌ سالگی زیلوبافی را یاد گرفته و در این رشته فعالیت دارند، گفت: مادرم نیز کار کاربافی را انجام می‌دادند و به گفته خود ایشان 40 سال پیش هنر کاربافی در بین مردمان شهرستان میبد رونق زیادی داشته است و در کنار کار قالی‌بافی، کاربافی و بافت پارچه در اقتصاد خانواده نقش به سزایی داشته است.

این بانوی کارآفرین میبدی در خصوص شروع به کار خود تصریح کرد: بنده و همسرم حدود شش الی هفت سال کار سفال و سرامیک را انجام می‌دادیم و به خاطر مشکلات فروش، چون در محدوده‌ی کارگا‌ه‌های سفال و سرامیک نبودیم، به فکر این افتادیم تا رشته هنری خود را تغییر دهیم.

شریف‌زاده بابیان اینکه در آن زمان فروشگاهی در کاروانسرای شاه‌عباسی میبد راه‌اندازی کرده بودیم و طبق برآوردی که شد، نتیجه گرفتیم که وارد رشته نساجی شده و هنر کاربافی را دوباره احیا کنیم، اظهار داشت: در ابتدا داری در خانه مادری خود بر پا کردیم و شروع به بافت انواع پارچه‌های مختلف و رنگین کردیم که به‌تناسب بازار، هرروز بر تعداد بافندگان خود افزودیم و پارچه‌های با تراکم کم و تراکم زیاد بافت زدیم.

 وی ابراز داشت: در حال حاضر همسرم مسئول فروشگاه هستند و کار بازاریابی و تبلیغ هنر کاربافی در میبد را انجام می‌دهند؛ توجه به اینکه حدود 15 سال در این راستا فعالیت داشتم به کمک معاونت اداره میراث فرهنگی صنایع‌دستی و گردشگری جناب آقای محمدرضا دهقان، آقای مشتاقان و همچنین کمک‌های بی‌دریغ و ارزشمند فرماندار یزد، آقای فلاح توانستیم کارگاه‌های آموزشی متعددی در یزد و روستاهای میبد و اردکان راه اندازه کنیم.

این بانوی کارآفرین میبدی با اشاره به اینکه بیش از 600 نفر را در خصوص این هنر آموزش دادیم که هم‌اکنون 350 نفر بافنده فعال داریم، اذعان داشت: سالی که گذشت من به کمک شرکت تعاونی در شهرستان منوجان استان کرمان برای آموزش این هنر سنتی زیبا به این شهرستان رفتم و در حدود 50 نفر را آموزش دادم و اشتغال خانگی برایشان فراهم نمودم.

به گفته‌ی شریف‌زاده از اینکه توانستم امروز خود را به‌عنوان یک کارآفرین و کسی که توانسته باوجود تمام مشکلات و موانعی که بر سر راه بوده است، معرفی کنم احساس رضایت می‌کنم و از خداوند منان خواهانم که مرا همچنان در این راه کمک کند تا بتوانم برای جامعه خود فرد مفیدی باشم.

 وی راز موفقیت خود را در داشتن علاقه‌ی زیاد به این هنر دانست و عنوان کرد: باور داشتم که خواستن توانستن است اعتمادبه‌نفس خوبی دارم و برای رسیدن به اهدافم از هیچ‌چیز و هیچ مانعی ترس و وحشتی ندارم و تمام توان خود را به کار می‌گیرم تابه نتیجه‌ی مطلوب برسم.

این بانوی کارآفرین میبدی بزرگ‌ترین مشکل که در این راستا را نداشتن بودجه‌ی کافی برای ایجاد و احداث یک کارگاه ثابت و مستقل و نوسان قیمت مواد اولیه‌ی موردنیاز دانست و یادآور شد: حمایت از تولید ایرانی در صورت تداوم داشتن، پایدار خواهد ماند و بازارپسند و چیزی که نیاز مردم باشد را ما بتوانیم تولیدی در سطح عالی و باکیفیت داشته باشیم.

