تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مردم شناسی ایران : آداب و رسوم رمضان در تهرانِ دهه 1350 (48) ، شروع افطار و نماز مغرب و عشاء در مساجد شهر تهران
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

مردم شناسی ایران : آداب و رسوم رمضان در تهرانِ دهه 1350 (48) ، شروع افطار و نماز مغرب و عشاء در مساجد شهر تهران

پنجشنبه 17 مرداد 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، خوراكیها و تغذیه، 

عکس ، تزئینی است

آیا اغلب مساجد شهر تهران در سال 1350 و حوالی آن « فصلی » شده بودند ؛ و فقط  در ماه مبارک رمضان رونق می گرفتند ؟ ، یا فقط در این ماه نماز جماعت و آنهم بیشتر ظهر و عصر و مغرب و عشاء ، در آنها اقامه می شد ؟ آیا به مدیریت خدٌامی واقعا" بی سواد و ...
یک موضوع در آن زمان بسیار مهم بود ، و آنهم نقش گروهی مؤمن ، و خیٌر در اداره مساجد ، و بیش از همه در ماه مبارک رمضان بود . تقریبا" در هر محله ای چند نفری پیدا می شدند که بیش از همه برای « ثواب » ، ( و نهایتا" رفتن به بهشت ) ، و به ندرت با توقع و چشمداشتی دیگر ، به امور مسجد محلٌه سکونت یا محلٌه ای که محل کارشان در آنجا قرار داشت ، رسیدگی می کردند ؛ و معمولا" در هر ماه مبارک رمضان آن را به رونق می انداختند . مساجد را تقریبا" همیشه مردم اداره می کردند . مسجد مال مردم بود و مردم مال مسجد ؛ اینطور نبود که حالا مسجد را فقط خادم آن جارو بزند ، آنهم با جاروهای مازندرانی آنروز بر روی زیلوها و قالی ها ، و ... البته بیشتر کسانی که در تهران به خدمات در مسجد می رسیدند از بین نوجوانان و جوانان و اغلب آنان بآ موافقت و درخواست والدینشان بود .
آقایان امام جماعت هم تا آنجا که من دیده ام ( و بیش از شاید یکصدم مساجد آن روزگار تهران را در مواقع افطار ندیده ام ) برای اقامه نماز جماعت در مسجد مورد نظر دعوت شده بودند که گاه آنهم در طول سال فقط با حضور خادم ، یا یکی دونفر دیگر برگزار می شد ، و فعالیت و بنابر این اقتدار دیگری نداشتند ...
امٌا همین که ماه مبارک رمضان فرا می رسید و مسجد رونق می یافت و تعداد نماز گزاران گاه به پنجاه و صد برابر سایر ایٌام سال می رسید پای کسانی به مساجد باز می شد که شاید از اقلیت های مذهبی بودند ، شاید اصولا" خود نماز نمی خواندند یا حتی نماز خواندن نمی دانستند و حال هم نه برای نماز خواندن بلکه برای افطاری دادن می آمدند . قبلا" تعداد نماز گزاران را ( اکثراگ به کمک خادم ) تخمین می زدند  و آنگاه متناسب با آن تعداد از افطاری های متداول برای توزیع در مسجد ، با بخشی بیشتر برای خود می آوردند و گاه دلیل افطاری دادن را هم لاجرم میبایست می گفتند که اگر مثلا" به نیٌت خیراموات بود افطاری خوردان متقابلا" فاتحه ای خوانده نثار روح درگذشته مربوطه کنند .
این دلایل معمولا" عبارت بودند از :
- وقفیات افطاری دادن
- ادای نذرهای بر آورده شده مختلف
- خیرات متوفیات
- طلب دعا برای شفای مریض 
- و....


دیگران ، در ارتباط با تهران قدیم نوشته اند : 
 «2.  « افطاری
3.شام کل غذاغذاهای تهرانی عبارت بودند از ترحلوا، شیربرنج، نان روغنی، شیر، مربا، فرنی، خرما، خاکشیر یخ مال (شیره تابستان)، پالوده سیب (ویژه تابستان) و در زمستان حلوا ارده. پس افطاری هم عبارت بود از شامی کباب، چلوکباب، آبگوشت، چلوخورشت، کوفته، کباب حسینی و کباب بره که البته این غذاها بر سر سفره کسانی فراهم می شد که صاحب آن دستش به دهانش می رسید
شام افطارها هم تقریبا کم و بیش به این صورت تهیه می‌شد که مقداری از آن جزو مخلفات و مقداری جزو غذا محسوب می‌شد. مثلا بورانی اسفناج با ماست، حلوا ارده، ماست و لبو را اول می‌خوردند و در آخر شام آورده می‌شد. شام تهرانی‌های قدیم در ماه رمضان بیشتر از غذاهای نخوددار مثل کوفته شامی، شامی لپه و کوفته نخودچی بود که معتقد بودند روزه‌دار را جان‌دارتر و قوی‌تر می‌کند.
2.نذری و افطاری
در طول ماه نیز با گستردن سفره افطار از دوستان و آشنایان، مخصوصا مستمندان پذیرایی می کردند. این رسم در حال حاضر بیش و کم برقرار است. سفره قلمکار و پارچه ای افطار که به آن پیش افطاری می گفتند با غذاهای تهرانی تزئین می شد.
 و باز به نقل از دیگران
 « شب چره
4.تفریحی و شب چره
پس از افطار شب چره و به قول فرنگی ها دسر شروع می شد که عبارت بود از زولبیا و بامیه، پشمک، باقلوا و قطاب و انواع میوه های فصل (بعضی از دسرهای یادشده، مثل زولبیا و بامیه همچنان جزو رسوم رمضان تناول می شود) 
در شب‌های رمضان هم مردم تهران برای خود سرگرمی‌هایی داشتند عده ای بعد از افطار و خواندن نماز از یک محل به محل دیگری برای دید و بازدید می‌رفتند. آنها که ورزشکار بودند به زورخانه می‌رفتند و جوان‌تر‌ها گاهی به قهوه‌خانه‌ها سر می‌زدند. ترنا بازی و سخنوری هم سنتی برای ماه رمضان بود. مساجد محلات هم از شلوغ‌ترین مراکز برای گذران وقت روزه‌دارن بود.
در واقع شب‌نشینی‌های ماه رمضان از جمله مهمانی‌های با نشاطی بود که همه مردم تهران از آن استقبال می‌کردند در این شب نشینی‌ها بود که زولبیا و بامیه برای پذیرایی برای مهمان آورده می‌شده است و چون وقت بیشتری داشتند، کتاب خوانی و قصه سرائی و افسانه پردازی‌ها و امثال آن نیز نقل مجالس می‌شد که تقریبا تا سحر طول می‌کشید.

سرگرمی شب ها
نظافت و حمام
امروزه در خانه‌های آپارتمانی، حتی اگر شده، یک حمام یک‌متری تدارک می‌بینیم، حال آنکه اگر فقط به نیم قرن قبل بازگردیم، کمتر خانه‌ای را می‌شد پیدا کرد که «حمام سرخانه» داشته باشد و حمام‌های عمومی در تمامی محلات و خیابان‌ها، در تمامی ساعات روز پذیرای مردم بودند و در این روزها، از افطار تا نزدیکی‌های سحر، مملو و شلوغ از مردم محل و چه جای باصفایی که تمامی اهل محل، علاوه بر مسجد محله و خیابان خود، فرصت رویارویی در این مکان را نیز پیدا می‌کردند و چه بسا با دیدن یکدیگر، اگر نقار و دلخوری‌ای میان آنها بود رفع می‌شد و حتی با پادرمیانی دیگران، چه دوستی‌ها که شکل نمی‌گرفت.
در این ماه چون روزها زورخانه تعطیل بود در شب ها اهالی ورزشکار تهران به زورخانه ها می رفتند و به ورزش می پرداختند. 
قهوه خانه
کسانی که به قهوه خانه محلا ت دیگر می رفتند، چند غزلخوان و خوش نفس همراه می بردند که به قول معروف در زمان جریمه شدن با خواندن غزل کنف نشوند
قهوه خانه‌ها در ایام تعطیل پاتوق جولانگاه درویش سخنور، نقال، لوطی عنتری و شعبده باز بود. مهم ترین قهوه خانه‌های آن روز تهران یكی قهوه خانه باغ ایلچی و دیگری باغچه حیاط شاهی معروف به باغچه علی جان بود. قهوه خانه باغ ایلچی در اواخر بازار عباس آباد میان گذر لوطی صالح و گذر قاسم خان .
قهوه خانه یكی از تفریحگاه‌های مردم تهران بود؛ یعنی محلی كه همه گروه‌ها را به طرف خود كشیده، برای هر دسته ای تفریحات و وسایل سرگرمی‌ مخصوص شان را فراهم می‌كرد. در زمان مورد ذكر نه تنها مردم تهران، بلكه جماعات همه شهرها و روستاهای آن در راحت خیال و آسایش تام و تمام فكری و روحی بوده چیزی جز مشغولیات نمی‌خواستند و به همین خاطر هم وسایل آن برایشان در انواع سرگرمی ‌و مشغولیات فراهم آمده بود...» سید جعفر شهیدی - مردم شناس .
به جز دو قهوه خانه معروف باغ ایلچی و باغچه علی جان، دیگر قهوه خانه‌های معروف تهران قدیم عبارت بودند از:
 قهوه خانه «پنجه باشی» زیر شمس العماره، قهوه خانه «فراش باشی» در بازارچه قوام الدوله، قهوه خانه «فخرآباد» دروازه شمیران، قهوه خانه «حسن ناروند» میدان شاه (قیام)، قهوه خانه «شاغلام» بازار امین السلطان، قدیمی‌ترین قهوه خانه تهران قهوه خانه «چال» نام داشت كه محل آن در خیابان مولوی، بازار حضرتی جنب كوچه ارامنه بود.
آخرین نسل از قهوه خانه‌های قدیم تهران كه در سال ۱۳۴۴ (۴۳ سال پیش) برچیده شد، قهوه خانه معروف «رجب تنبل» واقع در باغ فردوس مولوی بود كه آن جا علاوه بر نقالی، خیمه شب بازی هم رواج داشت و عصرها هم بساط عرضه سیراب و شیردان پهن می‌ش
عید فطر
ه)عید فطر و فطریه
در زمان ناصرالدین شاه در ارتباط با رؤیت ماه و اعلام عید فطر اعتمادالسلطنه نوشته است:
«...پنجشنبه غره شوال1301- امروز یقین اول ماه بود. با وجودی که در دو سه تقویم نوشته بودند که امروز غره است و تلگراف از تبریز و عراق و قم و قزوین رسید که رویت هلال شد باز شاه محض التفات به حاجی ملاعلی مجتهد به او تلگراف فرمودند که تکلیف چه است؟ حاجی مجتهد هم جواب عرض کرده بودند که باید در افق تهران رؤیت شود آن وقت افطار کنند. من دربخانه بودم. بعد از ناهار شاه به واسطه کسالت خانه آمدم چهارساعت به غروب مانده صدای توپ شنیده شد. معلوم شد که حاجی میرزا حسن آشتیانی که از مجتهدین دیگر تهران است افطار کرده است علمای دین مخالفت در رؤیت هلال مارمضان هم می کنند...»/ روزنامه خاطرات، ص310. »

نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :