Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

« رسم » های زیبا سازی جسمانی نزد ایرانیان (7): ریش

دوشنبه 14 مهر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

نیم قرن قبل از این « ریش » برای یک مرد معانی مختلفی می توانست داشته باشد که هنوزهم این معانی ، گرچه برخی کمتر ، امٌا در هر حال به جای حود باقی است :
- نداشتن ریش حُسن شمرده نمی شد گرچه برخی آن را دلیل باهوش بودن ، زرنگ بودن و سیاستمدار بودن ِ می دانستند .
- فقر و عدم امکان وسایل ریش تراشی یا رفت و آمد مکرر به مغازه سلمانی ، یا حتی سلمانی مستقر در سربینه حمام ، و پرداخت دستمزد .
- علامت مردانگی و اینکه اگر خداوند تبارک و تعالی به مرد ریش داده است از جمله مشخصات طبیعی وی نسبت به زن است که نباید زایل شود .
- علامت مؤمنان که میتوانست در هر حد و اندازه خود مشخصه میزان ایمان صاحب ریش نیز به شمار رود . ریش کوتاه را عموم مؤمنان میتوانستند داشته باشند . ریش کسانی که به مشهد یا کربلا مشرف شده بودند و کاه لقب « مشهدی » و « کربلائی » جلوی نام انان می آمد میتوانست در حدٌ بلندی هسته خرما و باصطلاح قیچی خور باشد . از آنجا بلند تر ریش زوحانیان بود که قاعدتا" میبایست در حدود یک قبضه باشد ؛ و هرچه مقام روحانیتی بالاتر می رفت طول ریش وی نیز بلند تر می شد .
- علامت وابستگی به یک فرقه ، قشر و طبقه اجتماعی خاص ؛ مثل درویش های دوره گرد که ابدا" ریش خود را کوتاه نمی کردند ، یهودیانی که ریشی مستطیل شکل داشتند ،  تجٌار مهم که بهتر بود ریش توپی داشته باشند .
و اینهمه قواعدی نوشته و در حد قانون نبود ...
- علامت زیبائی که گاه ریش نقص صورت ، مثلا" لاغری آن ، را مرتفع می کرد یا ریشی اصولا" زیبا می شد ؛ یا با حنا و خضاب زیبا می شد ...
برخی ریششان را چون ریش رستم افسانه ای دوشاخه می کردند ؛ برخی ریشی بزی جا می گذاشتند که از حوالی 1300 ریش پروفسوری رقیب آن شده است ؛
و ما هنوز نمی دانیم که آیا کاشتن ریش هم در ایران باب شده است یا خیر ... 


نظرات() 

جشن مهرگان ؛ جشن های مهرماهی ایرانیان ، برداشت محصول ، بازار روز ، تحفه و هدایا ، عروسی ، دعای باران

یکشنبه 13 مهر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

مهرگان   
دومین جشن بزرگ ملی- دینی ایرانیان "مهرگان" بودكه در روز 10مهر، روزی كه نام روز و ماه یكی بود، جشن گرفته می‌شد و مانند نوروز سه جنبه نجومی (طبیعی)، تاریخی و دینی داشت.
از نظر نجومی، مهرگان چند روز پس از اعتدال پاییزی جشن گرفته می‌شود (اعتدال پاییزی اول مهر صورت می‌گیرد) و جشن برداشت محصولات كشاورزی است.
از نظر تاریخی در این روز نیروی داد و راستی به سركردگی كاوه آهنگر بر آرتش دروغ و ستمگری آژیدهاك پیروز شد و فریدون به شاهی رسید. مبارزه راستی و دروغ، داد و ستم در ایران ریشه دینی دارد و همه جشن‌های ملی هم به گونه‌ای این مبارزه و پیروزی نهایی حق بر ناحق را نشان می‌دهد. ولی،‌در تاریخ مهرگان این جنبه درخشندگی ویژه‌ای دارد. مهر" از مهمترین عناصر "اشا" قانون حاکم بر طبیعت است و همواره بر ضد "دروژ"  در مبارزه.
آنان که راه مهر را پیمایند به مبدأ می‌رسند. در سنت میترائیسم، میترا، ایزد نگهبان خورشید، حافظ پیمان و سمبل مهر ورزیدن است.شخصیت مسیح گونه میترا را در متن های مقدس دوره پیش اوستایی می توان یافت. میترا هنگامی که جهان را "دروژ" فرا گرفته بود و از "اشا" تقریباً خبری نبود، به صورت گاو نر سفیدی به زمین متجلی شد و به عنوان فدیه گناهان بشر خود را قربانی کرد تا جهان از تباهی مصون بماند و خورشید مهر دوباره بر تارک هستی فروزان گردد و این همان است که در مورد مسیح از کتاب مقدس می‌خوانیم.
مسیح - که درود خدا بر او باد-  به روی صلیب جان داد تا نوع بشر از تباهی رها شود، مسیح که سمبل مهرورزیدن می‌گوید، راه منم، راستی منم، زندگی منم، هیچ نمی‌تواند به خدا برسد مگر به وسیلة من و این چیزی نیست جز باور مردمان بدوی زمان‌های دور که تنها راه رسیدن به مبدأ، پیمودن راه مهر است.
ابوریحان بیرونی در كتاب "آثار الباقیه" می‌گوید:
در روز "مهرگان" فرشتگان به یاری كاوه آهنگر شتافتند و فریدون به تخت شاهی نشست و ضحاك را در كوه دماوند زندانی كرد و مردمان را از گزند او برهانید،
از نظر دین در فرهنگ ایرانی مهر یا میترا به معنای فروغ خورشید و مهر و دوستی است. همچنین مهر نگهبان پیمان و هشدار دهنده به پیمان شكنان است.
جشن مهرگان همانند نوروز از فروغمندترین نمودهای فرهنگ ایرانی است. مهر یكی از خدایان پیش از زرتشت بود كه پس از زرتشت به فرشته آفریده اهورا مزدا درآمد.روشنایی و مهر، همیشه با روشنایی بی پایان خدایی یكی بوده‌اند
چون نور كه از مهر جدا هست و جدا نیست / عالم همه آیات خدا هست و خدا نیست
ما یرتو حقیم و هم اوییم و نه اوییم / چون نور كه از مهر جدا هست و جدا نیست
به روایتی تاجگذاری اردشیر بابكان، هم مقارن با جشن مهرگان بود. بدون دو دلی پادشاهان هخامنشی، اشكانی و ساسانی جشن مهرگان را بزرگ می‌داشتند،
بر اساس منابع یونانی در جشن مهرگان پادشاهان لباس ارغوانی می‌پوشیدند و به همراه مردم در مجالس عمومی باده گساری می‌کردند. این تنها روز در ایران باستان بوده که مردم می‌توانستند  در ملا عام باده گساری کنند. از جشن مهرگان در کتاب تلمود، از کتب مقدس یهود هم سخن رفته است و این نشان می‌دهد که این جشن مختص ایرانیان نیست و در بسیاری از مناطق دنیای باستان برگزار می‌شده است.
در روزگار ما به مناسبت آغاز سال تحصیلی و گشایش آموزشگاه‌ها در آغاز مهر، جشن مهرگان جشن فرهنگی اعلام شده بود. همچنین می‌توان آن را به عنوان جشن كشاورزان، جشن ملی نگاهداشت. زرتشتیان ایران همیشه این جشن را با شكوه ویژه‌ای برگزار كرده و می‌كنند.
در متون تاریخی زرتشتی آمده است که مهرگان روزی است که در آن انسان نر و ماده از کیومرث که در باور زرتشتی مثال نوع بشر است آفریده شد. همچنین آمده است که خورشید برای اولین بار درخشندگی خود را در این روز شروع کرد و در واقع این روز، روز آغاز جهان بوده است.
بنی‌امیه با تعصب ضد ایرانی در روز مهرگان، زرتشتیان را مجبور میكردند هدایایی تقویم كنند و مقدار این هدایا را جرجی زیدان در كتاب تمدن اسلامی، پنج تا ده میلیون درهم ذكر كرده است.
الومسلم خراسانی، برمكیان و دولت مردانزمان عباسیان، در گرفتن جشن مهرگان پافشاری داشتند،
روز مهر و ماه و جشن فرخ مهرگان             مهرافزا ای نگار مهر چهر مهربان
مهربانی كن به جشن مهرگان و روز مهر        مهربانی به، به روز مهر و جشن مهرگان
از انجمن بشترنا

نظرات() 

عید سعید قربان بر حاجیان شریف ایران مبارک باد

شنبه 12 مهر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

عید سعید قربان را

 

به تمام کسانی که با پول پاک و حلال

 

 و نه با دزدی خائنانه از برادر گرفتارشان

 

و از بیت المال ...

 

به حج مشرف شده اند را

 

تبریک و تهنیت عرض می کنیم .

نظرات() 

شتر کشون در طهرون

شنبه 12 مهر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

شترکشون محرم درکاشون
عید شترکشون در طهرون

آن روز ها هنوزرشته ی مردم شناسی را تحصیل نکرده بودم ؛ فقط لیسانسیه ی علوم اجتماعی بودم ؛ آنهم از دانشگاه تهران و نه با تحصیلاتی درخشان .امٌا چون به عنوان نخستین کارشناس مردم شناسی دانشگاه تهران ، و به طور کلٌی تمام دانشگاههای کشور ، و جایگاه دستیار اوٌل دکتر محمود روح الامینی  کار کرده بودم ؛ و آنگاه در مرکز فرهنگ مردم که رئیسش سید ابوالقاسم انجوی شیرازی بود مشغول شده بودم بزرگانی که به آن مرکز می آمدند بسیار بیش از آنچه که خود انتظار داشتم مرا تحویل می گرفتند ؛ به دور از تواضع نباشد مرا استاد خطاب می کردند و به حساب اینکه باسواد ِ آن مرکز در موضوع جهانی فولکلور یا یکی از باسواد ترینش هستم به سراغم می آمدند ؛ و البته بنده ی فرصت طلب ( پروفسور هشترودی به من می گفت : شکارچی مطلب ! ) هم استفاده می کردم ، و به قول قدیمی ها ( زیر زبانشان را می کشیدم ، و ) از آنها مطلب در می آوردم . پیرمردی از معتمدان محلی حوالی بازار تهران که مقداری از عتیقه جات میراثی خاندانیش را هم ، که شاید امروز مثلا" پنجاه میلیارد تومان بیارزد ، به موزه فرهنگ مردم هدیه کرده بود و یک روز اصولا" برای ملاقات با او به مرکز آمده بود در نبودش به سراغ من آمد ؛ و از جمله تعریف می کرد :

در زمان پهلوی اوٌل ، موقعی که هنوزهم به تهران ، تئرون یا حتی تیرون می گفتند و طهران می نوشتند ، هرساله روز دهم ذیحجه، روز عید قربان ، شتری قربانی می کردند که اصطلاح « شترِ قربانی » از آنجا آمده است .در آن زمان هنوز هم برخی از کالاها با شتر به تهران حمل می شدند و در هرحال همیشه لااقل دویست - سیصد شتر درتهران وجود داشت . شتری را انتخاب می کردند ؛ شبیه پرواربندی گوسفند ، منتهی فقط چند روز ، آن را در جائی می بستند و پروار می کردند تا روز عید . صبح روز عید شتررا با پارچه های اطلسیِ ارغوانی و بنفش ، و غیر از آنها ، گلابتون ، روبان ، آئینه های کوچک ، زنجیر های برنزی ، زنگ و زنگوله ، و...تزئین می کردند و با ساز و دهل مقداری در خیابان های اطراف میدان توپخانه می چرخاندند تا همه مردم خبر شوند .البته گروهیهمبه دنبالشتربه راه می افتادند . آنگاه شتررا به کوشه جنوب غربی میدان توپخانه ، جلوی اداره نظمیه ( بعدا" کلانتری شد و هم اکنون پله های ورودی - خروجی مترو است  ) می آوردند ، و طبق قوانین اسلامی با نیزه پراندن به سوی شتر آن را نحر می کردند که برخی از شترها آنقدر نعره هائی دلخراش می کشیدند که اشک زنان حاضردر محل را در می آوردند . درهر حال گوشت  شتررا پس از نحر شدن به قطعاتی کوچک تقسیم کرده بهعنوانتبرٌک و تیمٌن میان مردم حاضر تقسیم میکردند که آنهم هرکس به اصطلاح زور و قدرت بیشتری داشت می توانست قطعه ای بگیرد و بسیاریازمردم دست خالی به خانه هایشان باز می گشتند .
اصطلاح « شترُ قربانی » ( یادر بسیاریازشهرها و روستاهای ایران : گوسفندِ قربانی ) به مالی می  گویند که بر خلاف منطق و عدالت  ، و برحسب زور  و نفوذ گیرندگان بین آنهاتقسیم شود . اصطلاح « شتر را کشتند » هم به همین  مراسم عید قربان بر می گردد.      

نظرات() 

از جشن های محلی مهرگان : جشن برداشت خرمن در گیلان

شنبه 12 مهر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

جشن برداشت خرمن در گیلان

... جشن خرمن، یكی از جشن‌های باستانی این خطه پرنعمت است كه به پاس شكر نعمت در پایان فصل زراعی برگزار می‌شده و سال‌ها بوده است كه مراسم سمبلیك آن رو به فراموشی گذارده شده بود ه است  ؛ چون جشنواره های "انارچینی" در روستای انبوه ، نوروزبل، سوسن چلچراغ و ...
طیاین جشن یک پیرمرد با لباس محلی سه بار ظرف مسی را به سمت آسمان بالا می‌برد و از خداوند طلب بارش باران و آفتاب (عناصر مورد نیاز برای رشد خوشه‌های برنج ) می‌كند.
 
به صورت نمادین و با حركاتی موزون كاشت، داشت و برداشت برنج انجام می شود و در انتها با گذاشتن مجمعه‌ای حاوی دانه‌های برنج و در میان آنها شمع بر سر خود دستان خود را به سوی آسمان بلند كرده و شكر خدا را به جا می آورد.
صدای ساز و دهل فضای موزه میراث روستایی را پر كرده و پیر زنان، پیر پیرمردان جوانان و كودكان در جشن خرمن حضور یافته‌اند
 ...در مدتی كه این مراسم اجرا نمی‌شد هركس خود در زمین زراعی خویش پس از برداشت محصول شكر خداوند را بجا می‌آورد و اندكی از محصول خویش را نیز خیرات می‌كرد. 
وی علت خنده خویش را تداعی خاطرات گذشته می‌داند و می‌گوید اجرای این مراسم و صدای ساز و دهل مرا به یاد شادیهاو خاطرات شیرین گذشته می‌اندازد. 
بر اساس گفته محققان جدید برنج از دو كلمه "به + رنج" تشكیل شده و بمعنای رنج و زحمت زیاد برای به ثمر رسیدن این محصول است. و براساس مستندات تاریخی برنج كه معیشت استان تلقی می‌شود توسط داریوش شاه هخامنشی در سال ‪ ۵۱۲‬قبل از میلاد به ایران وارد شده است. گفتنی است این جشن معمولا در تمام نقاط استان گیلان برپا می‌شده، اما اجرای آن متفاوت بوده است.

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 3 
  • 1  
  • 2  
  • 3  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات