Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com 2018-01-19T01:21:41+01:00 mihanblog.com محمد علی جمالزاده فولکلوریست بزرگ ایرانی 2018-01-13T07:35:16+01:00 2018-01-13T07:35:16+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1523 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   « من علٌمنی حرفی » «من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق» یکصد و بیست و ششمین زادروز محمد علی جمالزاده فولکلوریست بزرگ ایرانی   وقتی از استادم در مردم شناسی ، دکتر محمود روح الامینی ، در باره « دلیل » هر موضوعی می پرسیدم می گفت : در مردم شناسی ایران حرف از دلیل و علم و منطق نزن ! ؛ حتی از اعتقاد هم نباید گفت . در جامعه ما اکثر امور براساس دلیل و منطق و اعتقاد نیستند . وی که بیشتر فونکسیونالیست بود می گفت : منشاء اکثر کارهای ما « بهانه » است ؛ و براساس احساس و ه  

« من علٌمنی حرفی »

«من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق»

یکصد و بیست و ششمین زادروز

محمد علی جمالزاده فولکلوریست بزرگ ایرانی

 

وقتی از استادم در مردم شناسی ، دکتر محمود روح الامینی ، در باره « دلیل » هر موضوعی می پرسیدم می گفت : در مردم شناسی ایران حرف از دلیل و علم و منطق نزن ! ؛ حتی از اعتقاد هم نباید گفت . در جامعه ما اکثر امور براساس دلیل و منطق و اعتقاد نیستند . وی که بیشتر فونکسیونالیست بود می گفت : منشاء اکثر کارهای ما « بهانه » است ؛ و براساس احساس و هوای نفس . از جمله وقتی نمیتوانیم با رقیب خود رقابت کنیم وی را مثلا" کافر حربی میشماریم که حتی نباید با وی حرف زد و استدلال کرد :

تهمت زنی به دیگران یکی از آداب و رسوم ما است !

امروز 23 دی زادروز محمد علی جمالزاده است که با بنای داستانهایش بر زمینه فرهنگ مردم ایرانی نه تنها درخدمت مردم شناسی ایران ؛ بلکه اصولا" در خدمت فرهنگ ، مردم ، ایران و ایرانی قرار گرفته است ؛ و من هم چه در ادبیات و داستان نویسی و چه در جمع آوری فولکلور و مردم شناسی و مطالعات فرهنگی ، تا حدٌ و حدودی مدیون وی :

« من علٌمنی حرفی »

سال آخر دبیرستان بودم ؛ به پدرم که قریب الاجتهاد بود گفتم می خواهم در داستان نویسی از جمالزاده پیروی کنم . می گویند آنچنان که باید و شاید متدین نیست . گفت : آیا برایت ثابت شده است ؟ و به فرض هم که ثابت شده باشد مگر همین دیروز تو در باره خدمت ادیسون به بشریت انشاء ننوشته بودی و باصطلاح داد سخن نداده بودی ؟ مگر میخواهی در باره دین و اسلام بنویسی که از جمالزاده تقلید نکنی ؟  میخواهی در داستان نویسی از او تقلید کنی . مگر داستانی بر علیه دین و مذهب نوشته است ؟ ... بحث بر ادبیات فارسی است و وی هم هنرمندی تمام عیار در این رشته ، و کارهایش به نوعی یک عبادت .  ...گفته اند :

« عبادت به جز خدمت خلق نیست »

البته سعدی هم در این سُرایش به رسم ادبیات غلو کرده است ؛ امٌا نخستین شرط خدا شناسی و دردین توحیدی بودن همین خدمت خلق است ؛ به فکر خلق بودن و مصائب آنها و بیرون بردنشان از این مصائب است ؛ که باز خود سعدی گفته است :

« بنی آدم اعضای یکدیگر اند »

اینهمه مؤمن نما و حتی مقدس نما که  به هر « بهانه » ای خیانت می کنند ، می دزدند ، خون یکدیگر را می ریزند ، و... خدا پرست تر اند یا  ادیسون و امثال ادیسون که به جای باصطلاح جانماز آب کشیدن به خدمت خلق می پردازند ؟ بی جهت نیست که حضرت علی ( ع ) میفرمایند « من علٌمنی حرفی » و ین جوازی است که ما میتوانیم حتی از یک استاد ، غافل از خدا ، بی دین ، و مشرک هم بیاموزیم .... مگر مباحثی در حوزه خداپرستی و دینداری .

]]>
بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟ 2018-01-10T07:29:09+01:00 2018-01-10T07:29:09+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1521 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) تاریخ مردم شناسی در ایران (41 ) بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟ غلامحسین ساعدی . اهل هوا . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اردیبهشت 1345 . 209 ص . انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقلت اجتماعی مونوگرافی اهل هوا را عملا" بهترین مونوگرافی تهیٌه شده ، تا آن زمان ، معرفی کرده است . بدون شک دکتر غلامحسین صادقی ، باصطلاح دکتر محمود روح الامینی ، سرنخ دستش بوده است ؛ و به قول دکتر خسرو خسروی که قلم داشتن ، یا در واقع قدرت بیان و قدرت توصیف را شرط مهمٌ مردمنگاری می د تاریخ مردم شناسی در ایران (41 )


بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

غلامحسین ساعدی . اهل هوا . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اردیبهشت 1345 . 209 ص .



انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقلت اجتماعی مونوگرافی اهل هوا را عملا" بهترین مونوگرافی تهیٌه شده ، تا آن زمان ، معرفی کرده است . بدون شک دکتر غلامحسین صادقی ، باصطلاح دکتر محمود روح الامینی ، سرنخ دستش بوده است ؛ و به قول دکتر خسرو خسروی که قلم داشتن ، یا در واقع قدرت بیان و قدرت توصیف را شرط مهمٌ مردمنگاری می دانست ، قلم داشته است . امٌا هرگز آنچنان که دکتر نادر افشار نادری بر روابط اجتماعی و بطور کلٌی ساختار اجتماعی جامعه مورد بررسی تاکید داشته است بر این امر تاکید نکرده است ؛ و نهایتا" وی به نوعی چون دکتر محمود روح الامینی ، فونکسیونالیست است و در نگارش به نقش « هوا » در زندگی مردم سواحل و جزایر خلیج فارس پرداخته است .

غالب مردم شناسان بزرگ جهان مطالعات خود را از اعتقادت یک مردم شروع کرده اند ؛ و اینکه رفتار ، و گفتار آنان و بطور کلٌی ساختار اجتماعی آنان براساس این عقاید است و دولتهای استعماری و درواقع استثمار گر بر اساس این شناخت است که می توانند با استفاده از ای عقاید بر آن مردم سلطه یابند . منتهی دکتر غلامحسین ساعدی آنچنان مردم شناس نیست و در واقع نویسنده ای است که وارد جرگه مردمنگاری شده است ؛ بقدر کافی مسلٌط و مقیٌد به روشهای باصطلاح علمی مردمنگاری یا باصطلاحِ نویسندگان « محتوا » نبوده بیشتر متوجٌه زیبائی نگارش و در واقع « شکل » می نماید .

در معرفینامه مونوگرافی اهل هوا ، که بنظر می رسد نوشته ی شخص سید جلال آل احمد بوده باشد ، آمده است :

« ساعدی در « اهل هوا » از همهء امتیازهای مخصوص بخود ( که در ایلخچی و خیاو آنها را شناخته ایم ) برخوردار است ؛ با این تفاوت که در اینجا پخته تر ، پیشتر رفته ، و بخصوص بعنوان یک « محقق تکنگار » مهارت بیشتر یافته ، و بر تار و پود سبک شیرینش رشته ای از وسواس اهل تحقیق نیز دویده ، که از دیدگاه مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، ارزش کار او را دوچندان کرده است . این خصائص با تازگی و کیفیات خارق العادهء مطالب کتاب در آمیخته ، و به « اهل هوا » حالتی جادوئی و مهیج بخشیده است ، که مانند آنرا شاید در هیچ جا حس نکرده باشیم . بیشتر آنچه در این کتاب آمده بر ما ناشناخته است . گویا سخن از دیاری می رود غریب و سحر آمیز ، در قاره ای گمشده و افسانه آسا ، با مردمی بظاهر بی شباحت به سرزمین ما ، امٌا در واقع صحنهء واقعیات کتاب ، کرانه و جزاءر جنوب کشور ما است ، و صحبت از آداب و رسوم پیچیدهء مردم آنجاست ، و احوال خاصٌ و شگفتی که بر آنها می گذرد ؛ و در حال حاضر شاید هیچ تعبیر علمی معقولی برای این احوال مقدور نباشد. آفات و بلیات و حالاتی گریبانگیر برخی از ساحل نشینان جنوب است که به کار دیو و جنٌ و پری شبیه ست و نامهائی که به این حالات داده اند : متوری ، شیخ شنگر ، دینگ مارو ، ام گاره ، بومریون ، چین یاسه ، په په ، دای کتو ، بو جمبه ، بابو ، نمرود ، تقروری ، قصاص . اگر از بومی ساحل نشین در بارهء این حالات بپرسی خواهد گفت که اینها همه باد است ؛ و این بادها قدرتهائی هستند که دنیای درون خاک و برون خاک ، همه در اختیار آنهاست . تمام موجودات خیالی ، همه آنهائی که بچشم نمیآیند ، پری ها ، دیو ها ، ارواح نیک و بد، همه باد یا خیال با هواهستند ؛ و آدمها همه اسیر و شکار اینها ؛ اسیر و شکار بادهائی که خوب هستند ، اسیر و شکار بادهائی که بد هستند ؛ و اگر کسی گرفتنار یکی از این بادها بشود ، و بتواند جان سالم از چنگ باد بدر ببرد ، آنوقت آن شخص در جرگه ء اهل هوا در میآید . » . موضوع اصلی کتاب وصف حالاتیست که از این بادها گریبانگیر ساحل نشینان می شود ، و راه درمان آنهاو شرح احوال درمانگران : باباها و ماما ها . »

شاید لازم به توضیح نباشد که این معرفینامه نیز بیش از آنکه مردمشناختی به مفهوم باصطلاح علمی آن باشد ؛ نوشته ای بیشتر ادبی مینماید .

« در قسمت یادداشتهای پراکنده کتاب دراره ساحل نشینان دریاهای جنوب بحث شده و بطور مختصر ، زندگانی ، صید و شکار و آداب و رسوم این مردم تجزیه وتحلیل شده است . » .

از اصطلاحات اهل هوا و سازها و لوازم آنان نیز ذکر شده است .

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (40 ) 2018-01-10T03:03:05+01:00 2018-01-10T03:03:05+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1522 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (40 ) برخی از مقالات مرتبط با مردم شناسی . 1344 . طاهر ، غلامرضا . « لغتنامهء لهجه ء قمشه ( شهرضا ) . فرهنگ ایران زمین . جلد 13 ، 1 : 279 – 297 . 1344 . جنابیان ، شاهرخ . « ترانه هائی از مازندران » . صدف ، ا ، 2 : سخن 16 ، 1 : 82 – 83 . بهمن 1344 . ایوبیان ، عبدالله . « داستانهای گوتوما بودا و ابراهیم ادهم با افسانه ء عامیانهء زنبیل فروش کردی » مهر 11 ، 10 : 632 – 639 . دی 1344 . بلوکباشی ، علی . « زایمان » . پیام نوین ، 7 ، 8 : 63 – 71 ، مهر  

تاریخ مردم شناسی در ایران (40 )

برخی از مقالات مرتبط با مردم شناسی . 1344 .


طاهر ، غلامرضا . « لغتنامهء لهجه ء قمشه ( شهرضا ) . فرهنگ ایران زمین . جلد 13 ، 1 : 279 – 297 . 1344 .

جنابیان ، شاهرخ . « ترانه هائی از مازندران » . صدف ، ا ، 2 : سخن 16 ، 1 : 82 – 83 . بهمن 1344 .

ایوبیان ، عبدالله . « داستانهای گوتوما بودا و ابراهیم ادهم با افسانه ء عامیانهء زنبیل فروش کردی » مهر 11 ، 10 : 632 – 639 . دی 1344 .

بلوکباشی ، علی . « زایمان » . پیام نوین ، 7 ، 8 : 63 – 71 ، مهر 1344 .

بلوکباشی ، علی . ایل بهمئی . هنر و مردم ، دورهء جدید ، 36 : 15 – 29 . مهر 1344 .

پور کریم ، هوشنگ . « پاوه » . هنر و مردم ، دورهء جدید ، 32 و 33 : 8 – 12 ، خرداد و تیر 1344 .

دولتی ، فرخنده . « سفره ها – فرهنگ عوام » . سخن ، 16 ، 2 : 193 – 195 ، اسفند 1344 .

بلوکباشی ، علی . « آئین به خاک سپردن مرده و سوگواری آن » . پیام نوین ، 7 -9 : 73 – 84 ، آبان و آذر 1344 .

داویدیان ، ه . (و) خ ، ساعدی . « تجزیه و تحلیل از آل و ام الصبیان بر مبنای روانشناسی » . سخن ، 16 ، 1 : 9 – 34 . بهمن 1344 .

بلوکباشی ، علی . « نمایشهای شادی آور زنانه در تهران » . پیام نوین  7 ، 7 : 46 – 58 . مرداد 1344 .

محمدی ، محمد «حسینا » ( ادبیات عامیانه ) ، جنگ اصفهان ، 9 ، 9 : 81 – 86 . 344 .

و.....

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (39) 2018-01-09T04:19:53+01:00 2018-01-09T04:19:53+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1520 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (39) برخی از کتاب های مرتبط با مردم شناسی ایران ، منتشر در ششماهه دوٌم 1344 افشار ، ایرج . سواد و بیاض . تهران : کتابفروشی دهخدا . اسفند 1344 ( مجموعه مقالاتی از ایرج افشار است که در انتهای کتاب گزارش هائی در باره سبک زندگی مردمان کرمان و سیستان و بلوچستان آمده است ) به آذین . م . الف . قالی ایران . ( زیر نظر محمد علی اسلامی ندوشن ) تهران : انتشارات کتابخانه ابن سینا . آبان 1344 . 155 ص . محمود اعتماد زاده از بزرگترین نویسندگان و مترجمان عهد خ  

تاریخ مردم شناسی در ایران (39)


برخی از کتاب های مرتبط با مردم شناسی ایران ، منتشر در ششماهه دوٌم 1344

افشار ، ایرج . سواد و بیاض . تهران : کتابفروشی دهخدا . اسفند 1344 ( مجموعه مقالاتی از ایرج افشار است که در انتهای کتاب گزارش هائی در باره سبک زندگی مردمان کرمان و سیستان و بلوچستان آمده است )

به آذین . م . الف . قالی ایران . ( زیر نظر محمد علی اسلامی ندوشن ) تهران : انتشارات کتابخانه ابن سینا . آبان 1344 . 155 ص .

محمود اعتماد زاده از بزرگترین نویسندگان و مترجمان عهد خود است که پس از شکست قیام ملٌی ایران مورد بغض رژیم شاهنشاهی قرار گرفته بود . وی که به دلیل دوستی با دکتر حسین آیدین ، مدیر ماهنامه ای که باهمکاری نویسنده حاضر منتشر می شد می آمد در پاسخ سؤالی از این نویسنده گفت این کتاب را به هزینه شخصی چاپ کردم و با وجود آنکه نام اسلامی ندوشن را هم بر آن نهادم رژیم ادامه آن را عملا" مانع گردید .

بیضائی ، بهرام . نمایش در ایران . تهران : چاپ کاویان . مهر 1344 . 242 ص .

وی که خود ازاستادان نمایش بود به لطف شهرتش دارای یکی از پرفروش ترین کتابهای نمایش در ایران ( مبتنی بر تعزیه ) گردید .

جاوید ، س . نمونه های فولکلور آذربایجان . تهران : چاپخانه اتحاد . 1344 . 287 ص

ساعدی ، غلامحسین . خیاو یا مشکین شهر . تهران . انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ( مونوگرافی شماره 7 ) . آبان 1344 . 273 ص .

در معرفینامه این مونوگرافی از سوی ناشر آمده است :

« باز یک دفتر دیگر از اوضاع و احوال جزئیات گذشته و حال زندگی مردم یک آبادی ، که در واقع ترکیب جالبی است از ده و شهر ....

این میعادگاه ییلاقی ایلات شاهسون  ، آبادی بیش از حد خراب و بیماری است ....

( بنظر می رسد این معرفینامه توسط شخص جلال آل احمد نوشته شده باشد )

کاویان پور ، احمد . تاریخ رضائیه . تهران : مؤسسه انتشارات آسیا . 1344 .

معینی ، اسدالله . جغرافیا و جغرافیای تاریخی گرگان و دشت گرگان . تهران : چاپخانه شرکت سهامی طبع کتاب . 1344 . 428 ص .

هدایت ، صادق . مجموعه نوشته های پراکنده صادق هدایت ( گرد آوری حسن قائمیان ) . تهران : مؤسسه مطبوعاتی امیر کبیر . 1344 . 643 ص .

قائمیان که از آشنایان دکتر حسین آیدین ، مدیر مجلٌه محلٌ کار نویسنده حاضر بود و به این سبب یکبار به دفتر مجلٌه حاضر آمد اشاره ای به آثار گمشده صادق هدایت در حوزه فولکلور و بخصوص سانسور آنها در زمان چاپ و انتشار داشت ...

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (38) دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟ 2018-01-08T09:44:08+01:00 2018-01-08T09:44:08+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1518 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) تاریخ مردم شناسی در ایران (38) دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟ بنا به یک گفته در بدو بنیان مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، فعالیت امثال دکتر صدیقی ، دکترنراقی ، دکتر کاردان ، دکتر ودیعی ، دکترورجاوند ، و... در آن ، دکتر علیمحمد کاردان به ملاحظه همکاریش با پییر بسینیه در بنیانگذاری این رروش مطالعاتی نامزد تدریس آن در دوره جدید التاسیس فوق لیسانس علوم اجتماعی بوده است غالب همردیفان وی از تدریس مردم شناسی استقبال نمی کرده آن را با تفکری نسبتا" عامیانه « علم به اقوا تاریخ مردم شناسی در ایران (38)

دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟

بنا به یک گفته در بدو بنیان مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، فعالیت امثال دکتر صدیقی ، دکترنراقی ، دکتر کاردان ، دکتر ودیعی ، دکترورجاوند ، و... در آن ، دکتر علیمحمد کاردان به ملاحظه همکاریش با پییر بسینیه در بنیانگذاری این رروش مطالعاتی نامزد تدریس آن در دوره جدید التاسیس فوق لیسانس علوم اجتماعی بوده است غالب همردیفان وی از تدریس مردم شناسی استقبال نمی کرده آن را با تفکری نسبتا" عامیانه « علم به اقوام اوٌلیه » ، « جوامع عقب مانده » ، و حتی « علم به عقاید خرافاتی و نسبتا" خرافاتی » و نظیر آنا می دانسته اند ؛ و حال آنکه مردم شناسی در واقع علم به آداب و رسوم ، علم به جوامع سنٌتی تر و در واقع مطالعه جوامع باصطلاح در حال توسعه و مناسب کشورهائی درحال توسعه چون ایران ، با کاربرد در اصلاحات آن جامعه برای توسعه هرچه بیشتر ، بوده است ؛ و بااین وجود چون « مطالعات ایلات و عشایر » ، که فقط بخشی از مردم شناسی را تشکیل می دهد ، مورد پشتیبانی سازمان های بین المللی و کمک های مالی آنان و سفارش پروپه های مطالعاتی چشمگیر از سوی سازمان برنامه بوده است تقریبا" همه به آن بخش خاصٌ از مردم شناسی گرایش می یافته اند ؛ و دکتر غلامحسین صدیقی به عنوان رئیس شورای علمی مؤسسه ، با تدریس « شناخت ایلات و عشایر » به جای « مردم شناسی » ( روش مردم شناسی ) ، که از سوی بعضی از همکار – دوستان وی پیشنهاد می شده است موافقت نداشته است .

نویسنده حاضر پس از چند بار پرس و جو نزد دکتر کاردان به این نتیجه رسید که وی :

علاقه مند به تدریس روش مردم شناسی نبوده است .

مشتاق پروژپ گرفتن از سازمان برنامه و مسافرتهای تحقیقاتی نیز نبوده است ؛ بنابر این :

تدریس مردم شناسی را بر عهده ی متصدیان امور مربوطه در مؤسسه  می دیده است ؛ حال آنکه

جوٌ سیاسی به شدٌت در مؤسسه حاکم بوده است و وی بیش از هرچیز از چنین مجادله هائی ، بخصوص بین مطالعه گران روستا از یک طرف و مطالعه گران ایلات از طرف دیگر ، دوری می جسته است .

اگر روش مردم شناسی را به فارسی ترجمه کرده است کتاب بسیار معتبر روش جامعه شناسی از امیل دورکهایم را نیز ترجمه کرده است ؛ پس :

به یک روش کلٌی در علوم اجتماعی می اندیشیده است و به این ترتیب از همان 1338 به جای روش مردم شناسی یا روش جامعه شناسی به تدریس روش علوم اجتماعی ( روش تحقیق در علوم اجتماعی ) پرداخته است .

با این وجود تعلق خاطر وی به تعلیم و تربیت و بطور کلٌی فرهنگ از یک طرف و مردم شناسی و جامعه شناسی از طرف دیگر ، سبب گرایش وی به مکتب انسانشناسی فرهنگی شده در همان بدو امر به تدریس روانشناسی اجتماعی و ترجمه کتابهائی معتبر از آن پرداخته که در عمل مردم شناسی ، از مکتب فرهنگی آن ، نیز به شمار می روند .

شاید از همین بخش به « قوم شناسی  تربیتی » گاستون میالاره کشیده شده است .

آنچه که این نخستین استاد روش تحقیق در علوم اجتماعی ( و روانشناسی اجتماعی ) بنام روش تحقیق در علوم اجتماعی در ترم نخست سال تحصیلی 1344 – 1345 در دوره لیسانس رشته علوم اجتماعی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران تدریس می کرد ، روشی توصیفی ، کیفی ، و در بخش اعظم خود همان روش مردم شناسی بود 

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (37 ) 2018-01-07T13:07:49+01:00 2018-01-07T13:07:49+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1517 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) تاریخ مردم شناسی در ایران (37 ) برنامه رادیوئی فرهنگ عامٌه – فرهنگ مردم   در دهه 1340 شاید سرگرمی ، کسب شهرت و احتمالا" کسب مقام اداری مهم ترین انگیزه کسانی بود که به گردآوری فولکلور ، بخصوص ادبیات شفاهی ، و نشر آن می پرداختند . صبحی مهتدی به لطف رادیو ایران شهرت یافته بود چنانکه رقابت شخصیتی ادبی چون صادق هدایت را ، که آنچنان تریبونی در اختیار نداشت ، باخود دشوار ساخته بود . سید ابوالقاسم انجوی شیرازیسید ابو القاسم انجوی شیرازی که گفته می شد در پاریس مدرک لیسانس حقو

تاریخ مردم شناسی در ایران (37 )

برنامه رادیوئی فرهنگ عامٌه – فرهنگ مردم

 

در دهه 1340 شاید سرگرمی ، کسب شهرت و احتمالا" کسب مقام اداری مهم ترین انگیزه کسانی بود که به گردآوری فولکلور ، بخصوص ادبیات شفاهی ، و نشر آن می پرداختند . صبحی مهتدی به لطف رادیو ایران شهرت یافته بود چنانکه رقابت شخصیتی ادبی چون صادق هدایت را ، که آنچنان تریبونی در اختیار نداشت ، باخود دشوار ساخته بود . 

سید ابوالقاسم انجوی شیرازی

سید ابو القاسم انجوی شیرازی که گفته می شد در پاریس مدرک لیسانس حقوق کسب کرده است و در اداراتی از ایران و آخرین آنها سازمان برنامه ؟ چندان موفقیتی کسب نکرده بود به این اعتبار که در پاریس از صادق هدایت گرد آوری فولکلور را آموزش دیده است به هر تدبیر به جای صبحی مهتدی وارد رادیو شده بود با اقناع مسؤولان رادیو به تهیه برنامه فرهنگ مردم به جای برنامه « قصٌه ظهر جمعه » اتاقی را در طبقه زیر زمینی رادیو ایران ( تابع وزارت اطلاعات وقت ) گرفته بود و به اموری مختلف می پرداخت

روش گرد آوری فرهنگ مردم در آن زمان گویا دقیقا" همان روش صبحی با ارتبط پستی با داوطلبان ارسال آثار بود که آنان همیشه به اشتیاق اینکه مطلب به نام خودشان از رادیو ایران پخش خواهد شد به گرد آوری و ارسال مطالب محل های خود می پرداختند ؛ و گویا با کاتالوگی راهنمائی هم می شده کاغذهای تحریری نیمه کاهی شصت گرمی 22 در 34 سانتیمتری بنام فرم مخصوس با این سرلوحه برایشان ارسال می شد :

برنامه فرهنگ عامیانه

تاریخ ..................                                          راوی یا گوینده یا راویان یا گویندگان مطلب

نام و نام خانوادگی گرد آورنده                     اسم آبادی                        نام و نام خانوادگی

.................                                                                            ........................

سن ................. سواد ................       موضوع :    تاریخ تولد ........... سواد ........ شغل ......

پیشه و شغل ..................                                         محل و تاریخ و ساعت ملاقات ...........

نشانی پستی ..........

........................

..........

زحمات این گروه ، بخصوص شخص انجوی شیرازی که به گفته خود گاه بیش از دوبرابر ساعات کار رسمی اداری در آنجا مشغول بوده است از هر نظر قابل ذکر است .


انجوی شیرازی که اشتیاق نگارنده حاضر به فولکلور و تجربیاتش در ویراستاری ادبی را دیده بود گاه بگاه از وی دعوت می کرد که باصطلاح بصورت افتخاری در ویرایش برخی از مرسولات ، بخصوص آنچه که از یزد آمده بود ، همکاری کند ؛ حتی یکی دوبار ، سال 1346 ؟ ، قرار شد در خواندن متون یزدی به جای محمد محسن رفیعی گویندگی را برعهده بگیرد که در عمل بخاطر اینکه لهجه طرف مقابل ، خانم سرور پاکنشان ، تفاوتی فاحش با لهجه یزدی نگارنده داشت از ضبط آن منصرف شدند .

.

نگارنده که داستانهائی برای صبحی فرستاده بود و صبحی در برنامه قول چاپ آنها را داده بود امٌا چاپ نشده

بودند در پیگیری وضع آنها به دفر برنامه و شخص انجوی راهنمائی شد که مشغول اموری مختلف از نوشتن گزارش برای مطبوعات تا آموزش یک زن شیرازی برای عروسک سازی با لباسهای محلٌی بود و موقعی که اشتیاق نویسنده را به گرد آوری فولکلور دید سعی به جذب همکاری افتخاری وی با آن برنامه نمود .

** سال بعد از آن ، سال 1345 ، از انجمن آیران و آمریکا که آن روزها دانشجویان را به « گردش علمی میبرد ... دعوت کرده بود که از محلٌ تهیٌه آن برنامه نیز دیدن کنند که نویسنده نیز در اشتیاق گرد آوری آداب و رسوم مجددا" به آن مرکز رفت . اتاق انجوی پر از عروسکها و برخی از اسناد و مدارک شده بود ، اتاقی به تهیه کننده برنامه که بگمانم آقای شکرریز بود اختصاص داده شده بود و اتاقی دیگر نیز به همکاران انجوی اختصاص داده بودند که بعدا" آقایان وکیلیان ، ظریفیان ، یگانه ( بازنشسته پاره وقت ) و پناهیان ، فرزند یکی از کارکنان ، را در آن اتاق مشاهده کردم .

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (36) ایرج افشار 2018-01-07T10:02:40+01:00 2018-01-07T10:02:40+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1515 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (36) ایرج افشار ایرج افشار یزدی ، بزرگزاده ای متولٌد 1304 در خانواده ای مرفٌه در شمال شهر تهران ، حقوقدان ، مجلٌه نگار ، کتابشناس و رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران ، مدرٌس دانشگاههای ایران و اروپا ، استاد رشته تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ، با بیش از 300 کتاب ؟ و 3000 مقاله ، پرکارترین پژوهشگر و خدمتگزار فرهنگ و ادب ایران ، به حدٌی اثرگذار بوده است که آثار متعدد و متنوع وی تقریبا" تمامی رشته های ادبیات و علوم انسانی را در برم  


تاریخ مردم شناسی در ایران (36)

ایرج افشار

ایرج افشار یزدی ، بزرگزاده ای متولٌد 1304 در خانواده ای مرفٌه در شمال شهر تهران ، حقوقدان ، مجلٌه نگار ، کتابشناس و رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران ، مدرٌس دانشگاههای ایران و اروپا ، استاد رشته تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ، با بیش از 300 کتاب ؟ و 3000 مقاله ، پرکارترین پژوهشگر و خدمتگزار فرهنگ و ادب ایران ، به حدٌی اثرگذار بوده است که آثار متعدد و متنوع وی تقریبا" تمامی رشته های ادبیات و علوم انسانی را در برمیگیرد و با وجود آثاری متعدد و متنوع مرتبط با مردم شناسی ، شهرت وی در این حوزه شاید به یک چندم فلان نویسنده ای که فقط یک یا دو کتاب مرتبط داشته است هم نمی رسد ؛ از جمله آثار وی در حوزه مردم شناسی و حوزه های مرتبط با آن :

دوبیتی های یزدی 1326

امثال یزدی 1332

مثل های یزدی 1333

-       سفر نامه به کرمان و سیستان 1333

-       دیداری از سیستان ویرانه 1333

-       یادداشت بر فرهنگ لارستانی

-       قندیه : در بیان مزارات سمرقند

-       یادداشت بر فرهنگ کرمانی

-       دیباچه بر فرهنگ لغات عامیانه

-       سفرنامه قم به بم

-       مجموعه مقالات خاورشناسی اهداء به پروفسور هانری ماسه

-       سفرنامه شبهای زندان سکندر

-       سواد و بیاض در دو جلد 1344

-       بیست شهر و هزار فرسنگ 1345

-       گشتی در خاک یزد 1347

-       رساله کمانداری 1347

-       اجرهای نقشدار یزد 1348

-       نقش هائی از یزد 1348

-       یادگاریهای بقعه سید شمس الدین در یزد 1349

-       گنج ها و گوشه ها 1350

-       بیست شهر و هزار فرسنگ

-       سفرنامه هرات ، مرو ، مشهد

-       یادگارهای یزد

راهنمائی پایان نامه های تحصیلی مرتبط

تنظیم آثار سید محمد علی جمالزاده

سفرنامه گویان گویان تا اسفراین

سفرنامه آران ، کاشان و نطنز

صحٌافی سنٌتی

ایلات و عشایر

قندیه و سمریه

سفر از تهران به قم ، راوند ، مرق ، موته ، دلیجان ....

چاپ هفتاد مقاله : ارمغان فرهنگی به دکتر غلامحسین صدیقی تا سال 1371 .

یزد نامه 1371 ، جلد دوٌم ( که خود شامل چند مبحث در مردمنگاری یزد است )

گیلان نامه

از باغ پسته تا کوی نارنج

یادداشت بر تاریخ وقایع عشایری فارس

سفر از تهران به گچسر ....

زادگاه رستم

سفرنامه نا کجا آباد تا دل پارس

شاهجهان

سفرنامه بیدر کجا

در آئین خوشنویسی

یادداشتهای ایرانشناسی 1384

فرهنگ ایران زمین 384

گلگشت در وطن 1384

اکثر قریب به اتفاق این آثار ، و شاید دهها اثر مرتبط دیگر ، آنچنانکه باید و شاید روشمند و ژرفانگر نیستند ، امٌا چون سایر آثار این ردیف در هر حال در حوزه مردمنگاری و به گفته محمود روح الامینی سرنخ هائی ارزشمند و بسیار ارزشمند به شمار می روند .

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (35) 2018-01-07T09:49:35+01:00 2018-01-07T09:49:35+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1516 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (35) برخی از کتاب های مرتبط با مردم شناسی ایران منتشر در ششماهه نخست 1344   ورجاوند ، پرویز . روش بررسی و شناخت کلٌی ایلات و عشایر . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . شهریور 1344 . 276 ص . در معرفینامه ی مؤسسه بر کتاب آمده است : « در باره ایلات ایران تا کنون چندین کتاب علمی و در عین حال خواندنی نگاشته شده ، امٌا به علٌت اهمٌیت عظیم موضوع ؛ و در عین حال پیچیدگی و دشواریهای گوناگون آن ، این نوشته ها نمی تواند جوابگوی احتیا  

تاریخ مردم شناسی در ایران (35)


برخی از کتاب های مرتبط با مردم شناسی ایران منتشر در ششماهه نخست 1344


 

ورجاوند ، پرویز . روش بررسی و شناخت کلٌی ایلات و عشایر . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . شهریور 1344 . 276 ص .

در معرفینامه ی مؤسسه بر کتاب آمده است :

« در باره ایلات ایران تا کنون چندین کتاب علمی و در عین حال خواندنی نگاشته شده ، امٌا به علٌت اهمٌیت عظیم موضوع ؛ و در عین حال پیچیدگی و دشواریهای گوناگون آن ، این نوشته ها نمی تواند جوابگوی احتیاج عظیمی باشد که در ایران نسبت به مطالعه ایلات احساس می شود . بنابر این ورود کتاب با ارزشی چون « روش بررسی و شناخت کلٌی ایلات و عشایر » را به جرگه آثاری که در این باره نوشته شده است، باید خوشآمد گفت؛ بخصوص اگر در نظر داشته باشیم که تاکنون بیشتر این کتابها بدست محققین خارجی نگارش یافته و آنچه ما بدان نیازمندیم همٌت دانش پژوهان ایرانی است که با دیدی متعلق به این آب و خاک تالیف شده و شامل دستور العمل و راهنمائی برای شناسائی ایلات و عشایر ایران است ؛ کوششی که نویسنده برای تالیف آن بکار بسته ، در خور ستایش است » .

علیرضا آیت اللهی :

حقیقت این است که با وجود دکتر غلامحسین صدیقی و دکتر احسان نراقی در رآس مؤسسه ، بنیانگذاری مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران را به همٌت اعضاء و طرفداران جبهه ملٌی ، از جمله دکتر ورجاوند ، می دانستند . وی که با چند نفر دیگر از یاران و هممسلکانش « بخش مطالعات ایلات و عشایر » ( و نه آنطور که به اشتباه نوشته اند : بخش مردم شناسی و عشایر ! ) را از بخش مطالعات روستائی و عشایر منشعب کرده بودند چنان به مرام ومسلک خود پایبند بوده اند که ، با وجود وارد ساختن افرادی دیگر به بخش به قصد تغییر ساختار سیاسی آن ( به ویژه از زمان مدیریت دکتر ف . ت ، از وابستگان دربار شاهنشاهی ؟ ، بر موسسه ) ، همچنان به مواضع سیاسی خود ادامه می داده اند و شاید به همین دلیل انتشاراتشان از اقبال تمام خوانندگانِ مرببط بر خوردار نمی شده است ..

این کتاب که حاصل زحمت نویسنده و در واقع چندنفر از همکاران وی در مؤسسه است در بدو انتشار خود حتی از سوی استادان رشته علوم اجتماعی دانشگاه تهران چون دکتر نادر افشار نادری به ما دانشجویانِ آن زمان این رشته تحصیلی توصیه نمی شد .

هبله رودی ، محمد علی . مجمع الامثال ( ویراستهء دکتر صادق کیا ) . تهران . نشریه شماره 4 از انتشارات اداره فرهنگ عامه . 1344 . 309 ص

جاوید ، س . نمونه های فولکلور آذربایجان . تهران : چاپخانه اتحاد . 1344 . 287 ص

سوری ، ماشاء الله . سرودهای دینی یارسان . تهران : مؤسسه انتشارات امیر کبیر . 1344 . 207 ص

کاویان پور ، احمد . تاریخ رضائیه . تهران : مؤسسه انتشارات آسیا . 1344

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (34) 2018-01-06T04:56:50+01:00 2018-01-06T04:56:50+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1514 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) تاریخ مردم شناسی در ایران (34)پوشاک زنان کلهربرخی از مقالات منتشر شده در سال 1343 مصطفی ، ابو الفضل . « برخی از سنتهای کهن فرهنگ ایران » . آموزش و پرورش ، 34 ، 9 : 12 – 18 . بهمن 1343 . آموزش و پرورش ، 24 ، 10 : 7 – 14 ، اسفند 1343 . صدیق ، مصطفی . « پوشاک زنان و مردان شاه آباد غرب و قصر شیرین » . هنر و مردم ( دوره جدید ، 21 : 22 – 27 ، تیر 1343 . مچید زاده ، یوسف . « جولائی در ایل زرزا » . هنر و مردم . دوره جدید ، 24 : 25 – 31 . مهر 1343 . کیوان پورمکری ، محمد . « ترانه های کر تاریخ مردم شناسی در ایران (34)


پوشاک زنان کلهر


برخی از مقالات منتشر شده در سال 1343


مصطفی ، ابو الفضل . « برخی از سنتهای کهن فرهنگ ایران » . آموزش و پرورش ، 34 ، 9 : 12 – 18 . بهمن 1343 .

آموزش و پرورش ، 24 ، 10 : 7 – 14 ، اسفند 1343 .

صدیق ، مصطفی . « پوشاک زنان و مردان شاه آباد غرب و قصر شیرین » . هنر و مردم ( دوره جدید ، 21 : 22 – 27 ، تیر 1343 .

مچید زاده ، یوسف . « جولائی در ایل زرزا » . هنر و مردم . دوره جدید ، 24 : 25 – 31 . مهر 1343 .

کیوان پورمکری ، محمد . « ترانه های کردی » . سخن ، 15 ، 2 : 162 – 164 ، آذر 1343 .

برهان آزاد ، ابراهیم . « فرهنگ و آداب توده » . پیام نوین ، 7 ، 3 : 66 – 71 ، بهمن 1343 .

موسیقیدان بلوچ

جعفری ، علی اکبر « بلوچ و بلوچی » . سخن ، 14 ، 8 و 9 : 769 – 794 . اردیبهشت 1343 . و شماره های تیر ، آذر ، اسفند 1343 و نیز شماره فروردین 1344 سخن .

پور کریم ، هوشنگ « پاکده » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 27 : 9 – 18 ، دی 343  ]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (33) 2018-01-05T04:47:05+01:00 2018-01-05T04:47:05+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1513 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (33) برخی از کتابهای مرتبط با مردم شناسی منتشره در 1343 ایزد پناه ، حمید . فرنگ لر . تهران ، انجمن فرهنگ ایران باستان . 1343 . 159 ص . بدلیسی ، امیر شرف خان . شرفنامه ، تاریخ مفصل کردستان . تهران : مؤسسه مطبوعاتی علمی . 1943 . صد و یازده + 917 ص . پور داود . آناهیتا . تهران : مؤسسه چاپ و انتشارات امیر کبیر . خرداد 343 . 456 ص . داوری ، بهرم . ضرب المثلهای بختیاری . تهران : کتابخانه طهوری . آذر 1343 . 47 ص . ریچاردز ، فرد . سفر نامه فرد ری  


تاریخ مردم شناسی در ایران (33)


برخی از کتابهای مرتبط با مردم شناسی منتشره در 1343


ایزد پناه ، حمید . فرنگ لر . تهران ، انجمن فرهنگ ایران باستان . 1343 . 159 ص .

بدلیسی ، امیر شرف خان . شرفنامه ، تاریخ مفصل کردستان . تهران : مؤسسه مطبوعاتی علمی . 1943 . صد و یازده + 917 ص .

پور داود . آناهیتا . تهران : مؤسسه چاپ و انتشارات امیر کبیر . خرداد 343 . 456 ص .

داوری ، بهرم . ضرب المثلهای بختیاری . تهران : کتابخانه طهوری . آذر 1343 . 47 ص .

ریچاردز ، فرد . سفر نامه فرد ریچارد . ترجمه مهیندخت صبا . تهران : بنگاه ترجمه و نشر کتاب . 1343 . 274 ص .

ساکی ، علی محمد . جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان . خرم آباد : کتابفروشی محمدی . 1343 . 358 ص .

فردریک بارث . ایل باصری . ترجمه دکتر کاظم ودیعی . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . 1243 . 254 ص .

این مطالعه ششمین نشریه از دفترهای مونو گرافی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی است که توسط کاظم ودیعی ، سرپرست وقت ؟ بخش روستائی و عشایر مؤ سسه ، ترجمه شده است ؛ و در معرفینامه آن از سوی انتشارات مؤسسه آمده است :

« فردریک بارث ، دانشمند انسانشناس نروژی ، که از طرف یونسکو مامور مطالعات و تحقیق در خصوصیات ایل نشینان ایران شده بود ، مدٌت چهارماه با افراد ایل باصری دمساز شد و با شیوه های دقیق علمی بمطالعه در احوال و جنبه های گوناگون آنان پرداخت . »

حقیقت این است که پس از تاسیس سازمان ملل متحد و سازمانهای وابسته به آن ، ابر قدرتها که بیشترین هزینه آنها را تقبل کرده بودند در صدد سوء استفاده ار اینگونه سازمانها بر آمدند و بنام کمک به توسعه کشورهای عقب مانده نقش مردم شناسی در استعمار را از نو زنده ساخته محققانی به اینگونه کشورها اعرام می کردند تا به موقع خود از نتایج تحقیقان آنان در جامعه هدف و شناخت دقیق آن جامعه استفاده کنند .

ایل باصری ، یا در واقع پاساری ( پاسارگادی ؟ ) ، در نواحی پاسارگاد و مرو دشت تا لار و... ، که برخی آن را از فرزندان پارسها و باصطلاح از فرزندان کوروش و داریوش دانسته اند ، متشکل از مردانی مغرور ، استقلال طلب ، و به تعبیری ماجرا جوی مسلٌح بوده است که بارها سبب در گیری با حکٌام محلٌی شده در سال 1342 رئیس خود ، محمد خان ضرغامی ، را در زندان قصر می دیده است ؛ و چنین ایل ها و عشایری طبیعتا" به موقع لزوم میتوانسته فریب بیگانگان را خورده با استعمارگران خارجی برعلیه حکومت ملٌی و محلٌی قیام کنند ...

استاد کاظم کاظمینی

کاظمینی ، کاظم . نقش پهلوانی و نهضت عیٌاری در تاریخ اجتماعی و حیات سیاسی ملٌت ایران . تهران : چاپخانه بانک ملٌی ایران . 400 ص .

 

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (32) 2018-01-04T05:20:34+01:00 2018-01-04T05:20:34+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1512 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (32) برخی از مقالات مرتبط با مردم شناسی منتشره در 1342   کیا ، صادق . « بررسی در نوشته های فارسی از نظر مردم شناسی » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 9 : 20 – 21 تیر 1342 . جمالزاده ، محمد علی . « منزل با سلیقه ایرانی » . یغما ، 16 ، 11 : 489 – 496 ، بهمن 1342 . سمسار ، محمد حسن . « آرایش هنر » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 16 : 33 – 47 . بهمن 1342 . سلطانی ، حمیده « نظری به پیدایش قلیان و چپق در ایران » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 17 : 14  

تاریخ مردم شناسی در ایران (32)


برخی از مقالات مرتبط با مردم شناسی منتشره در 1342

 

کیا ، صادق . « بررسی در نوشته های فارسی از نظر مردم شناسی » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 9 : 20 – 21 تیر 1342 .

جمالزاده ، محمد علی . « منزل با سلیقه ایرانی » . یغما ، 16 ، 11 : 489 – 496 ، بهمن 1342 .

سمسار ، محمد حسن . « آرایش هنر » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 16 : 33 – 47 . بهمن 1342 .

سلطانی ، حمیده « نظری به پیدایش قلیان و چپق در ایران » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 17 : 14 – 25 . اسفند 1342 .

هومن ، احمد . « مسئله کشاورزی در ایران » ( قسمت دوم ) . مسائل ایران ، 1 ، 6 : 261 – 266 ، فروردین 1342 .



خسروی ، خسرو . « کفشگری » . کاوش ، 1 ، 12 : 66 – 75 ، مهر 342 .

اقتداری ، احمد « لحجهء فیشوری » . فرهنگ ایران زمین ، جلد 11 ، دفترهای 1 تا 4 ، 71 – 91 ، 1342 .

ایوبیان ، عبید الله . « علامت مذکر و مؤنث در کردی » . نشریه دانشکده ادبیات تبریز ، 15 ، 4 : 418 – 438 . زمستان 1342 .

محجوب ، محمد جعفر . » مطالعه در داستانهای عامیانه فارسی » کتاب هفته ، - ، 77 : 95 – 108 ، خرداد 1342 .

جمالزاده ، محمد علی . « دویدم و دویدم » پیام نوین ، 5 ، 6 : 10 – 28 ، فروردین 1342 .

خسروی ، خسرو « بزرگ مالکی در ایران پیش از اصلاحات ارضی » کتاب هفته ، - ، 85 : 94 – 102 ، مرداد 1342  ]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (31) 2018-01-03T07:16:44+01:00 2018-01-03T07:16:44+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1511 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (31) برخی از کتابهای مرتبط با مردم شناسی منتشره در 1342   ستوده ، منوچهر . فرهنگ سمنانی ، سرخه ای و... . جلد اوٌل . تهران . چاپخانه دانشگاه تهران . 1342 . 427 ص . صدیق ، عیسی . تاریخ فرهنگ ایران . تهران . چاپخانه سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی . مهرماه 1342 . 556 ص . فرمانفرما ، فیروز میرزا . سفرنامه کرمان و بلوچستان ( بکوشش منصوره نظام مافی ) . تهران : انتشارات کتابخانه موقوفه خاندان فرمانفرمائیان . 342 . 90 ص . فقیری ، ابوالقا

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (31)


برخی از کتابهای مرتبط با مردم شناسی منتشره در 1342

 

ستوده ، منوچهر . فرهنگ سمنانی ، سرخه ای و... . جلد اوٌل . تهران . چاپخانه دانشگاه تهران . 1342 . 427 ص .

صدیق ، عیسی . تاریخ فرهنگ ایران . تهران . چاپخانه سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی . مهرماه 1342 . 556 ص .

فرمانفرما ، فیروز میرزا . سفرنامه کرمان و بلوچستان ( بکوشش منصوره نظام مافی ) . تهران : انتشارات کتابخانه موقوفه خاندان فرمانفرمائیان . 342 . 90 ص .

فقیری ، ابوالقاسم . ترانه های محلٌی . شیراز : کتابفروشی محمدی شیراز . 1342 . 51 ص .

حسین کوهی کرمانی

کوهی کرمانی ، حسین . تاریخ تریاک و تریاکی در ایران . جلد اوٌل . تهران : کتابفروشی محمد علی علمی . آبان 1342 . 319 ص .

هدایت ، صادق . نیرنگستان . چاپ سوٌم . تهران : مؤسسه انتشارات امیر کبیر . 1342 . 202 ص .

هدایت ، صادق . علویه خانم و ولنگاری . چاپ چهارم . تهران : مؤسسه چاپ و انتشارات امیر کبیر . 1342 . 71 ص .

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (30) 2018-01-02T07:44:46+01:00 2018-01-02T07:44:46+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1509 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (30) دکتر غلامحسین ساعدی ستاره ای بر تارک مونوگرافی ایران سالهای 1342 و 1343* ساعدی ، غلامحسین . ایلخچی ، ( یک ده صوفی نشین در آذربایجان ) از دفترهای مونوگرافی شماره 5 . تهران : مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اسفند 1342 . 254 ص . در معرفینامه انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی آمده است : « در میان دفترهای مونوگرافی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، « ایلخچی » وضع خاصی دارد . در اصل بهمان دلیل نوشته شده ، یا در اصل بهمان دلیل منتشر شده  

تاریخ مردم شناسی در ایران (30)


دکتر غلامحسین ساعدی ستاره ای بر تارک مونوگرافی ایران سالهای 1342 و 1343*


ساعدی ، غلامحسین . ایلخچی ، ( یک ده صوفی نشین در آذربایجان ) از دفترهای مونوگرافی شماره 5 . تهران : مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اسفند 1342 . 254 ص .

در معرفینامه انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی آمده است :

« در میان دفترهای مونوگرافی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، « ایلخچی » وضع خاصی دارد . در اصل بهمان دلیل نوشته شده ، یا در اصل بهمان دلیل منتشر شده است که سایر دفترها :

مطالعه و تحقیق مفصل و دقیق در اوضاع و احوال گوناگون یک « واحد کوچک » اجتماعی ، بقصد تجزیه و تحلیل سؤون آن از طرف محقق علوم اجتماعی و مقایسه آن با سایر « واحد های کوچک اجتماعی » و نتیجه گیری از آن بقصد دست یافتن نهائی به کلٌیت یک فرهنگ و تمدن . در این دفتر نیز نویسنده بهمهء مسائل معمول در مونوگرافی چرداخته است :

وضع جغرافیائی ، آب و هوا ، مراسم ، عقاید ، نامها ، قصٌه ها ، بازیها و غیره ؛

و در همه موارد ، بدقٌت و تفصیل ، و بقول آل احمد در مقدمه ، « بوسواس و با جمله های تراشیده و با دقٌت یک طبیب بر بالین بیماری و حال و شور یک شاعر در پای جامی . » امٌا آنچه با این دفتر وضع خاصٌ آنرا می بخشد ، رفتار و کردار و نحوهء زندگی و طرز تفکر مردم این آبادی است ، که تقریبا" همگی درویش و منسوب به طریقه اهل حق اند و در نتیجه حالات و اندیشه ها و خلق و خوئی متمایز از ساکنین آبادیهای معمولی دیگر دارند ؛ وارث سنٌتی هستند که ، با وجود تطورات و پیرایه هائی کهموجب انحطاط آن شده هنوز می تواند در ایشان سجایا و خصایص والا پرورش دهدو علی رغم آلودگیهای مادٌی ، باعث بروز جلوه های معنوی باشد . نویسنده ، در عت بیطرفی ، با مهربانی و علاقهء بخشی در بارهء آنچه در این آبادی دیده است سخن می گوید » .

از نظر شکل مطالعه ، از محسنات دکتر غلامحسین ساعدی اینست که باوجو آنکه پزشک است ، در شاگردی جلال آل احمد ، به قول خسرو خسروی و محمود روح الامینی ( که خود بیشتر متکی بر هنر ،شمٌ و بینش مردمشناختی بود ) ، دست به قلم و بنابر این هنر مردمنگاری دارد .

از نظر محتوا این بزرگ ایرانی – آذربایجانی با وجود آنکه تحصیلات مردم شناسی و آنهم در باصطلاح در یکی از دانشگاههای معتبر جهان ندارد انتخابی بسیار به جا و مبتنی بر « تفاوت » جامعه مورد مطالعه با سایر جوامع ( اهل حق بودن ) ؛ داشته است ؛ که اتفاقا" چون این تفاوت مبنای عقیدتی دارد بهترین مسیر مطالعه مردم شناسی را تصویر می کند : شناخت ساختار یک جامعه کوچک بر اساس اعتقادات و افکار آنها و نهایتا" رفتار اجتماعی ( روابط اجتماعی ) مبتنی بر این عقاید و متفاوت با سایر جوامع ....

دیده ایم که ، بعدا" ، از نخستین فارغ التحصیلان مردم شناسی دانشگاهی غرب ، نادر افشار نادری ، نیز تا حدودی بسیار زیاد بنا را بر « ساختار اجتماعی » داشته و در تکنگاریهائی _ نظیر ایل بهمئی _ مطالعاتی واقعا" ارزشمند بدست می دهد .

در چنین تکنگاریهائی اصیل ( و نه به تقلید از ساختار اجتماعی مثلا" غربی از سوی فارغ التحصیلان دانشگاهی – غربی امروز و الگو قرار دادن آن ! ) است که مردم شناس یا بطور کلٌی هر محقق اجتماعی می تواند به شناخت لازم در باره جامعه مورد مطالعه برسد و تصمیمگیری و بطور کلٌی مدیریت ، بخصوص برنامه ریزی و اصلاح و توسعه آن را تسهیل کند .

تاکید غلامحسین صدیقی بر شناخت مبتنی بر معتقدات به منظور اصلاح جامعه را در انتخاب این موضوع نزد غلامحسین ساعدی بی تا ثیر نمی دانیم ؛ چنانکه در سایر مطالعات این محقق روانشناس نیز مشاهده می شود ؛ از جمله دو مونوگرافی دیگر وی :

خیاو یا مشکین شهر

اهل هوا

* این شناسنامه در خصوص مطالعات مونوگرافیک نویسنده در دهه 1350 است و طبیعتا" ربطی به احوال شخصی وی در دهه های بعدی ندارد .

]]>
مردم شناسی ، درس مرحوم دکتر نادر افشار نادری در سال 1346 2017-12-31T14:54:49+01:00 2017-12-31T14:54:49+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1508 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   دانشگاه تهران . دانشکده ادبیات و علوم انسانی . رشته علوم اجتماعی . شماره درس 01060327 مردم شناسی  Ethnology مجموعه تقریرات استاد محترم جناب آقای دکتر نادر افشار نادری نیمسال اوٌل تحصیلی 1346 جزوه شماره 1 ( جلسات مهرماه ) . شامل : مقدمه – ساختمان اجتماعی گرد آوری و تنظیم از : علیرضا آیت اللهی ( انتشار به صورت پلی کپی بوده است . این جزوه بنا به خواست تعدادی از محققان موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ده نسخه بیش از تعداد دانشجویان کلاس مربوطه تکثیر شده است  


دانشگاه تهران . دانشکده ادبیات و علوم انسانی . رشته علوم اجتماعی . شماره درس 01060327


مردم شناسی  Ethnology


مجموعه تقریرات استاد محترم جناب آقای دکتر نادر افشار نادری

نیمسال اوٌل تحصیلی 1346 جزوه شماره 1 ( جلسات مهرماه ) . شامل : مقدمه – ساختمان اجتماعی

گرد آوری و تنظیم از : علیرضا آیت اللهی

( انتشار به صورت پلی کپی بوده است . این جزوه بنا به خواست تعدادی از محققان موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ده نسخه بیش از تعداد دانشجویان کلاس مربوطه تکثیر شده است  )

 

مردم شناسی *

از زمان های بسیار قدیم و حتی از زمان هخامنشیان به بعد ، یونانی ها ، البته بطور خیلی ناقص ، راجع به مردم و ملت های مختلف مطالبی نوشته اند . این مطالب در باره آداب و عادات ملل مختلف بوده و نوشتن آنها تا اواخر قرن 15 ادامه داشته است .

از اوایل قرن 16 اروپائیان به کشف قاره ها و سرزمین های جدید موفق شدند و در این نقاط ، امور و چیزهائی دیدند که معمولا" خلاف عادت بود و یا لااقل با وضع زندگی اروپائی مغایرت داشت ....

( ادامه دارد )

....

·        *مردم شناسی ترجمه لغت « Ethnology  است . 

همچنانکه انسان شناسی را معادل کلمه « Anthropology » ترجمه می کنیم . 

البته این دو مبحث تفاوت زیادی با یکدیگر ندارند . امٌا علٌت اینکه کلمه قوم شناسی را به جای لغت اتنولوژی بکار نمی بریم این است که قوم لغت بسیار مبهمی است . مثلا" مقصود از کلمه قوم در اتنولوژی با مقصود از کلمه قوم آنطور که برای قوم یهود و امثال آن استعمال می شود بسیار متفاوت است .

]]>
تاریخ مردم شناسی در ایران (29) 2017-12-31T08:15:39+01:00 2017-12-31T08:15:39+01:00 tag:http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com/post/1507 Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )   تاریخ مردم شناسی در ایران (29) کتابهای مرتبط با مردم شناسی در سال 1342   احمد واضح یعقوبی . تاریخ یعقوبی . ترجمه دکتر محمد ابراهیم آیتی . تهران : بنگاه ترجمه و نشر کتاب . 1342 . 610 ص . (1) حصوری ، علی . گزارش گویش های لری . تهران : کتابخانه طهوری . 1342 . 75 ص . طاهباز ، سیروس . یوش . تهران : مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتاعی ( از دفترهای مونوگرافی . شماره 2 ) . 1342 . 136 ص . (2) در معرفینامه ( کاتالوگ ) ناشر آمده است : « تحقیقات دقیق آماری و علمی  پایه آن  

تاریخ مردم شناسی در ایران (29)


کتابهای مرتبط با مردم شناسی در سال 1342

 

احمد واضح یعقوبی . تاریخ یعقوبی . ترجمه دکتر محمد ابراهیم آیتی . تهران : بنگاه ترجمه و نشر کتاب . 1342 . 610 ص . (1)

حصوری ، علی . گزارش گویش های لری . تهران : کتابخانه طهوری . 1342 . 75 ص .

طاهباز ، سیروس . یوش . تهران : مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتاعی ( از دفترهای مونوگرافی . شماره 2 ) . 1342 . 136 ص . (2)

در معرفینامه ( کاتالوگ ) ناشر آمده است : « تحقیقات دقیق آماری و علمی  پایه آن نیست ، امٌا برای کسی که می خواهد به تحقیقات علمی بپردازد پایه خوبی است » .

میرزا حسینخان . جغرافیای اصفهان . بکوشش دکتر منوچهر ستوده . تهران . مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ( از دفتر های مونو گرافی ، شماره 3 ) . مرداد 1342 . 150 ص (1) .

استاد بزرگ ، دکتر منوچهر ستوده ، در مقدمه این کتاب آورده است : » مطالب این کتاب محدود به مطالب جغرافیای طبیعی نیست ... خاندانها ، اصناف .... و ... » که در عین حال سرمشقی برای دانشجویان مردم شناسی سالهای 1351 – 1355 شده بود که در مونوگرافی های محلٌی خود به ذکر نام درختان و حیوانات و... محل پرداخته ... از مردم شناسی به مفهوم واقعی کلمه فاصله می گرفتند . جلال آل احمد نیز به عنوان مسؤول انتشار ( ادیتور ) نیزمطالبی بر مقدمه افزوده است که طبیعتا" آنچنان تخصصی نبوده بیشتر ادبی می نماید . با این وجود ارزش این کتاب به عنوان یک منبع تاریخی بر هیچ پژوهشگری پوشیده نیست .

خسروی ، خسرو . جزیره خارک در دوره استیلای نفت . تهران : مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ( از دفترهای مونو گرافی ، شماره 4 ) . شهریور 1342 . 142 ص .

جزیره خارک

در معرفینامه ( کاتالوگ ) ناشر آمده است « سرگذشت خارک ، که در این مونو گرافی به شکلی دلپذیر و عبرت انگیز نقل شده ، می تواند بخصوص به حال جامعه شناسان و طرٌاحان برنامه توسعه و عمران سودمند افتد »

دومقدمه بر این کتاب از دکتر احسان نراقی و دکتر شاپور راسخ ، ضمن آنکه نشان می دهد در سال 1342 هنوز امور مردم شناسی تحت نظر یک مردم شناسِ حقیقی و متخصص نبوده است ، دلیل بر اهمیتی است که به هدف و کاربرد این کتاب داده اند .

از مقدمه دکتر ش . ر ( جامعه شناس )  بر این کتاب :

« مراد از مونو گرافی توصیفی دقیق و روشنگر از یک واحد اجتماعی است . مونوگرافی بخلاف بررسیهای عادٌی تنها بسطح نمینگرد و ژرف بین است و واقعیت را از یک روزنه نظاره نمی کند . جنبه ها و جلوه های گوناگون آنرا در نظر میآورد و مثلا" هنگامی که بتوصیف ده – شهر یا منطقه ای میپردازد جغرافیا – نحوه سکونت – اقتصاد – جمعیت – نظام اجتماعی – ترکیب طبقات و گروهها – مناسبات و روابط مردم – علائم و دلالات – مقررات و قواعد – ارزش ها و آرمانها – عقاید و آداب و رسوم و بالاخره سجایای معنوی و اخلاقی و روحیه اهل آنجا را بباریکی می بیند و مانند نقاشی چیره دست با کلک موشکاف نکته سنج بدرستی باز مینماید . » .

 

(1)                                                                                                                                                                                                                                                          تاریخ به معنی مردم شناسی نیست . منتهی در شناخت ریشه آداب و رسوم بکار مردم شناس می آید

(2)                                                                                                                                                                                                                                                             آنچه که در جغرافیای اصفهان آمده است نیز منابعی تاریخی و در حوزه جغرافیای انسانی و مردم شناسی زمان خود است 

]]>