شریف‌زاده با اشاره به اینکه برای معرفی دست‌بافت‌های خود در اکثر نقاط ایران در قالب نمایشگاه‌های بین‌المللی و خصوصی شرکت نمودم و کار را معرفی کردم و مردم سرزمینم را با این بافته آشنا نمودم، خاطرنشان کرد: مشتریان عمده‌ای را از درون همین نمایشگاه‌ها به سمت بافت‌هایمان سوق دادیم؛ اوایل چون دست‌بافت‌ها را نمی‌شناختند، فروش بسیار سخت بود؛ اما کم‌کم با خرید و استفاده کردن به مزیت‌های کار پی برده و به تعداد خریداران اضافه شد و این روند همچنان ادامه دارد.

انتهای پیام/ح

نظرات() 

داستان سقاخونه های شهر ما

جمعه 15 تیر 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


۰
+-
۱۳۹۷/۰۴/۰۷ :: ۱۴:۲۵

محسن مهدیان

داستان سقاخونه های شهر ما

خبرگزاری فارس: داستان سقاخونه های شهر ما

سقاخونه شهر ما از یک آبخوری ساده شروع شده است. شیرآبی و آب انباری و کاسه و پیاله های زنجیر شده. مردم در گذرهای شهر در تابستان و گرما بهم آب می رساندند و همین آبرسانی به افراد تشنه برایشان احساس سقایت ساخته بود. عابرانی که آب می نوشیدند سلام بر حسین و لعنت بر یزید می گفتند و همین نیز کم کم به این سقایت رنگ و روی امام حسینی بخشید.

مجله فار پلاس؛ محسن مهدیان: سقاخونه آئینه در خیابان ظهرالسلام به آینه کاری اش شهرت دارد. سقاخونه نوروزخان در خیابان 15 خرداد به طاق بندی و علم و بیرقش و زورخانه کنار آن معروف است. سقاخانه کل عباسعلی در خیابان وحدت اسلامی سابقه اش به قاجار می رسد و از سقاخانه های نامی تهران است.سقاخانه عزیزمحمد نیز به جایگاه ویژه ای که برای شمع روشن کردن زیر شیرآب داشته سرزبان ها است. تهران حدود 300 سقاخانه دارد که برخی از انها برای مردم بسیار خاطره انگیز و هویت بخش است.
اما ماجرای سقاخانه در تهران چیست؟ از کجا آمده است؟ چطور شهرت یافته است؟ توسط چه کسی ابداع شده است؟ چرا بین مردم ارج و قرب پیدا کرده است؟ تزئینات این سقاخانه ها چه پیامی دارد؟
داستان سقاخانه های شهر ما بهترین نمونه از مردم شناسی در گذشته و ارتباطش با سبک زندگی انسان متدین است.
کارهای روزمره ما ظاهرا هیچ تفاوتی با هم ندارد. ولی برخی افراد به ظاهر کارشان نیز معنا می بخشند. برخی با دقت در افعال و نیت شان، ظاهر ساده کارها را به باطن اعتقادی شان گره می زنند. مثلا آشپزی، آشپزی است. چه در خانه و چه رستوران. اما برخی مواقع همین آشپزی حکم دیگر و رنگ و روی دگری پیدا می کند. آشپز احساس می کند با همین آشپزی ساده به خدا نزدیک شده است. مثلا وقتی همین آش ساده را برای نذری اهل محل درست می کند گویی آشپزی اش نیز عبادت است. راز تفاوت آشپزی در حسینیه و مسجد در ماه محرم با آشپزی در خانه همینجاست. ظاهر آشپزی تغییر نمی کند ولی باطنش معنوی می شود. برخی مواقع این معنویت چنان محتوا را عمق می بخشد که ظاهر را هم تغییر می دهد و تبدیل به مناسک و آئین می شود. مثلا اینبار برای آش پختن در مسجد، اول وضو می گیرد. با طهارت وارد می شود. با ذکر و دعا غذا را هم می زند و یا نمک و ادویه می ریزد. از هرجایی گوشت نمی خرد و هر نوع برنج و سبزی با هر کیفیتی را استفاده نمی کند.
ماجرای سقاخانه های تهران در دل همین مقدمه است.
سقاخونه شهر ما از یک آبخوری ساده شروع شده است. شیرآبی و آب انباری و کاسه و پیاله های زنجیر شده. مردم در گذرهای شهر در تابستان و گرما بهم آب می رساندند و همین آبرسانی به افراد تشنه برایشان احساس سقایت ساخته بود. عابرانی که آب می نوشیدند سلام بر حسین و لعنت بر یزید می گفتند و همین نیز کم کم به این سقایت رنگ و روی امام حسینی بخشید.
یک جرعه هرکه نوشد زین حوض آب رحمت
گفت از برای تاریخ بادا به شمر لعنت
ابیاتی که در برخی سقاخانه های شهر حک شده از همین احساس معنوی و حسینی مردم است. از سوی دیگر برای مردم آب حرمت خاصی داشت. آب مهریه حضرت زهراست. "و جعلنا من الماء کل شی حیّ" یک باور عمیق بود که سنت های مردمی را جهت و روح می داد.
به همین سادگی آب رساندن و سقایت شد مناسک و مکان آن سقاخانه نام گرفت . در گذشته که لوله کشی آب به شکل امروزی فراهم نبود از ظرفی شبیه گلدان که حکم منبع آب داشت و با چند تکه یخ، خنک نگه داشته می شد، استفاده می کردند.
از طرفی برای توجه دادن مردم به مصائب کربلا و استعانت از حضرت ساقی و علمدار کربلا و بر لب نشاندن نام سیدالهشدا و سلام دادن بر حسین علیه السلام، از هرچه که یادآور هیات و حسینیه و کربلا بود برای تزیین سقاخانه ها بهره می بردند. از پنجره های مشبک فلزی یا چوبی به عنوان و نماد ضریح امام حسین استفاده کردند. از شمایل گوناگون با اشعار حماسی به عنوان نشانه های حسینیه و عزا و گنبدکوچک را سنبل گنبد سیدالشهدا گرفتند و علم و بیرق و پرطاووس را یادآور روایات کربلا دانستند. شیر آب را داخل گودی محرابی شکل تعبیه کردند که از نشانه های معماری ایرانی اسلامی بود.
برای آبخوری از پیاله و کاسه استفاده کردند تا هنگام آب خوردن دیده به آب بیافتد و بیشتر لذت ببرند و سلام دادن را فراموش نکنند. گاهی نیز تندیسی فلزی که نماد دست بریده حضرت عباس است در داخل آن تعبیه می کردند. گاهی به این پیاله ها، چهل کلید آویزان می کردند و باور عموم چنین بود که هر انسان حاجت مندی که از کاسه های چهل کلید آبی بنوشد و مبلغی هر چند ناچیز در راه خرج کردن در تکایا و مجالس امام حسین (ع) بپردازد، به مدد حضرت ابوالفضل حاجت روا می شود. با همین بهانه نیز جایی برای شمع روشن کردن و حاجت گرفتن اهالی در نظر گرفته بودند. از اشعار حماسی و مراثی با خطاطی زیبا استفاده می کردند تا مدح و منقبت اهل بیت را بیشتر توجه دهند.
همه اینها نیز حول یک سنت پسندیده شکل گرفته بود و آنهم آب رسانی به رهگذر تشنه بود. بازگردیم به همان اصل نخستین؛ وقتی امور عادی و ظاهری مان را با اعتقادات معنوی پیوند بزنیم همین ظاهر ساده و زندگی روزمره تبدیل به عبادت می شود. سقاخانه ها را مردم درست کردند چون این روایات را باور داشتند که : «هر مسلمانی، مسلمان تشنه ای را سیراب کند، خداوند روز قیامت از شربت سر به مهر به او بنوشاند.»

 

انتهای پیام

نظرات() 

آداب و رسوم کشورهای مسلمان در عید فطر

یکشنبه 27 خرداد 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

آداب و رسوم کشورهای مسلمان در عید فطر

نماز عید فطر - شهرستان راز و جرگلان خراسان شمالی



عید فطر از مهم‌ترین جشن‌ها و اعیاد مسلمانان است. در کشورهای اسلامی، عید فطر از جمله اعیاد بسیار مهم محسوب می‌شود و معمولاً با تعطیلی رسمی همراه است اما کشورهای مسلمان دیگر چه آداب و رسومی برای این عید دارند؟

عربستان

عید فطر در عربستان عید بسیار بزرگی محسوب می‌شود تا جایی که مردم خانه‌هایشان را تزیین می‌کنند و بعد از اقامه نماز عید همه در منزل بزرگ خانواده جمع می‌شوند. مردم عربستان بر اساس  آداب و رسوم دیرینه خود صبح روز عید فطر قهوه، چای، انواع آبمیوه‌ها و خرماها را به هم تعارف می‌کنند. یکی از مشهورترین خوردنی‌های عید فطر در میان مردم عربستان «الکبسه» است که از برنج و گوشت درست می‌شود. از عادت‌های مردم اهل مکه نیز خوردن شیرینی «المنار» بعد از نماز عیدفطر است که زنان آنها را تهیه می‌کنند. مسلمانان در این روز به کودکان آبنبات و اسباب‌بازی هدیه می‌دهند.

ترکیه

عید فطر در ترکیه به دلیل مصرف زیاد شیرینی و آب ‌نبات در این روز به «شکر بایرامی» یعنی عید شکر معروف است. مسلمانان ترکیه چند روز مانده به عید، خانه‌تکانی و پخت و پز شیرینی‌های مخصوص عید را شروع می‌کنند. نماز عید نیز در حالی با شکوه تمام و با حضور برخی سران سیاسی ترکیه در مساجد سراسر کشور برگزار می‌شود که نمازگزاران بهترین لباس‌های خود را که برای این عید تهیه کرده‌اند، می‌پوشند. آن‌ها در این روز به مزار درگذشتگان و دیدار اقوام و آشنایان می‌روند. عید فطر در ترکیه سه روز تعطیل رسمی است.

مصر

مصری‌ها به مدت سه روز عید سعید فطر را جشن می‌گیرند که برایشان تعطیل رسمی هم محسوب می‌شود. مسلمانان مصری از یک هفته پیش از فرا رسیدن عید فطر به استقبال رفته و مراسم خاصی که برگرفته از میراث گذشتگان آنها است، اجرا می‌کنند. نماز عید این کشور بسیار باشکوه برگزار می‌شود و صندوق‌های پرداخت زکات فطریه در محل برگزاری نمازها مستقر می‌شوند. زنان به مناسبت این عید کیک‌های مخصوصی که با آجیل پوشیده شده‌اند را می‌پزند و برگزاری مسابقات ورزشی از جمله اسب‌دوانی از مراسم خاص عید فطر در مصر است.

تونس

مسلمانان تونسی عید فطر را به مدت دو روز جشن می‌گیرند. عید فطر در تونس با پخت شیرینی مخصوص همراه است که از اجدادشان از صد سال پیش یاد گرفته‌اند.  زنان تونسی شیرینی‌هایی با نام‌های «المقروض»، «الغریبه»، «المحشی» و «الصمصه» درست می‌کنند. بسیاری از تونسی‌ها در این روز طبق‌های شیرینی خود را با یکدیگر تعارف می‌کنند و در میهمانی‌ها از شیرینی‌های یکدیگر می‌خورند. تونسی‌ها عید فطر را عید «صغیر» می‌نامند به دلیل اینکه اعتقاد دارند این عید مورد علاقه کودکان است زیرا بزرگ‌ترها برایشان لباس‌های عید، کفش و اسباب‌بازی می‌خرند و به آنها عیدی می‌دهند.

یمن

مردم یمن در روز عید فطر به طبیعت می‌روند و و در این روز از طبیعت لذت می‌برند. مسلمانان به مناسبت عید، لباس‌های نو می‌خرند و می‌پوشند. زنان یمنی که در طبخ گوشت و کباب کردن آن شهرت ویژه‌ای دارند، کباب مخصوص برای عید درست می‌کنند. مردان نیز هیزم جمع می‌کنند و برای طبخ کباب مهیا می‌شوند.

کویت

کویت تنها کشوری است که  مردم برای عید فطر هفت شبانه روز جشن می‌گیرند. در ایام عید تمامی مغازه‌ها با پرچم‌هایی مخصوص عید تزیین می‌شوند. تمامی منازل و مغازه‌ها و حتی شرکت‌ها نیز از قبل نظافت شده‌اند و بوی عود از همه جا به مشام می‌رسد. مسلمانان در ایام عید به دیدن اقوام و آشنایان می‌روند و لباس‌هایی نو که برای این عید خریداری کرده‌اند را می‌پوشند.

اندونزی

مردم اندونزی با برگزاری مراسمی به نام «حلال‌به‌حلال» به معنی روز مصالحه و آشتی که در مساجد شهر برگزار می‌شود به استقبال عید فطر می‌روند. در شب عید مسلمانان اندونزی به کوچه و خیابان‏‌ها می‌روند و ندای‌ الله اکبر سر می‏‌دهند. آن‌ها با زدن طبل و نواختن موسیقی حلول عید فطر را اعلام کرده و به یکدیگر تبریک می‏‌گویند. ارسال کارت تبریک به آشنایان در ایام عید فطر نیز یکی دیگر از رسوم عیدفطر در اندونزی است. یکی از رسم‌های مسلمانان اندونزی در زمان عید فطر، بازگشت بیشتر اندونزیایی‌های خارج‌نشین به کشورشان است. در اندونزی سه‌روز پیش و دو روز پس از عید فطر تعطیل رسمی است.

هندوستان

مسلمانان هندی در روز عید فطر آداب ویژه‌ای دارند. پس از نماز، بزرگ‌ترین فرد خانواده در منزل به انتظار اقوام و آشنایان می‌ماند و برای پذیرایی از آنها، غذای عید فطر تهیه می‌کند. کوچک‌ترها با حلقه‌های گل به دیدار ریش‌سفید خانواده می‌روند و ظهر عید فطر را با هم می‌گذرانند. در این روز موسیقی سنتی هندی در کوچه و بازار نواخته می‌شود و مردم لباس‌های نو می‌پوشند. در حقیقت نمایش نمادهای سنت و فرهنگ اصیل هندی، بخشی از جشن عید فطر را به‌خود اختصاص می‌دهد؛ به‌طوری که بدون آن، عید مفهومی ندارد و با آن، رنگ و بوی دیگری می‌گیرد. از این‌رو جشن عیدفطر، در میان مسلمانان هندی به‌دلیل سبک خاص فرهنگی‌ که دارند، اندکی متفاوت است.

میانمار

جوانان مسلمان میانماری به مناسبت عید فطر گروه‌های آوازخوانی با عنوان «جاگو» تشکیل می‌دهند که به زبان هندی و اردو به معنای «بیدارباش» است. این گروه‌ها به شهرهای کوچک می‌روند و هنگام سحر شعرهایی را با مضمون معنوی و تنها با استفاده از هارمونیکا می‌خوانند تا مردم برای صرف وعده سحری بیدار شوند. عید فطر در این کشور تعطیلی رسمی ندارد اما بعضی از کارکنان دولت به صورت ساعتی مرخصی می‌گیرند تا به دید و بازدید اقوام بروند. مسلمانان برای عرض تبریک، دست راست خود را روی پیشانی می‌گذارند و دست دادن و یا در آغوش گرفتن در این عید رسم نیست. پخش غذا و هدیه بین خانواده‌ها و کارکنان غیرمسلمان دولت نیز رواج دارد. مسلمانان میانماری در این عید از بزرگ‌تر خود طلب بخشش می‌کنند. در صبح عید فطر نماز جماعت در فضاهای باز برگزار می‌شود و معمولا خانم‌ها در این نماز شرکت نمی‌کنند. مردم با تزیین خانه‌ها و چراغانی محله‌ها یا ارسال کارت تبریک یا ایمیل تبریک و برگزاری آتش‌بازی جشن می‌گیرند.

ایسنا - سهیلا صدیقی

انتهای پیام

نظرات() 

نان ، بند جان (3) نان در رمضان (1) . یزد

پنجشنبه 27 اردیبهشت 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

نان ، بند جان (3)

نان در رمضان (1) . یزد

در سالهای 1340 – 1345 هنوز هم نظام رهبری روحانیت بر فرهنگ و جامعه یزدیانی که در آن شهر « دارالعباده » به خلوص مذهبی و اخلاق شهره بودند ، بخصوص با مجالس پرجمعیت روضه خوانی که در سراسر سال و در سراسر شهر برقرار می شد ، ادامه داشت ؛ و روحانیانِ با مسمٌی و عارف مسلک نیز در هدایت صحیح مردم دریغ نداشتند ؛ از جمله قبل از ماه مبارک رمضان به نانوایان توصیه می کردند که لااقل طی این ماه مبارک از نمک نان بکاهید که سبب تشنگی روزه داران طی روز می شود .

در آن زمان اگر نگوئیم که کمٌیت مصرف نان نزد مردمی که معتقد بودند نان است که بند جان است ، نان نسبت به برنج بهتر انسان روزه دار را نگهمیدارد ، بدون هیچ تردیدی کیفیت نان توسط نانوایانی که گوش به نصایح روحانیان پاکنهاد داشتند و واقعا" در این ماه مؤمن تر می شدند افزایش می یافت .

از طرف دیگر چون طی این ماه مبارک مگر یکی – دو نانوائی تقریبا" همه در طول روز تا حدود یک ساعت به مغرب مانده تعطیل بودند مردم محض احتیاط و اینکه مبادا به موقع نان بدست نیاورند مقداری نان خشک در منزل ذخیره می کردند که برخی می گفتند از آرد بهتری تهیه می شود ؛ و در هرحال خشکه پزی نیز رواج می یافت .

با اینهمه فروش نان در موقع ظهر ممنوع نبود و دو – سه نانوائی که موقع ظهر پخت می کردند نان بر منبر و جلوی منظر مردم نمی گذاشتند و جلوی در مغازه شان پرده ای میآویختند که پخت نان در آن موقع از روز رمضان جلوی دید عموم نباشد . یکی از این نانوائی ها همان نانوائی محامدی در بازارچه ملٌا اسماعیل بود که ظهرهای رمضان هم به ترتیبی که نقل شد پخت می کرد ؛ و گفته می شد که از جمله تهیٌه نان برای بیمارستانها ، مسافرخانه ها و نظایر آنها را بر عهده دارد . نانوا اگر ظهر هم کسی نان می خواست به وی میفروخت منتهی مردم نان تازه ی نزدیک به افطار را ترجیح می دادند و اصولا" اعتقاد ، اخلاق و فضای شهر یزد در آن زمان به نحوی بود که به ندرت کسی به خود اجازه می داد که ظهر رمضان جلوی دید مردم نان بخرد ، و حتی در درون سفره ، حمل کند ؛ بخصوص که بنظر می رسد بوی نان در آن زمان بسیار بیشتر از بوی نان در نیم قرن بعد بود و اشتهای مردم روزه دار را تحریک می کرد .

مسئله ای که مردم را رنج می داد رعایت نوبت برای خرید نان تازه برای افطاری بود که گاه تا حدود یک ساعت طول می کشید و در این میان گاه کسانی بودند که رعایت نوبت را نمی کردند( در آن زمان صف کشیدن برای خرید نان در یزد رسم نبود ) یا به دلیل میهمانی یا هرچیز دیگری ده ها نان طلب می کردند و خریداران هم غالبا" در آخرین ساعت روزه داری ...

ولی بدتر از وضعیت خریدار روزه دار ، وضعیت کارکنان نانوائی بود . معمولا" کارکنان نانوائی شامل پنج نفر اصلی می شدند :

صاحب مغازه یا مدیر مغازه تحت عنوان پاچالدار

چانه گیر

شاطر که چانه را پهن کرده بصورت گِرده به دیواره تنور می زد تا بپزد

تنور درآر که پس از پخته شدن نان آنرا از تنور در میآورد و برحسب نوبت به مشتری می داد .

پادوی مغازه که از جمله برای برخی از خریداران نان را به در خانه هایشان می برد و از همان زمانها مورد اعتراض کسانی که خود برای خرید نان آمده بودند قرار میگرفت . ابتدا در ایٌام رمضان این رسم از بین رفت و بعدا" بکلٌی ملغی شد . چرا که نان یزدی در 1330هرعدد ده شاهی تا بعدا" یک قران بود و پادو یا شاگرد نانوا بابت این رفت و آمد یا از خریداران انعام می گرفت یا از نانوایانی که نانی مرغوب نداشته برای بفروش رفتن به در خانه ها میفرستادند . امٌا زمانی دیگر این انعام برحسب قیمت نان نه برای پادو میصرفید و نه برای غالب خریداران .

بنظر می رسید طی ماه مبارک رمضان کارکنان نانوائی باوجدان تر ، با اخلاق تر ، مهربان تر و باصطلاح مسلمان تر می شدند و سعی به ارائه ی نان با کیفیت تری داشتند . امٌا هجوم مشتریان به نانوائی که صبح پخت نمی کرد و ظهر کمتر مشتری می یافت تا آنکه شاید ظهرها هم پخت نمی کرد در یک نوبت شب ، و آنهم به تعدادی بسیار زیاد در ساعتی قبل از افطار کار نانوایان را سخت تر می کرد ؛ بخصوص شاطر و نان درآر که جلوی تنور بودند و گاه مثلا" در تابستانها که هوای یزد هم بسیار گرم می شد مشتریان علنا" به حال شاطر و نان درآر دل میسوزاندند .

نظرات() 

نان ، بند جان (2)

چهارشنبه 26 اردیبهشت 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 


نان ، بند جان (2)

نانِ خوب معمولا" از گندم مرغوب تهیٌه می شد و مگر چند عدد « نان اوٌل تنور » بقیه همه خوب و خوش ظاهر بودند . خوش ظاهر تر از همه را می توان نان های دوچانه ای ( به دوبرابر وزن ) قهوه ای ، یا آتش دیده ، دانست . نانواهای یزدی گندم بومی را بر هرگندم دیگری ترجیح می دادند و باز بین کیفیت گندم های مناطق مختلف یزد تفاوت قائل بودند ؛ اگرچه قیمت همه یکی بود .

مردم ازبوی نانی که با هیزم و هیمه تهیه شده بود خوششلان می آمد و آنها را سالم تر می دانستند تا از حدود سال 1340 که پخت نان با نفت متداول شد . مردم در بدو امر ناراضی بودند ؛ معتقد بودند که نان عطر خوش خود را از دست داده است و حتی برخی آنرا آلوده به بوی نفت می دانستند .

کیفیت نان در آن جمعیت حدودا" شصت هزارنفری یزد چنان مطرح بود که برخی مزیت نزدیک بودن نانوای محلٌه خود را صرفنظر کرده برای تهیه نان بهتر به راههای دور می رفتند و در دهه 1340 بهترین نانها در ضلع جنوب غربی میدان خان ، بازارچه ملٌا اسماعیل ، نانوائی محامدی ، نانوائی دیگری تقریبا" مقابل ورودی مسجد ملٌا اسماعیل و ... پخت می شد و در دهه 1350 گوئی نانوائی سرشاطر ؟ ، در جنوب مسجد برخوردار گوی سبقت از دیگران ربوده بود . نانواهای خوب ، و دارای مشتری زیاد ، گاهی همزمان در دو تنور پخت می کردند .

مزیٌت نان یزدی گویا در ارزانتر بودن آن نسبت به سایر شهر ها بود که بخصوص در وزن مشخص می شد . نان یزدی به دوشکل بفروش می رفت :

نان دانه ای ( که خود به دو نوع سوراخی و ناخنی بود ) .

نان « کش و منی » یعنی بر حسب وزن .

امٌا بزرگترین عیب آن در خوشنمک بودن یا باصطلاح شوربودنش بود که عادت نانوایان یزد شده بود و هیچ حاکم و شهرداری نتوانست از شورکردن نان یزدی توسط نانواها جلوگیری کند . در آن زمان دلیل شور بودن نان یزدی را خواست مصرف کنندگان می دانستند و گفته می شد :

چون یزدیها ( به دلیل آب سنگین و هوای سنگین شهر ) کم اشتها هستند همیشه در پی غذاهائی خوشنمک یا بخصوص شیرین بر می آیند .

نان شور خودش به نوعی شامل خورشت هم شده میتوان به آن اکتفا کرد .

صرفه ی نانوا در این است ؛ چون به جای نان که از « گندم » است « گندم و نمک » می فروشد که قیمت خرید نمک ( نمک سنگ ) یک چندم قیمت گندم هم نیست  .

یکی از دلایلی که سبب شده بود تخمینا" دویست – دویست و پنجاه خانوار یزدی نان را خود در خانه شان تهیه ببینند همین امر بود . نان خانه پزی بیشتر در تنور گلی پخت می شد که خوشمزه تر از نان ساج بود و از طرفی هم به قول عبٌاسی ، آهنگر بازارچه لرد باوردی ، قیمت تنورگلی بیش از یک چندم یک ساج ( یا به قول یزدیها : تابه ) نبود .

نان باید حتما" از خمیر و خمیر مایه تهیه شده خمیر آن به حدٌ کافی ورز آمده باشد .

 برای غنی سازی و تزئین نان معمولا" از چند دانه استفاده می کردند : سیاهدانه ، کنجد ، خشخاش ، شاهدانه ؟ و .... وقتی در خصوص تریاک و خشخاش سختگیری شد تا مدتی از مصرف خشخاش جلوگیری نمی شد ؛ در زمان سختگیری هم برخی از مشتریان خشخاش را با خود میآوردند و شاطر باصطلاح یواشکی به نانشان اضافه می کرد .

گفته می شد که بی کیفیت ترین نانها در یزد در زمان جنگ بین الملل دوٌم تهیه می شده است که به دلیل کمبود آرد گندم ، آرد ارزن ، آرد نخودسیاه ، ... الی خاکه ی نجٌاری به آن اضافه می کرده اند ؛ و حتی برخی تهمت اضافه کردن شن به خمیر به یکی از نانواهای شهر زده بودند . در بحث و جدل نانوا با مشتریان در آن زمان نانوائی بنام رضا گنجی شهره شده بود . این مواد سبب یبوست و پرخاشگری اکثر مصرف کنندگان شده پس از آن هرکسی که پرخاشگری می کرد می گفتند « نان جنگی » خورده ای .

برخی هم خمیر را خود تهیه دیده برای پخت به نانوائی می بردند تا باصطلاح نانوا آن را « مزدی پزی » کرده بصورت نان به ایشان برگرداند . نانواها معمولا" از مزدی پزی اکراه داشتند ؛ و نان ایشان را معمولا" در ابتدای راه اندازی تنور میپختند که کیفیت و ظاهر مطلوب را نمی یافت .

 

انسانشناسی ایران ، مردم شناسی ایران ، مردم شناسی نان ، نان یزدی ( یزدی پزی ) ، دهه 1340 ، نان خشک ، نان خانه پزی

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 283 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :