Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

انگشتر شرف شمس

پنجشنبه 19 فروردین 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


تاریخ انتشار: ۱۹ فروردین ۱۳۹۵ - ۱۳:۳۵

ارتباط بین «شرف‌الشمس» با چهارشنبه آخرسال
داستان دعای شرف‌الشمس در روز ۱۹فروردین چقدر معتبر است؟


با فرا رسیدن نوزدهم فروردین بار دیگر بازار نقره‌سازی‌ها و انگشترفروشی‌ها برای حکاکی «شرف الشمس» روی عقیق‌های زرد داغ می‌شود.
به گزارش تابناک یزد، برخی اعتقاد دارند که حکاکی«شرف‌الشمس» در روز 19 فروردین ماه، وسعت روزی و توفیق در عبادت را به همراه دارد.
جدای از این موضوع که چقدر این مطلب واقعیت دارد و یا خیر؟ باید گفت که اگر می‌خواهیم در کاری موفق شویم ابتدا باید نفس خود را از بدی پاک و دور نگه داریم و پس از آن با توکل بر حضرت حق و پشتکار باید به خواسته دل خود برسیم.
با فرا رسیدن نوزدهم فروردین بار دیگر بازار نقره‌سازی‌ها و انگشترفروشی‌ها برای حکاکی «شرف الشمس» روی عقیق‌های زرد داغ می‌شود.
در باور عامیانه، «شرف‌الشمس» نگین انگشتری زردرنگ است که بعضی‌ها به نیت گشایش در کارها به دست می‌کنند. اما در واقع شرف‌الشمس سنگ نیست. بلکه دعایی منسوب به امام علی(علیه السلام) است که در روز نوزدهم فروردین با آدابی خاص می‌نویسند و نقشی رمزگونه را پشت انگشتر عقیق زردرنگ حک می‌کنند.
کارهایی که معتقدان به این مساله در چندسال اخیر انجام می‌دهند:
در روز 19 فروردین شکل «شرف‌الشمس» را از ساعت ۱۱ ظهر تا ساعت ۲۳ شب روی طلا، عقیق زرد و یا پارچه زرد کشیده و یا حک کرده و یا با خط زرد روی کاغذ و یا پارچه می‌نویسند و دعای آورده شده را خوانده و نوشته و بعد هر حاجتی که از خدا دارند را زیر دعا می‌نویسند و لای قرآن می‌گذارند.


- اما نقش‌های رمز گونه‌ای که شرف ‏الشمس نامیده می‏‌شود در کتاب «جنة‏الوافیه» مشهور به «مصباح کفعمی» آمده است. کفعمی در حاشیه کتاب می‏‌نویسد: «در بعضی از کتاب‏‌های علمای شیعه دیدم که این شکل از امیرالمومنین(علیه السلام) نقل شده است که وقتی عازم جهاد بود در بین راه که استراحت می‌کردند این شکل‌ها را بر روی سنگی حک کرد و فرمود: این رمز پیروزی ماست. به نظر می‏‌رسد بیان چنین نقلی محکم نیست چون سند این روایت تا امیرالمومنین(علیه السلام) ذکر نشده است.»
مرحوم شیخ بهایی هم همین شکل را در کتاب «سرّ المستتر» با اندکی تغییر آورده است. البته در کتاب‏‌های یاد شده این شکل به «شرف‏ الشمس» نامیده نشده است و احتمالاً تشخیص اساتید علم ختوم و اذکار این بوده که این شکل در شرف الشمس -که نوزدهم فروردین ماه است- نوشته شود که ساعت خوبی است و باعث تأثیر بیشتر این شکل خواهد بود.


در کتاب‌های اسلامی هم نقش شرف الشمس را شامل پنج اسم اعظم خداوند می‌دانند که آنها را کلمات مبارکه: الله، جمیل، رحمان، مۆمن و نور گفته‌اند و بجای نقش از پنج حرف اول آنها بصورت ا.ج.ر.م.ن می‌توان استفاده کرد.
از سنگ شرف الشمس برای چشم زخم، گشایش امور، برآورده شدن آرزوها، افزایش رزق و روزی استفاده می‌شود.
دعای شرف الشمس
بسم الله الرّحمن الرّحیم
اَللّهُم اِنّی اَسئَلُکَ بِالهاءِ مِنْ اِسمِکَ الْاَعظَم و بالثَلآثِ العِصّیِ و بالالَفِ المُقَّّوِم و بِالمِیمِ الطَمیس الاَبتَر و بالسِّلمِ و بالاَربَعَه الَتِی هی کالکَفِ بِلا مُعصَم و بِالهاءِ المَشقُوقَه و بالواوِ المُعظَّم صوره اِسمکَ الشَّریفِ الاَعظَم اَن تُصَلِیَ علی سَیِّدِنا مُحمَّدِ وَ آلِهِ بعدد حروف ماجری بِالقلم و اَن تَقضِی حاجَتِی.
باور افراد معتقد به شرف‌الشمس درباره نوشتن دعا به این شرح است:
هیچ خطی دوبار کشیده نشود، سوراخ‌های ستاره و میم و ها و واو بسته نشود، خطوط ابتدا و انتهای ستاره یکدیگر را قطع نکنند، اندازه الف‌ها یکسان باشد، واو آخر روی تمام نقش کشیده شود، اگر روی کاغذ نوشته می‌شوند با گلاب و زعفران نوشته شوند.
*اگر از نگین استفاده می‌کنید سعی کنید هر سال در ساعت ذکر شده و با آداب کامل بوسیله یک سوزن روی نقش کنده شده را دوباره خراش دهید.*اگر روی کاغذ نوشتید آن را باز نکنید و به کسی نشان ندهید و در آخرین چهارشنبه سال به آب روان بسپارید.
اما:
آیت‌الله مکارم‌شیرازی در پاسخ به استفتایی مبنی بر اینکه "آیا حرز شرف الشمس که به صورت اشکال مبهمی است و می‌گویند روز نوزدهم فروردین روی کاغذ زرد رنگی نوشته شود و آثار فراوانی دارد صحیح است؟" گفته است: حرز مزبور اعتبار ندارد و در روایات معتبر نیامده است و محتوای آن هم محتوای قابل ملاحظه‌ای نیست و سزاوار است مومنین و مومنات برای حفظ خود از آیات و روایاتی که از معصومین علیهم السلام در کتب معتبر وارد شده است استفاده نمایند.
همچنین درباره درستی و یا نادرستی این باور و نوشتن شرف الشمس روی کاغذ و یا نگین انگشتری با دو نفر از کارشناسان مذهبی نیز گفت‌وگو کردیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین جعفری قائم‌مقام بنیاد فرهنگی مهدی موعود (عج) با بیان این‌که «درباره این مساله مطلب خاصی در مفاتیح‌الجنان و یا کتاب‌های معتبر وارد نشده است» گفت: لزوماً هر چیزی که در کتب تاریخی وجود داشته باشد به معنای تأیید آن نیست. به نظر بنده اینگونه کارها در دین اسلام جایگاهی ندارد و اصل را باید در وجود خود و بندگی خداوند بیابیم.
وی گفت: این کارها از روی بیکاری بشر است که در بین مردم و عوام ترویج پیدا کرده است. ما در زندگینامه ائمه (ع) دیده‌ایم که آنها انگشتری به دست می‌کنند و بر روی آن نگین‌ها مطالبی همچون «لا اله الاالله الملک الحق المبین» و یا « لا حول و لا قوة الا بالله» و امثال اینها دیده شده است ولی ما در کتب تاریخی سند روایی مبنی بر حکاکی شرف‌الشمس نداریم.
به گزارش ایسنا، همچنین حجت‌الاسلام والمسلمین سیدهاشم بطحایی‌گلپایگانی با رد حکاکی شرف‌الشمس، گفت: این مساله از جمله مواردی است که در بین عوام ترویج داده‌اند. مثل سعدی و نحسی عدد 13 که اصلاً صحت و سقم ندارد. ما در روایات اسلامی روایات محکمی برای انگشتر عقیق یمانی داریم ولی در مورد این دعا مطلب محکمی وجود ندارد. 

*

شِما :
- عدد نوزده در یکی از فرقه ها ... عدد مقدس است .
- در همان فرقه اصل بر شمس ( در مقابل قمر و مراسم مبتنی بر ماه قمری ) است .
- شخصا" در بهار سال 1337 جلوی در خانه ی آقای « ف » که از اهالی مشهور آن فرقه بود و پسرش همکلاس من و همکار من در کار روزنامه دیواری دبیرستان بود حاضر بودم که تبلیغ این دعا را می کرد و از حکٌاکی چیره دست که در آنجا بود برای همه تخفیف میگرفت ....
- یکی از این انگشترها به دست « م . ع . ت » از بزرگان فرقه مزبور در یزد بود .
- در دهه ی 1340 چندنفر از بهترین حکٌاک های یزد از آن فرقه بودند .
- گفته می شد که نسخه ای خطی در باره ردٌ اینگونه رسوم با اشاره به منشاء آنها در کتابخانه ی وزیری یزد وجود دارد .
- رنگ زرد و عقیق زرد بین اهالی همان فرقه و یهودیان قدیمی فلسطین مقدس و مشکل گشا است .
- تا آنجا که ما میدانیم گفته می شد اینگونه بدعت ها از زمان محمدشاه و ناصرالدین شاه ، که یزد دارای حکٌامی از برخی فرقه ها بوده است رایج شده ؛ و گفته می شد که حاج میرزا علیرضا شریف یزدی ، نایب و جانشینِ آخوند ملٌا اسماعیل عقدائی ، و اعلم یزد در زمان محمدشاه ( نگاه به تاریخ خان ) جان خود را بر سر مبارزه با این بدعت ها و درگیری با فرقه مزبور نهاده است ؛ در آستانه ورود به کربلا توسط برخی از پیروان آن فرقه شهید شده و در حرم امام حسین (ع) مدفون است .

نظرات() 

نقش مراسم سمنو پزان در اعتلای ملٌت ایران : انسان شناسی و مردم شناسی

دوشنبه 16 فروردین 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |



نقش مراسم سمنو پزان در اعتلای ملٌت ایران : 

انسان شناسی و مردم شناسی

بیش از پنجاه سال از بنیانگذاری به اصطلاح انسان شناسی و مردم شناسی ، با روشهای علمی ، در ایران می گذرد ؛ و مفهوم این شناخت نزد اکثریت دست اندر کاران آن ، چنان که باید و شاید ، روشن نشده است . گزارش های مطبوعاتی در باره سمنو در این ایٌام ، و تکیه بر ترکیب و روش پخت و تولید و توزیع آن ، که گاه بنام مردم شناسی هم صورت گرفته است ! و صورت می گیرد ، ما را به این فکر انداخت که اشاره ای هرچند گذرا به نقش و جایگاه سمنو ، یا در واقع مراسم سمنو پزان ، در فرهنگ و بین مردم ایران داشته باشیم :
- جایگاه سمنو در مراسمی که هریک از این مراسم بین ایرانیان جایگاه و نقش و هدف خاصٌ خود را دارند ؛ و از همه مهم تر جایگاه سمنو در میان مراسم نوروزی در ایران بزرگ ( ایران کنونی - افغانستان - تاجیکستان - جنوب قزاقستان - ازبکستان - ترکمنستان - آذربایجان - ارمنستان - ترکیه - بخش هائی از عراق و پاکستان و... ) است .


- نقش سمنو در ایجاد روابط مثبت بین یک مردم و نهایتا" اتحاد ، انسجام ، تعاون و توسعه اجتماعی است که تا حدٌ وحدت ملٌی پیش می رود؛ و چه بسا با تبلیغاتی وسیع و به دنبال جهانی شدن مراسم نوروز بتواند جهانی شود .
تکیه بر ترکیب و روش پخت و مصرف سمنو یا امثال آن که به اصطلاح در خون ایرانیان است ( ژنتیک ) و غالبا" ، حتی برخی از به اصطلاح پژوهشگران و استادان دانشگاه در ایران ، آن را نفس انسان شناسی و مردم شناسی می پندارند و میشمارند را نباید واقعا" از مباحث انسانشناسی و مردم شناسی بر شمرد . بلکه اصل بر روابطی است که طی قرن هائی مدید ، به بهانه سمنو پزان ( توجٌه به فعل بودن موضوع ) ایجاد و تکرار می شود و ، گذشته از اهداف و فوایدِ بزرگ و کوچکِ دیگر ، در حفظ وحدت ، انسجام و اعتلای قوم ایرانی مؤثر واقع می شود .
در انسان شناسی و مردم شناسی ایران آنچه مهمٌ است سمنو نیست بلکه سمنو پزان است .  


نظرات() 

مراسم تهیه سمنک در ازبکستان

یکشنبه 15 فروردین 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

نقش سمنو بسیار بالاتر از گزارش مختصری است که در زیر آمده است ؛ و چون وجه مشترک نوروزانه در تمام کشور های آریائی یا ایران بزرگ به شمار میرود پس از ارائه گزارشهائی در باره چند کشور آسیای میانه به صورتی تحلیلی تر با نظر به ایران عزیز به آن خواهیم پرداخت .
این گزارش ها به پژوهشگران کمک میکند که ورودیه ای به موضوعات مربوط به تمام گستره ی ایران بزرگ داشته باشند ؛ اگر چه گاهی کاربرد برخی از واژه ها و اصطلاحات غلط انداز مینمایند ؛ که از آنجمله است اصطلاح « شیره جوانه های گندم » که احتمالا" منظور از آن « چرخ کرده ی جوانه ی گندم است که آنهم بعید است که همانطور که در اینجا آمده است به تنهائی و بدون آرد گندم برای ساخت سمنو یا سمنک بکاررود ؛ و در این مورد نیز ثابت می شود که گزارش های ژورنالیستیک گرچه دریچه هائی مغتنم به سوی مطالعات پدیده های مردمشناختی می باشند ؛ امٌا هرگز و هرگز به طور کامل قابل اعتماد نمی نمایند .

 مراسم تهیه سمنک در ازبکستان
سمنک (سمنو) غذایی مخصوص جشن نوروز است که فقط در ایام جشن نوروز از شیره جوانه‌های گندم پخته می‌شود.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس در تاشکند، هم اکنون در سراسر ازبکستان زنان و دختران مشغول تهیه سمنک هستند.
سمنک‌ را معمولا چند خانواده باهم در یک دیگ بزرگ تهیه می‌کنند، آنان گندم مورد نیاز برای تهیه سمنک‌ را در بین خود به طور مساوی تقسیم و پس از پخت آن در بین خود به طور برابر توزیع می‌کنند.
پخت این غذای لذیذ نوروزی معمولا حدود 10 روز قبل از جشن نوروز آغاز می‌شود که روزهای جشن نوروز به اوج خود می‌رسد.
تمام کارهای پخت سمنک‌ را زنان و دختران به سرپرستی زنان مسن به طور دسته جمعی انجام می‌دهند.

پخت سمنک یک روز طول می‌کشد، زنان ضمن تهیه و پختن سمنک با هم صحبت می‌کنند و آش پلو که یک غذایی ملی ازبک‌ها است را می‌پزند و باهم می‌خورند.
زنان و دختران تمام شب‌ سمنک‌ را مرتب هم می‌زنند و شب‌ را با بیدار سپری می‌کنند.
در سمنک با نیات نیک و برای اینکه ته نگیرد، هفت دانه سنگ به بزرگی گردو نیز می‌اندازند.
ضمن تهیه سمنک بچه‌ها نیز به زنان کمک می‌کنند و با به راه انداختن سر و صدا مشغول بازی و شادی می‌شوند.
زنانی که سمنک تهیه می‌کنند نه تنها آشپزی ماهر بلکه آداب و رسوم قدیمی‌ را بلد هستند.
در محوطه هر خانه‌ای که سمنک تهیه می‌شود، شرکت کنندگان شب‌ها در آنجا دایره زده و تا صبح سرود‌هایی می‌سرایند و شادمانی‌ها می‌کنند.

( سایر عکس ها را در منبع اصلی تحت همین عنوان مشاهده فرماائید )

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات