Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

تسلیت

یکشنبه 7 آذر 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

نظرات() 

نامگذاری ایرانیانِ مسلمان در عصر تجدد

شنبه 6 آذر 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


  نامگذاری ایرانیانِ مسلمان در عصر تجدد  

در حوالی سال 1300 شمسی چند معیار اساسی برای نامگذاری وجود داشته است :
1 - نام مقدسان اسلام ، به ویژه چهارده معصوم ، و آنگاه همسران و فرزندانشان
تقریبا" تمام این نام ها عربی است ( و نه تمام آنها ) و گرچه در ایران فقط به عنوان نام به کار می رود در اصل سه کاربرد داشته است : نام - لقب - کنیه ، مثلا"
نام : محمد که نام پیامبر اسلام بوده است ؛ و گاه احمد . امٌا در باره پیامبر حدود چهل و پنج - پنجاه نام آورده اند که گرچه سایر نام ها بین اعراب متداول بوده است و برخی هم در صدر اسلام در ایران رواجی نسبی یافته است ؛ امٌا اصل اسامی همین دو است ؛ مگر نام هائی چون رسول - هادی - رحیم - فضل - کریم - حنیف - برهان - حنیف - ولی - نصیر - عبد - ساجد - طه - عزیز - مبارک - رحمت هم که امروز همچنان وجود دارد بسیار بیش از امروز به عنوان تقلید از نام آن حضرت وجود داشته است .
باید توجٌه داشت که برای آهنگین ساختن برخی از این اسامی در زبان فارسی یا باصطلاح عوام برای اینکه بهتر در دهان بچرخد گاه پیشوند عبد ، پسوند الله ، یا دین ، یا سلام و ... به آنها افزوده اند مثل : عبدالرسول - عبدالرحیم - فضل الله - عبدالکریم - برهان الدین - نصیر الدین - عبدالسلام - عزیز الله - رحمت الله ... نیز به آنها افزوده اند .
کنیه های پیامبر اسلام (ص) ابوالقاسم و ابو ابراهیم بوده است که کاربرد ابوالقاسم به عنوان نام فرزندان ذکور تا به امروز متداول بوده است ؛ امٌا ابو ابراهیم گرچه در صدر اسلام متداول بوده است در این قرون اخیر کاربردی نداشته است . برخی ابوطاهر و ابو طیٌب را هم از القاب پیامبر اسلام (ص) دانسته اند که به صورت طاهر و طیٌب کاربردی بسیار یافته است .  
لقب : مصطفی - امین - محمود کریم - رحمت - نعمت که این القاب نیز غالبا" در ترکیب با پیشوند و پسوند عبد ، الله و دین به کار می روند
 
جهت اطلاع :
واحد مرکزی خبر۱۳۹۰/۱۱/۰۳
تهران / واحد مرکزی خبر / فرهنگی 1390/11/03 انتخاب نام پیامبر اکرم(ص) و اسماء ائمه اطهار (ع) بر نوزادان درصدر انتخاب نام برای نوزادان در خانواده های ایرانی است. به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان ثبت احوال کشور؛ در این میان علاقه مردم ایران به حضرت محمد(ص) وصف ناشدنی و هم اکنون نام محمد دو میلیون و451هزار و770بار در پایگاه جمعیتی کشور به ثبت رسیده است. القاب ایشان در مجموع بیش از733هزار بار در پایگاه اطلاعات جمعیتی کشور ثبت شده است که در این بین نام های مصطفی با402هزار و816 ...
توضیح : در سالجاری ( 1395 ) نام محمد پس از نام امیرعلی در مقام دوٌم قرار گرفته است ...*

علاوه بر این نام برخی از مشهورترین اصحاب پیامبر (ص) نیز در میان ایرانیان به عنوان نام فرزند ذکور به کار می رود مانند : ابوطالب - حمزه - جعفر - عباس - فضل - سلمان - ابوذر - 
سعد - و...
بین فرزندان ذکور نام دوازده امام نیز به همین ترتیب مورد استفاده قرار گرفته است که می بینیم تعداد فراوانیِ نام علی یا امیر علی امسال از نام پیامبر (ص) هم فراتر رفته است *
تعلق خاطر به امام علی (ع) به حدٌی است که علاوه بر نام ها ، القاب و کنیه های ایشان حتی از نام نوکر ایشان قنبر ( فیروز ) نیز استفاده می شود . برخی نام غلامعلی را انتخاب می کنند و حتی نام کلبعلی نیز مشاهده شده است .
در بین دختران نام حضرت فاطمه زهراء (ع) و لقب های آن حضرت با فاصله ای بسیار زیاد نسبت به سایر نام های مذهبی بانوان ( مثل زینب - معصومه - ربابه - رقیه ... ) در صدر قرار گرفته است . 
چند نام را نیز به نحوی به خاندان عصمت و طهارت و نزدیکان آنها نسبت می دهند که غالبا" افسانه هائی در پی دارد مانند : روزبه - فیروز - شهربانو .... 

* آیا از دیدگاه مردم شناسی نشانه ی یک تغییر و تحوٌل اساسی و گرایش بیش از پیش به تشیٌع ؟

نظرات() 

آئین سنتی پخت آش گندم در یزد به‌روایت تصویر

پنجشنبه 4 آذر 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تسنیم گزارش می‌دهد

آئین سنتی پخت آش گندم در یزد به‌روایت تصویر

شناسه خبر: 1245434 سرویس: استانها
پخت آش گندم نذری-یزد

نقاط مختلف استان یزد امروز همزمان با اربعین حسینی شاهد پخت آش گندم توسط عزاداران حسینی بود.

به گزارش خبرگزاری تسنیم از یزد، یکی از قدیمی‌ترین مراسم‌های سنتی مردم یزد در عزاداری اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) و به‌ویژه امام حسین(ع) پخت و توزیع غذای نذری است که در دیگر نقاط ایران هم به صورت گسترده مشاهده می‌شود.

آش گندم یکی از این غذاهای نذری است که مختص به یزد است و در مراسم‌های مختلف و با توجه به زمان نذر مردم پخته و در بین عزاداران توزیع می‌شود.

در بسیاری از مناطق استان یزد، پخت این آش بین 12 تا 14 ساعت زمان لازم دارد که دیگ بر روی آتش قرار گیرد و آش گندم به حد لازم پخته شود.

این زمان تنها برای قرار گرفتن دیگ روی آتش لازم است و دیگر فعالیت‌های آش از جمله پاک‌کردن گوشت و حبوبات ساعت‌های بسیاری زمان لازم دارد و مردم با حضور در محل پخت آش، اقدام به کمک می‌کنند.


به طور معمول شروع پخت آش گندم در دو زمان انجام می‌شود به این صورت که اگر نذر توزیع آش برای صبح باشد، پخت از شب قبل شروع می‌شود و در صورتی که برنامه‌ریزی مبنی بر توزیع در غروب اربعین باشد، پخت آش از صبح زود شروع می‌شود.

مردم استان یزد اعتقاد بسیار ویژه‌ای به پخت این آش و هم زدن که در گویش یزدی به آن "کمچه‌زنی" می‌گویند، دارند و در بسیاری از نقاط با وجود زمان طولانی که پخت این آش نیاز دارد، هر فرد مجبور است سریع "کمچه زنی" را به دیگری بسپارد تا همه از فضیلت آن سهم ببرند.



در حین "کمچه زنی" عزاداران حاضر در این مراسم، اقدام به دعا و حاجت‌خواهی از خداوند می‌کنند و ائمه اطهار(ع) را برای دریافت حاجت، واسطه قرار می‌دهند.

در طول زمان پخت این آش، افرادی که در پخت آن مهارت دارند، آش را تست کرده و با ملاقه‌های بزرگ و سطل‌های فلزی، محتویات دیگ‌ها را جابه‌جا می‌کنند تا تمام دیگ‌ها به یک اندازه گوشت و حبوبات داشته باشند.

پس از اینکه به اندازه کافی "کمچه‌زنی" انجام شد و محتویات دیگ‌ها به صورت مساوی تقسیم شد، درب دیگ‌ها گذاشته می‌شود و روی دیگ آتش به اندازه کافی ریخته می‌شود تا پخت کامل انجام شود.



علاوه بر اینکه مردم یزد به حضور در مراسم پخت آش گندم و "کمچه زنی" اعتقاد ویژه‌ای دارند، خوردن غذای نذری را هم بسیار ارزشمند می‌دانند و بسیاری از مردم به نیت شفا از غذا و آش نذری استفاده می‌کنند.





گزارش از سمانه حسینی فهرجی

نظرات() 

نام های قدیمی ایرانیان به بیش از دو هزار می رسد

چهارشنبه 3 آذر 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


به نظر می رسد که قبل از دوره ی حکومت قاجاریان اسامی ئی بسیار وابسته به اسلام وجود داشته است که از جمله در ترکیب با « الله » و « دین » بوده است مثل : :
 ، حبیب الله ، عبدالله ، روح الله ، نصرالله ، اسدالله ، ذبیح الله ، فتح الله ، 
و ... شمس الدین - نصر الدین - فخرالدین - شرف الدین - مشرف الدین - مصلح الدین - سیف الدین - مجد الدین - شجاع الدین -  
و یا اسامی ئی چون عربی  : حمزه ، آمنه ، نادر ، ناصر ، منصور ، سعید ، مسعود ، صغری ... 
و نیز اسامی ئی با ترکیبات عربی مثل :
 ابو طالب - ابو الحسن - ابو الحسین - عبدالحسین - کلب علی ...
با ترکیبات عربی - فارسی 
غلامعلی - غلامحسین - سیٌده بانو
 و باز اسامی ئی اصالتا" از ادیان دیگر چون :
 ابراهیم ، اسماعیل ، یعقوب ، یوسف ، موسی ، مریم ، یحیی ، داوود ، سلیمان ، ... 
یا در ترکیب با القاب مثل : آقا محمد ، فاطمه خاتون.....
یا حتی فقط ترکیب القاب :
آقا خان - خانم آغا -  
و البته گاه اسامی ایران باستان و زرتشتی چون شهر بانو ،کوروش ، داریوش ، بهرام ، فیروز ، شاهدخت ، ...
به خصوص اسامی پهلوانان :
رستم ، سهراب ، اسفندیار ، فریدون ، کاوه
 اسامی درختان مثل : 
سرو ، صنوبر ، طوبی
سنگهای قیمتی مثل :
 مرمر ، فیروزه 
یا اصولا : جواهر ، مروارید
از فلزات :
 فولاد ، طلا 
اشیاء ، مثل :
تاج ، افسر ، رباب
گل ها مثل نسترن ، شکوفه ، نسرین ، گلبهار ( گلِ بهار ) ، نیلوفر ، گلنار
و فراتر از همه ی اینها :
جهان - کیهان - خورشید - دریا - باران - ستاره ، اختر
یا صفات مثل فرزانه ، زیبا ، رعنا ، مهین ، سیمین ، اشرف ، منصوره ، صدیقه
یا فقط القاب ؛ مثل ،
خانم ، آقا ، سیٌد ، آغا ، فخر السادات ، میرزا ، امیر ، شیخ ، سروَر ، صاحبجهان ، ملکه ، سلطان ، ... 
یا بنا به روز و ماه و به طور کلٌی تقویم تولٌد مثل :
نوروز ، قربان ، حاجی ، رمضان ، رجب ، شعبان ، محرٌم ، صفر ، بهمن ، سحر ، پگاه
یا برحسب مکان تولٌد :
مدینه ، کربلائی
و گاه بنا به خواست پدر مثل :
بسه ( بس است ! ) ، بمان ، شادی ، سرور ، بهروز ، نیکروز ، جلال ، نصرت ، صولت
و اگرنذر کرده بودند :
خداداد ، غلامرضا ، غلامحسین ....
که طبیعتا" اکثر قریب به اتفاق این اسامی همچنان باقی مانده است ؛ و تعدادشان تخمینا" از دو هزار می گذرد ؛ و در این خصوص کافی است که رجوع کنیم به اسامی خدا ، اسامی پیامبران ، اسامی موجود در شاهنامه فردوسی ، اسامی پادشاهان و شاهزادگان ... تا اسامی خاندان عصمت و طهارت .

نظرات() 

شیوه نامگذاری نوزادان در ایران

دوشنبه 1 آذر 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


شیوه نامگذاری نوزادان در ایران

در مردم شناسی ، به ویژه مردم شناسی سیاسی ، اصل بر شناخت « شیوه تفکر » یک مردم ، و استفاده از آن ، است ؛ و چون چنین امری هرگز به سادگی امکانپذیر نیست مردم شناسان به راههائی غیر مستقیم متوسل می شوند که یکی از آنهامطالعه برروی اسامی دختران و پسران است .
از خودم شروع می کنم : یک شب مادرم که حامله بوده است پیرمرد قدبلندی را که تحت الحنک انداخته بوده است ، به خواب می بیند که نوزاد پسری در بغل داشته است . خواب را برای پدرم تعریف می کند .
پدرم می گوید : من تحت الحنک انداز دیگری نمی شناسم مگر پدرِ پدربزرگِ پدرم بنام حاج میرزا علیرضا که روحانی اعلم ناحیه ی یزد و کرمان ، جانشین آخوند ملٌا اسماعیل عقدائی یزدی ، و علاوه بر آن اقضی القضاة ناحیه بوده است ؛ و به این اعتبار زمانی که به امامت نمازجماعت می ایستاده است تحت الحنک می انداخته است . پس تعبیر خواب این است که به احتمال بسیار  آنرا که در خواب دیده ای حاج میرزا ( آیت الله العظمی ) علیرضا بوده است ، آن نوزاد هم یک پسر بوده است که قرار است به دنیا بیاوری و قاعدتا" باید نام وی را زنده کنیم . یعنی نام نوزاد آینده مان ، اگر پسر باشد ، می شود : علیرضا .

تحت الحنک آن بخش انتهائی عمٌامه است که از کنار گردن تا حدود کمرگاه می آید و مگر اعاظم روحانیت دیگران حق نداشته اند از آن استفاده کنند . در ایرانِ این اواخر نیز به جز امام خمینی (ره) ، آیت الله العظمی بهجت و نظایر ایشان اگر روحانیانی پائین تر از آن استفاده می کرده اند در چهار چوب کنترل اجتماعی نزد مردم به عنوان سنٌت شکنی مورد انتقاد قرار می گرفته اند . این مقوله نیاز به مقاله ای تفصیلی و جداگانه دارد .

ازاینجا می توان عقیده ی مردم یزد به نقش خواب در زندگی بیداری و واقعی را دریافت ( و البته امروز باتوجٌه به تعداد فروش کتابهای تعبیر خواب در ایران ) .
اعتقاد مردم به قدرت مردگان ، که ایشان می دانسته است که یکی از احفادش دارای فرزند پسری می شود ؛ و...
اعتقاد مردم به ضرورت حرمت نهادن به مردگان ( که نباید با مرده پرستی اشتباه شود )
اعتقاد مردم به اداء دین به مردگان و اینکه اگر نام فرضا" پدرشان را به روی فرزندشان بگذارند ، مردم به یاد پدرشان می افتند ، خدا بیامرزی می دهند و...
البته من نمی دانم اگر پسر اوٌل خانواده بودم چه نامی می یافتم ؟ ؛ چرا که اعتقاد داشتند نام پسر نخست خانواده حتما" باید محمٌد باشد و نام برادر بزرگترم محمد بود . یا اگر بزرگی ، به خصوص پدربزرگ خانواده جدیدا" فوت کرده بود چه می شد ؟ . زیرا آن زمان ها معتقد بودند که نام یک زنده ی بزرگ فامیل را نباید روی نوزاد آن خانواده نهاد چرا که احتمالا" سبب فوت زودرس آن بزرگ می شوند ؛ امٌا برعکس تقریبا" واجب است که این نام در اوٌلین فرصت پس از مرگ وی ، یا هرگاه امکان یافت ، روی یکی از بازماندگانش نهاده شود و از جمله سبب یاد آوری و خدا بیامرزیش شود که نه تنها نام برادر کوچکم همان نام پدربزرگم هست ، بلکه دوتا از پسرعموهایم نیز نام پدر بزرگ را به ارث برده اند .
آن روزها نامگذاری فرزندان ، اعم از دختر یا پسر ، تقریبا" حقٌ مسلٌم پدر بوده است مگر بزرگتری از نزدیکان که مثلا" حق ٌ و حقوقی بر خانواده داشته باشد یا بسیار مورد احترام خانواده بوده باشد .
یکی از مهم ترین معیار ها هم « زنده کردن نام مردگان » به همان دلایلی که آمد بوده است ؛ چنانکه پدرم نام نخستین فرزندش را که یک دختر بوده است چون چند روز پس از فوت خاله اش به دنیا آمده است ، به همان نام وی ، یعنی صولت نهاده است ( و آن دختر زود فوت کرده است ) (1) ؛ و امٌا نامگذاری در زمان حاضر ؟ ...


(1) می دانید که در قدیم میزان مرگ و میر نخستین فرزند بسیار بالا بوده است چنانکه یزدیها می گفته اند « بچٌه ی اوٌل مال کلاغ است » ؛ یعنی زنده نمی ماند .

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 2 
  • 1  
  • 2  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic