Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

چهارشنبه 20 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تاریخ مردم شناسی در ایران (41 )


بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

غلامحسین ساعدی . اهل هوا . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اردیبهشت 1345 . 209 ص .



انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقلت اجتماعی مونوگرافی اهل هوا را عملا" بهترین مونوگرافی تهیٌه شده ، تا آن زمان ، معرفی کرده است . بدون شک دکتر غلامحسین صادقی ، باصطلاح دکتر محمود روح الامینی ، سرنخ دستش بوده است ؛ و به قول دکتر خسرو خسروی که قلم داشتن ، یا در واقع قدرت بیان و قدرت توصیف را شرط مهمٌ مردمنگاری می دانست ، قلم داشته است . امٌا هرگز آنچنان که دکتر نادر افشار نادری بر روابط اجتماعی و بطور کلٌی ساختار اجتماعی جامعه مورد بررسی تاکید داشته است بر این امر تاکید نکرده است ؛ و نهایتا" وی به نوعی چون دکتر محمود روح الامینی ، فونکسیونالیست است و در نگارش به نقش « هوا » در زندگی مردم سواحل و جزایر خلیج فارس پرداخته است .

غالب مردم شناسان بزرگ جهان مطالعات خود را از اعتقادت یک مردم شروع کرده اند ؛ و اینکه رفتار ، و گفتار آنان و بطور کلٌی ساختار اجتماعی آنان براساس این عقاید است و دولتهای استعماری و درواقع استثمار گر بر اساس این شناخت است که می توانند با استفاده از ای عقاید بر آن مردم سلطه یابند . منتهی دکتر غلامحسین ساعدی آنچنان مردم شناس نیست و در واقع نویسنده ای است که وارد جرگه مردمنگاری شده است ؛ بقدر کافی مسلٌط و مقیٌد به روشهای باصطلاح علمی مردمنگاری یا باصطلاحِ نویسندگان « محتوا » نبوده بیشتر متوجٌه زیبائی نگارش و در واقع « شکل » می نماید .

در معرفینامه مونوگرافی اهل هوا ، که بنظر می رسد نوشته ی شخص سید جلال آل احمد بوده باشد ، آمده است :

« ساعدی در « اهل هوا » از همهء امتیازهای مخصوص بخود ( که در ایلخچی و خیاو آنها را شناخته ایم ) برخوردار است ؛ با این تفاوت که در اینجا پخته تر ، پیشتر رفته ، و بخصوص بعنوان یک « محقق تکنگار » مهارت بیشتر یافته ، و بر تار و پود سبک شیرینش رشته ای از وسواس اهل تحقیق نیز دویده ، که از دیدگاه مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، ارزش کار او را دوچندان کرده است . این خصائص با تازگی و کیفیات خارق العادهء مطالب کتاب در آمیخته ، و به « اهل هوا » حالتی جادوئی و مهیج بخشیده است ، که مانند آنرا شاید در هیچ جا حس نکرده باشیم . بیشتر آنچه در این کتاب آمده بر ما ناشناخته است . گویا سخن از دیاری می رود غریب و سحر آمیز ، در قاره ای گمشده و افسانه آسا ، با مردمی بظاهر بی شباحت به سرزمین ما ، امٌا در واقع صحنهء واقعیات کتاب ، کرانه و جزاءر جنوب کشور ما است ، و صحبت از آداب و رسوم پیچیدهء مردم آنجاست ، و احوال خاصٌ و شگفتی که بر آنها می گذرد ؛ و در حال حاضر شاید هیچ تعبیر علمی معقولی برای این احوال مقدور نباشد. آفات و بلیات و حالاتی گریبانگیر برخی از ساحل نشینان جنوب است که به کار دیو و جنٌ و پری شبیه ست و نامهائی که به این حالات داده اند : متوری ، شیخ شنگر ، دینگ مارو ، ام گاره ، بومریون ، چین یاسه ، په په ، دای کتو ، بو جمبه ، بابو ، نمرود ، تقروری ، قصاص . اگر از بومی ساحل نشین در بارهء این حالات بپرسی خواهد گفت که اینها همه باد است ؛ و این بادها قدرتهائی هستند که دنیای درون خاک و برون خاک ، همه در اختیار آنهاست . تمام موجودات خیالی ، همه آنهائی که بچشم نمیآیند ، پری ها ، دیو ها ، ارواح نیک و بد، همه باد یا خیال با هواهستند ؛ و آدمها همه اسیر و شکار اینها ؛ اسیر و شکار بادهائی که خوب هستند ، اسیر و شکار بادهائی که بد هستند ؛ و اگر کسی گرفتنار یکی از این بادها بشود ، و بتواند جان سالم از چنگ باد بدر ببرد ، آنوقت آن شخص در جرگه ء اهل هوا در میآید . » . موضوع اصلی کتاب وصف حالاتیست که از این بادها گریبانگیر ساحل نشینان می شود ، و راه درمان آنهاو شرح احوال درمانگران : باباها و ماما ها . »

شاید لازم به توضیح نباشد که این معرفینامه نیز بیش از آنکه مردمشناختی به مفهوم باصطلاح علمی آن باشد ؛ نوشته ای بیشتر ادبی مینماید .

« در قسمت یادداشتهای پراکنده کتاب دراره ساحل نشینان دریاهای جنوب بحث شده و بطور مختصر ، زندگانی ، صید و شکار و آداب و رسوم این مردم تجزیه وتحلیل شده است . » .

از اصطلاحات اهل هوا و سازها و لوازم آنان نیز ذکر شده است .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (40 )

چهارشنبه 20 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (40 )

برخی از مقالات مرتبط با مردم شناسی . 1344 .


طاهر ، غلامرضا . « لغتنامهء لهجه ء قمشه ( شهرضا ) . فرهنگ ایران زمین . جلد 13 ، 1 : 279 – 297 . 1344 .

جنابیان ، شاهرخ . « ترانه هائی از مازندران » . صدف ، ا ، 2 : سخن 16 ، 1 : 82 – 83 . بهمن 1344 .

ایوبیان ، عبدالله . « داستانهای گوتوما بودا و ابراهیم ادهم با افسانه ء عامیانهء زنبیل فروش کردی » مهر 11 ، 10 : 632 – 639 . دی 1344 .

بلوکباشی ، علی . « زایمان » . پیام نوین ، 7 ، 8 : 63 – 71 ، مهر 1344 .

بلوکباشی ، علی . ایل بهمئی . هنر و مردم ، دورهء جدید ، 36 : 15 – 29 . مهر 1344 .

پور کریم ، هوشنگ . « پاوه » . هنر و مردم ، دورهء جدید ، 32 و 33 : 8 – 12 ، خرداد و تیر 1344 .

دولتی ، فرخنده . « سفره ها – فرهنگ عوام » . سخن ، 16 ، 2 : 193 – 195 ، اسفند 1344 .

بلوکباشی ، علی . « آئین به خاک سپردن مرده و سوگواری آن » . پیام نوین ، 7 -9 : 73 – 84 ، آبان و آذر 1344 .

داویدیان ، ه . (و) خ ، ساعدی . « تجزیه و تحلیل از آل و ام الصبیان بر مبنای روانشناسی » . سخن ، 16 ، 1 : 9 – 34 . بهمن 1344 .

بلوکباشی ، علی . « نمایشهای شادی آور زنانه در تهران » . پیام نوین  7 ، 7 : 46 – 58 . مرداد 1344 .

محمدی ، محمد «حسینا » ( ادبیات عامیانه ) ، جنگ اصفهان ، 9 ، 9 : 81 – 86 . 344 .

و.....

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (39)

سه شنبه 19 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (39)


برخی از کتاب های مرتبط با مردم شناسی ایران ، منتشر در ششماهه دوٌم 1344

افشار ، ایرج . سواد و بیاض . تهران : کتابفروشی دهخدا . اسفند 1344 ( مجموعه مقالاتی از ایرج افشار است که در انتهای کتاب گزارش هائی در باره سبک زندگی مردمان کرمان و سیستان و بلوچستان آمده است )

به آذین . م . الف . قالی ایران . ( زیر نظر محمد علی اسلامی ندوشن ) تهران : انتشارات کتابخانه ابن سینا . آبان 1344 . 155 ص .

محمود اعتماد زاده از بزرگترین نویسندگان و مترجمان عهد خود است که پس از شکست قیام ملٌی ایران مورد بغض رژیم شاهنشاهی قرار گرفته بود . وی که به دلیل دوستی با دکتر حسین آیدین ، مدیر ماهنامه ای که باهمکاری نویسنده حاضر منتشر می شد می آمد در پاسخ سؤالی از این نویسنده گفت این کتاب را به هزینه شخصی چاپ کردم و با وجود آنکه نام اسلامی ندوشن را هم بر آن نهادم رژیم ادامه آن را عملا" مانع گردید .

بیضائی ، بهرام . نمایش در ایران . تهران : چاپ کاویان . مهر 1344 . 242 ص .

وی که خود ازاستادان نمایش بود به لطف شهرتش دارای یکی از پرفروش ترین کتابهای نمایش در ایران ( مبتنی بر تعزیه ) گردید .

جاوید ، س . نمونه های فولکلور آذربایجان . تهران : چاپخانه اتحاد . 1344 . 287 ص

ساعدی ، غلامحسین . خیاو یا مشکین شهر . تهران . انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ( مونوگرافی شماره 7 ) . آبان 1344 . 273 ص .

در معرفینامه این مونوگرافی از سوی ناشر آمده است :

« باز یک دفتر دیگر از اوضاع و احوال جزئیات گذشته و حال زندگی مردم یک آبادی ، که در واقع ترکیب جالبی است از ده و شهر ....

این میعادگاه ییلاقی ایلات شاهسون  ، آبادی بیش از حد خراب و بیماری است ....

( بنظر می رسد این معرفینامه توسط شخص جلال آل احمد نوشته شده باشد )

کاویان پور ، احمد . تاریخ رضائیه . تهران : مؤسسه انتشارات آسیا . 1344 .

معینی ، اسدالله . جغرافیا و جغرافیای تاریخی گرگان و دشت گرگان . تهران : چاپخانه شرکت سهامی طبع کتاب . 1344 . 428 ص .

هدایت ، صادق . مجموعه نوشته های پراکنده صادق هدایت ( گرد آوری حسن قائمیان ) . تهران : مؤسسه مطبوعاتی امیر کبیر . 1344 . 643 ص .

قائمیان که از آشنایان دکتر حسین آیدین ، مدیر مجلٌه محلٌ کار نویسنده حاضر بود و به این سبب یکبار به دفتر مجلٌه حاضر آمد اشاره ای به آثار گمشده صادق هدایت در حوزه فولکلور و بخصوص سانسور آنها در زمان چاپ و انتشار داشت ...

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (38) دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟

دوشنبه 18 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تاریخ مردم شناسی در ایران (38)

دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟

بنا به یک گفته در بدو بنیان مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، فعالیت امثال دکتر صدیقی ، دکترنراقی ، دکتر کاردان ، دکتر ودیعی ، دکترورجاوند ، و... در آن ، دکتر علیمحمد کاردان به ملاحظه همکاریش با پییر بسینیه در بنیانگذاری این رروش مطالعاتی نامزد تدریس آن در دوره جدید التاسیس فوق لیسانس علوم اجتماعی بوده است غالب همردیفان وی از تدریس مردم شناسی استقبال نمی کرده آن را با تفکری نسبتا" عامیانه « علم به اقوام اوٌلیه » ، « جوامع عقب مانده » ، و حتی « علم به عقاید خرافاتی و نسبتا" خرافاتی » و نظیر آنا می دانسته اند ؛ و حال آنکه مردم شناسی در واقع علم به آداب و رسوم ، علم به جوامع سنٌتی تر و در واقع مطالعه جوامع باصطلاح در حال توسعه و مناسب کشورهائی درحال توسعه چون ایران ، با کاربرد در اصلاحات آن جامعه برای توسعه هرچه بیشتر ، بوده است ؛ و بااین وجود چون « مطالعات ایلات و عشایر » ، که فقط بخشی از مردم شناسی را تشکیل می دهد ، مورد پشتیبانی سازمان های بین المللی و کمک های مالی آنان و سفارش پروپه های مطالعاتی چشمگیر از سوی سازمان برنامه بوده است تقریبا" همه به آن بخش خاصٌ از مردم شناسی گرایش می یافته اند ؛ و دکتر غلامحسین صدیقی به عنوان رئیس شورای علمی مؤسسه ، با تدریس « شناخت ایلات و عشایر » به جای « مردم شناسی » ( روش مردم شناسی ) ، که از سوی بعضی از همکار – دوستان وی پیشنهاد می شده است موافقت نداشته است .

نویسنده حاضر پس از چند بار پرس و جو نزد دکتر کاردان به این نتیجه رسید که وی :

علاقه مند به تدریس روش مردم شناسی نبوده است .

مشتاق پروژپ گرفتن از سازمان برنامه و مسافرتهای تحقیقاتی نیز نبوده است ؛ بنابر این :

تدریس مردم شناسی را بر عهده ی متصدیان امور مربوطه در مؤسسه  می دیده است ؛ حال آنکه

جوٌ سیاسی به شدٌت در مؤسسه حاکم بوده است و وی بیش از هرچیز از چنین مجادله هائی ، بخصوص بین مطالعه گران روستا از یک طرف و مطالعه گران ایلات از طرف دیگر ، دوری می جسته است .

اگر روش مردم شناسی را به فارسی ترجمه کرده است کتاب بسیار معتبر روش جامعه شناسی از امیل دورکهایم را نیز ترجمه کرده است ؛ پس :

به یک روش کلٌی در علوم اجتماعی می اندیشیده است و به این ترتیب از همان 1338 به جای روش مردم شناسی یا روش جامعه شناسی به تدریس روش علوم اجتماعی ( روش تحقیق در علوم اجتماعی ) پرداخته است .

با این وجود تعلق خاطر وی به تعلیم و تربیت و بطور کلٌی فرهنگ از یک طرف و مردم شناسی و جامعه شناسی از طرف دیگر ، سبب گرایش وی به مکتب انسانشناسی فرهنگی شده در همان بدو امر به تدریس روانشناسی اجتماعی و ترجمه کتابهائی معتبر از آن پرداخته که در عمل مردم شناسی ، از مکتب فرهنگی آن ، نیز به شمار می روند .

شاید از همین بخش به « قوم شناسی  تربیتی » گاستون میالاره کشیده شده است .

آنچه که این نخستین استاد روش تحقیق در علوم اجتماعی ( و روانشناسی اجتماعی ) بنام روش تحقیق در علوم اجتماعی در ترم نخست سال تحصیلی 1344 – 1345 در دوره لیسانس رشته علوم اجتماعی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران تدریس می کرد ، روشی توصیفی ، کیفی ، و در بخش اعظم خود همان روش مردم شناسی بود 

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (37 )

یکشنبه 17 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


تاریخ مردم شناسی در ایران (37 )

برنامه رادیوئی فرهنگ عامٌه – فرهنگ مردم

 

در دهه 1340 شاید سرگرمی ، کسب شهرت و احتمالا" کسب مقام اداری مهم ترین انگیزه کسانی بود که به گردآوری فولکلور ، بخصوص ادبیات شفاهی ، و نشر آن می پرداختند . صبحی مهتدی به لطف رادیو ایران شهرت یافته بود چنانکه رقابت شخصیتی ادبی چون صادق هدایت را ، که آنچنان تریبونی در اختیار نداشت ، باخود دشوار ساخته بود . 

سید ابوالقاسم انجوی شیرازی

سید ابو القاسم انجوی شیرازی که گفته می شد در پاریس مدرک لیسانس حقوق کسب کرده است و در اداراتی از ایران و آخرین آنها سازمان برنامه ؟ چندان موفقیتی کسب نکرده بود به این اعتبار که در پاریس از صادق هدایت گرد آوری فولکلور را آموزش دیده است به هر تدبیر به جای صبحی مهتدی وارد رادیو شده بود با اقناع مسؤولان رادیو به تهیه برنامه فرهنگ مردم به جای برنامه « قصٌه ظهر جمعه » اتاقی را در طبقه زیر زمینی رادیو ایران ( تابع وزارت اطلاعات وقت ) گرفته بود و به اموری مختلف می پرداخت

روش گرد آوری فرهنگ مردم در آن زمان گویا دقیقا" همان روش صبحی با ارتبط پستی با داوطلبان ارسال آثار بود که آنان همیشه به اشتیاق اینکه مطلب به نام خودشان از رادیو ایران پخش خواهد شد به گرد آوری و ارسال مطالب محل های خود می پرداختند ؛ و گویا با کاتالوگی راهنمائی هم می شده کاغذهای تحریری نیمه کاهی شصت گرمی 22 در 34 سانتیمتری بنام فرم مخصوس با این سرلوحه برایشان ارسال می شد :

برنامه فرهنگ عامیانه

تاریخ ..................                                          راوی یا گوینده یا راویان یا گویندگان مطلب

نام و نام خانوادگی گرد آورنده                     اسم آبادی                        نام و نام خانوادگی

.................                                                                            ........................

سن ................. سواد ................       موضوع :    تاریخ تولد ........... سواد ........ شغل ......

پیشه و شغل ..................                                         محل و تاریخ و ساعت ملاقات ...........

نشانی پستی ..........

........................

..........

زحمات این گروه ، بخصوص شخص انجوی شیرازی که به گفته خود گاه بیش از دوبرابر ساعات کار رسمی اداری در آنجا مشغول بوده است از هر نظر قابل ذکر است .


انجوی شیرازی که اشتیاق نگارنده حاضر به فولکلور و تجربیاتش در ویراستاری ادبی را دیده بود گاه بگاه از وی دعوت می کرد که باصطلاح بصورت افتخاری در ویرایش برخی از مرسولات ، بخصوص آنچه که از یزد آمده بود ، همکاری کند ؛ حتی یکی دوبار ، سال 1346 ؟ ، قرار شد در خواندن متون یزدی به جای محمد محسن رفیعی گویندگی را برعهده بگیرد که در عمل بخاطر اینکه لهجه طرف مقابل ، خانم سرور پاکنشان ، تفاوتی فاحش با لهجه یزدی نگارنده داشت از ضبط آن منصرف شدند .

.

نگارنده که داستانهائی برای صبحی فرستاده بود و صبحی در برنامه قول چاپ آنها را داده بود امٌا چاپ نشده

بودند در پیگیری وضع آنها به دفر برنامه و شخص انجوی راهنمائی شد که مشغول اموری مختلف از نوشتن گزارش برای مطبوعات تا آموزش یک زن شیرازی برای عروسک سازی با لباسهای محلٌی بود و موقعی که اشتیاق نویسنده را به گرد آوری فولکلور دید سعی به جذب همکاری افتخاری وی با آن برنامه نمود .

** سال بعد از آن ، سال 1345 ، از انجمن آیران و آمریکا که آن روزها دانشجویان را به « گردش علمی میبرد ... دعوت کرده بود که از محلٌ تهیٌه آن برنامه نیز دیدن کنند که نویسنده نیز در اشتیاق گرد آوری آداب و رسوم مجددا" به آن مرکز رفت . اتاق انجوی پر از عروسکها و برخی از اسناد و مدارک شده بود ، اتاقی به تهیه کننده برنامه که بگمانم آقای شکرریز بود اختصاص داده شده بود و اتاقی دیگر نیز به همکاران انجوی اختصاص داده بودند که بعدا" آقایان وکیلیان ، ظریفیان ، یگانه ( بازنشسته پاره وقت ) و پناهیان ، فرزند یکی از کارکنان ، را در آن اتاق مشاهده کردم .

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 2 
  • 1  
  • 2  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :