Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

شولی شلغم در یک میهمانی شولیپزان محلٌه

جمعه 7 آبان 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

.
یک روز فراموش نشدنی با شولی شلغم و سکینه رختشور!

سال 1335 با پسر عمٌه ام مرتضی در دبستان حکمتِ یزد همکلاس بودیم . اوایل اسفند بود ؛ کمی هم برف آمده بود ؛ امٌا هوا خوب و تمیز و دلچسب ؛ بزرگتر ها می گفتند اوٌل اسفند که می شود دیگر زمین نفس می کشد ، برف ها و یخ ها زود آب می شوند و هوا آنطورها سرد نمی شود . پنجشنبه ای بود ؛ ساعت دوٌم که شد آقا ناظم آمد گفت برای معلمتان گرفتاریی پیش آمده است که امروز دیگر نمی آید . بروید خانه تان ! . غریو شادی از بچٌه ها بلند شد و آقاناظم شروع کرد به تمسخر ما که مشغول جمع کردن کیف و کتابهایمان بودیم . بچٌه های دیگر از توی کلاسهایشان با چشم حسرت و حسادت ما را نگاه می کردند ...
مرتضی گفت امروز شولی پزان داریم . تو هم بیا خانه ما . گفتم شولی عمٌه خیلی خیلی خوشمزه است ولی خیلی تلف میریزد ! ؛ خیلی ترش است ... گفت : امروز چند نوع شولی دیگر هم داریم ؛ حدود سی نفر از زن های همسایه می آیند . سه تا دیک وقفی گرفته ایم با چندتا کماجدان ! . دیروز یک بار هیزم و یک بار هیمه برایمان آوردند ؛ امروز هم قرار شده است که حسن طوٌاف سه تا الاغ برایمان چغندر و شلغم و شوید و اسفناج بیاورد ... ( باورتان نمی شود که ن سالها در زمستانها جز همین چند قلم ، و زردک ،  تقریبا" تره بار دیگری در بازار نبود ؛از میوه ها هم تقریبا" فقط انار ...) .
پرسیدم چه شولی های دیگری ؟! لبخندی شیطنت آمیز زد و گفت :
شولی پرُک ، شولی آرتُک ، شولی چغندرُک ( که البته فصلش نبود و داشت شوخی می کرد ) ، شولی ساده ( اسفناج ) ، شولی چغندر ، شولی با سرکه ، شولی تلف ( قره قوروت ) ، شولیِ شلغم که میدانم تو عاشقش هستی ...
بین محلٌه های شاه عبدالقیٌوم و شاه ابوالقاسم می نشستند . در یکی از خانه های قدیمی خیلی بزرگ و دوطبقه که البته طبقه دومش به جای اینکه « بالا خانه » ای باشد زیر زمینی » و بر آبِ قنات بود . پدرم می گفت شاه های قدیم همه شان بد نبوده اند . برخی شان جنگ را نزدیک به حرام می دانسته اند و تا مجبور به دفاع از شهر نمی شده اند نمی جنگیده اند ؛ در عوض واقعا" به مردم رسیدگی می کرده اند . خیلی از آنها اهل عمران و آبادی بوده اند ، شهر می ساخته اند ، محلٌه می ساخته اند ، قنات جاری می کرده اند ، ده می ساخته اند ، حمٌام ، مدرسه ، مسجد ...
نزدیکی های خانه شان که رسیدیم سکینه رختشور را دیدیم که می لنگید و چشمانش پر از اشک بود... مرتضی خیلی دلرحم بود پرسید چه شده ؟ ... سکینه گفت رفته بودم رخت های حاج میرزا عبدالحسینی ها را بگیرم بیاورم بشورم . داده بودند به رختشور محلٌه ی بغلی . مگر من بد میشستم ؟! اینطوری من چه جور این دوتا بچٌه یتیم و صغیر را بزرگ کنم ؟ بین راه از حواس پرتی پایم پیچ خورد و چنان درد وی کند که نگو ! ... به مادرت بگو که پایم پیچ خورده نمی آیم ...
به خانه شان که رسیدیم غلغله ای بود از زن ها و بچٌه های کوچکی که هنوز به مدرسه نمی ریختند و اطراف ما را گرفتند . وسط حیاط سه - چهار جا چغندر ، شوید - اسفناج ، و شلغم و دیگر به یادم نمی آیدکه چه چیزهائی تل انبار کرده بودند و مشغول چغندر پوست کندن و سبزی پاک کردن ...
مرتضی قضیه نیامدن آقا معلم و کار و کاسبی سکینه و پای پیچ خورده اش را برای عمٌه که هزارتا کار داشت تعریف کرد . بعضی از زن های همسایه هم می شنیدند . یکی گفت به جایش ما امروز یا فردا رخت های چرکمان را برایش میفرستیم که بشوید و بیکار نماند ؛ چند تا دیگر هم که ازخانواده هائی پولدارتر بودند و باصطلاح دستشان به دهانشان می رسید گفتند ما هم چندروز دیگر می فرستیم  . عمٌه گفت یادمان باشد یک کاسه - تغار شولی برایش بفرستیم که چند روزی هم داشته باشد ...
عجب شولی شلغمی خوردم من آنروز ... هنوز مزٌه اش زیر زبانم هست ...

نظرات() 

رسم ، سنٌت ، سیاسی ، نذهبی ، مردم شناسی ایران

پنجشنبه 6 آبان 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


مردم شناسی خواه ناخواه برخاسته از مردم و جامعه ی مردم شناس است .
مردم شناس طبیعتا" چون مردم جامعه ی خود فکر می کند ، چون آنها عمل می کند و به « زبان » آنها می نویسد .
اصل مردم شناسی بر مطالعه تفاوتهای میان فرهنگ ها است .
با توجٌه به این اصل ، « زبان مردم شناسی » بزرگان این رشته در سراسر جهان همیشه قابل ترجمه به زبان ما نیست و آنطور که باید و شاید منظور و مقصودِ پژوهشگر مردم شناسی و نویسنده را منتقل نمی کند و نمی رساند .
یک واژه اروپائی را یکنفر به « عادت » ترجمه کرده است ، نفری دیگر به « رسم » ، نفر سوٌم به « سنٌت » و حالا کدامیک از اینها درست است ؟
این مسئله در دهه 1350 در گروه آموزشی علوم اجتماعی دانشگاه تهران هم مطرح بود ... تا اینکه در سالهای 1350 و 1351 کمیته اصطلاحات به وجود آمد و متاسفانه دوام نیافت . 
در زبان فارسی عموما" :
مَد آنست که حدٌاکثر چندسال دوام نیاورد و ممکن است نزد اقلیتی مثلا" ثروتمند رواج یابد
رسم آن است که قاعدتا" بیش از چند سال دوام می آورد و غالب یا اکثریت افراد یک مردم یا یک جامعه را در بر می گیرد .
سنٌت هر آنچیزی است که صورت حکم را داشته باشد ، مثل احکام دینی . لازم الاجراست ؛ تمام افراد جامعه را در بر می گیرد و چه بسا قرن ها یا هزاره هائی پیاپی عمردارد اگرچه گاه و برای مدٌتی طولانی تعطیل شده باشد مثل برخی از سنن شیعه که مدٌتی کوتاه در زمان حکومت نادرشاه افشار تعطیل شدند و پس از آن دوباره رواج یافتند .
ما در اکثر نقاط ایران به ندرت سنٌتی داریم که اسلامی و بخصوص شیعی نباشد . لازم است که توضیح دهیم سنٌت اسلامی یا شیعی همچنانکه در مورد نوروز یا یلدا لازم است که آنها را از سنن ملٌی بخوانیم .
این سنن اگر مورد پذیرش حکٌام قرار گرفته اند بسیار بیشتر دوام و قوام یافته اند و شاید از اینجا باشد که گفته اند :
الناس علی دین ملوکهم 
بیشتر رسوم ماندگار یا از حکٌام ، ملوک ، سلاطین و پادشاهان ناشی شده اند یا توسط آنان رواج یافته اند . به این اعتبار شاید مردم شناسی را بتوان اصولا" سیاسی دانست : حاکمی رسمی را ابداع کرده است یا از قبل وجود داشته و وی رواج داده است ؛ امٌا حاکم بعدی آن را ممنوع ساخته و چه بسا به طورکلٌی از بین رفته است :
اکثر رسوم ، سیاسی هستند .
مشخصٌه دیگر در مبنای فکری - عقیدتی رسوم برای قبولاندن آنها به مردم است .

مردم شناسی ایرانی ،انسان شناسی اسلامی ، مد ، عادت ، رسم ، سنٌت ، سنٌت مذهبی ، اصطلاحات مردم شناسی

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic