Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

سوخت ها ... (4) خاكه زغال در ایران 1345

یکشنبه 16 بهمن 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، محصولات كشاورزی .، لباس، 

منقل

آتش خاكه زغال  بیشتر برای منقل كرسی

بسیاری از فعالیٌت های زندگی روزمرٌه ما ساده است ، و همه كس كم و بیش از آن خبر دارد ؛ امٌا اوٌلا" این « اطلاعات جسته و گریخته »  به قول فلاسفه چیزی جز یك   « معرفت سطحی » نسبت به یك پدیده نیستند ؛ ثانیا"  با تغییر سبك زندگی ، غالبا" تضعیف شده از بین می روند .

خاكه زغال چگونه تولید می شود ؟ همه می دانند ! و در عین حال بگمانم تا به امروز هنوز هم آنچنان كه باید و شاید مورد توصیف و مردم نگاری قرار نگرفته باشد .

ظاهرا" خاكه زغال پس از تهیٌه زغال و برداشت آن از محل تهیٌه ، باقی می ماند كه چون بر زمینی خاكی قرار دارد با خاك آن زمین می آمیزد ( كه باز این آمیزش در فروش وزنی خاكه زغال به نفع فروشنده است ، و چه بسا مقداری نیز خود بر آن بیفزاید ؟ ) و عدم خلوص آن یك مسئله است .

مسئله دیگر این است كه هنگام نگهداری و به اصطلاح انبار كردن نیز ممكن است با خاك ، فضله سگ ، فضله گربه ، برخی از حشرات خاكی ، و امثال آنها مخلوط شده بازهم كیفیٌت خود را از دست بدهد .

بنابر این در بسیاری از شهرها و روستاهای ایران ، خاكه زغال را پس از خرید در پاییز :

-         الك می كردند ؛ یا

-         می شستند

الك كردن خاكه زغال ر ا فقط یكی – دوبار در شهر یزد دیده ام و آنهم مواقعی بوده است كه مصرف كننده بلافاصله پس از دسترسی به آن می خواسته است مورد استفاده قرار دهد . یكی از این مصرف كنندگان آن را در « موبیز » الك كرد و بخش الك شده یا الكی را كه باز خاكه زغالی مخلوط با خاك بود در ته اجاق مورد استفاده قرارداد .

برای آنكه خاكه زغال دوباره با خاك مخلوط نشود آن را در « دولابی » یی كه كف آن را ساروج ( به یزدی : لونه ) یا با آجر ختایی فرش كرده بودند نگهمیداشتند . امٌا در اینجا از شرٌ گربه هایی كه خاكه زغال را محل مدفوع خود قرار می دادند در امان نمی ماند . این بود كه گاه برای دولابی خاكه زغال درب گذاشته به آن « دولابچه » می گفتند و گاه هم خاكه زغال را در گونی نگهمیداشتند .

شستن خاكه زغال را گرچه در شهر یزد ندیده ام امٌا در بسیاری از شهرها و روستاهای ایران و از آن جمله شهر تهران متداول بود . در تهران 1345 معمولا" خود زغالفروش به شستن خاكه زغال و گوله گردن آن مبادرت می كرد و تا آنجا كه نزد یك زغالفروش در خیابان نواب ، پایین تر از تقاطع خیابان آذربایجان دیده ام غالبا" به صورت عددی و به ندرت به صورت وزنی می فروخت .

شستن خاكه زغال و گوله كردن آن را دو – سه مرتبه در برخی از خانه های تهران 1344 و 1345 در خانه هایی در جنوب خیابان رودكی ( سلسبیل ) دیده ام . در آن زمان حوض های كوچك سیمانیی در غالب خانه ها وجود داشت كه مثلا" هردو هفته یك بار آب آن را ( و باز غالبا" توسط شاغلی بنام « آب حوضی » ) خالی می كردند . یك بار قبل از خالی كردن آب حوض به خاكه زغال شویی می پرداختند ؛ به این ترتیب كه هربار قشرنازكی از خاكه زغال را در سطح آب حوض پراكنده كرده شن و خاك آن پس از چند دقیقه ته نشین می شد ؛ آنگاه خاكه زغال ها ی شسته شده و خیس را از سطح آب جمع كرده به صورت گلوله هایی در می آوردند و خشك می كردند تا به موقع خود از آنان استفاده كنند .

 

عكس از روستای وانشان است .

 

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic