تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب معماری . هنرها
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

تهیٌه و تدارکات رمضان در ایران ، رمضان در تهران

پنجشنبه 13 خرداد 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، مراسم مذهبی، 

رمضان در ایران ، رمضان در تهران :
انسانشناسی و مردم شناسی (3) 
تعمیرات و نقاشی مساجد

 

یکیاز نخستین و احتمالا" نخستین کاری که به منظور صورت گرفتن مراسم رمضان در شهر تهران ، دهه های 1350 و 1360 صورت می گرفت تعمیر و تجهیز نمازخانه تابستانی یا زمستانی مسجد یا هردو ، به خصوص تعمیرات و بنٌائی بود که گاه ماه ها طول می کشید و بدوا" با دو مسئله ی اساسی مواجه بود :
- هزینه تعمیرات
- بنٌای مناسب
هزینه ی تعمیرات معمولا" از چندمحل تامینمی شد :
- سازنده یا سازندگان اصلی مسجد که همچنان حضور داشتند و مخارج تعمیرات آن را نیز می پرداختند .
- سازنده یا سازندگان مسجد وقفیاتی گذاشته بودند که عواید آن ها صرف تعمیرات و به طور کلٌی مخارج مسجد شود و به این منظور « متولی » ئیهم در نظر گرفته بودند که به ندرت امام جماعت مسجد بود ...
- کسی نذر کرده بود که کلٌ مخارج تعمیرات یا بخشی از آن را بپردازد .
- پول جمع می کردند .
پول جمع کردن
پول جمع کردن معمولا" قاعده و ضابطه ای داشت : مثلا" ابتدا ضرورت یالزوم تعمیرات مسجد و کم و کیف آن در مراسم نمازجماعت یامراسمی دیگر در همان مسجد مطرح می شد . یکی مامور می شد که با خبر کردن بنٌای ماهر در امور مربوطه مخارج را تخمین بزند . آنگاه طرحی می ریختند که چه مبلغ از هزینه را از چه کسی طلب کنند . کسی که طلب می کرد و پول ها رانزد خود نگهداری کرده هزینه می کرد قاعدتا" میبایست یکی از معتمدین محل باشد . امٌا در عمل :
* لوطی ها به اصطلاح خود را جلو می انداختند و به پول جمع کنی
* غالبا" مردم مورد نظر که اکثرا" هم از ملٌاکین ، تجٌار و کاسبکاران محلٌه بودند ، به این بهانه که وضع مالی مناسبی ندارند ، از پرداخت پول طفره می رفتند و لااقل پرداختش را به عقب میانداختند .
کسی که پول را جمع می کرد گاه در مظان اتهام بود که از جائی کنترل نمی شود و بخشی از پول کسب شده را تصرف می کند .
به این منظور گاهی از اشخاص مورد نظر دعوت می شد که در فلان روز در مسجد گردآیند تا به پرداخت هرچه سریع تر سهم خود تشویق شوند یا از صحٌت دریافت - پرداخت ها اطمینان حاصل کنند و غیره ... 
بنٌائی
بنٌائی مسجد غالبا" کار هر بنٌائی نبود و بنابر این یافتن بنٌا نیز اهمیٌت داشت ؛ به ویژه و بیش از همه بنٌا میبایست :
- مسلمان ، ومؤمن باشد و اجرتی کمتر بگیرد 
- مهارت ساخت و تعمیرات مسجد را ، که با ساخت و تعمیرات منزل و سایر ساختمان ها تفاوت هائی داشت ، داشته باشد .
- گاه شرط اوٌل فدای شرط دوٌم می شد چرا که ساخته بنٌا در اینجا باید تا قرونی متمادی دوام داشته باشد .
- خوش قول باشد و عملیٌات را حتما" چندروز قبل از فرارسیدن ماه مبارک به پایان برساند .
... و از اینجا بود که بنٌای مسجد ساز از سایر بنٌا ها متمایز بود و برای هر ساختمانی بهترین بنٌا محسوب می شد .

انسان شناسی ، مردم شناسی ایران ، رسوم رمضان ، تعمیر مساجد ، فصل تعمیر، پول جمع کردن ، نقش لوطی ها ، ارجحیت کاسب ها   

نظرات() 

نقش دفاعی در خانه های سنٌتی یزد (2)

یکشنبه 15 اردیبهشت 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، 

درِ چهارم ( درِ میان در )
به دری می گفتند که بین بخش های « بیرونی » و « اندرونی » خانه وجود داشت . بیرونی غالبا" نه تنها محلٌ پذیرائی از میهمانان ، بلکه محلٌ کار صاحبخانه ی تاجر یا صنعتگر و روحانی و... نیز بود ، و گاه به این دلیل بسیار پر رفت و آمد می شد . بنابر این « درِ میان در » طی روز تقریبا" نقش ورودی اصلی به محل سکونت خانوار یا خانواده را می یافت .
گفته می شد که این در را در ایٌام قریم بسیار محکم و ازجمله با قطری در حدود شش - هفت سانتیمترترجیحا" از چوب گردو یا چنار می ساخته اند . چرا که ناموس اهالی برای آنان ارزشی والاتر از تمام دارائی و حتی جان ایشان را داشته است . امٌا در زمان رویت نگارنده بین سالهای 1352 و 1358 ، تقریبا" همه ی اینگونه درها به صورتی نسبتا" ظریف ، مثلا" به قطر سه - چهار سانتیمتر ، به صورت « قاب و تخته » ، بدون شیشه ، و البته که با چفت و بستی محکم ساخته می شدند ؛ یا از قبل وجود داشتند .
درهای داخلی خانه :
یک اندرونی معمولا" تشکیل می شد از :
تالار ( و طنبی و بادگیر )
اتاق شاه نشین
سایر اتاق ها 
راهروهای ورودی به این بخشها
راه پلٌه ( راه چینه ) های زیرزمین ها 
راه چینه پشت بام
آشپز خانه 
چاهخانه
مستراح
و...
که در ورودی هریک از این ها در چهارم محسوب می شد ؛ با این توضیح که فقط در خانه هائی معدود راهروهای مزبور دارای در بودند . 
نه تنها اکثر قریب به اتفاق راهروهای ورودی مزبور به دلیل گرانی چوب فاقد در ورودی بودند بلکه برخی از سایر بخش ها ، حتی در بسیاری از خانه های نسبتا" اعیانی و اعیانی فاقد در بودند ، مثل ورودی بخش های تابستانی ، برخی از یرزمین ها ، حتی چاهخانه و چه بسا مستراح  .
( ادامه دارد )

نظرات() 

نقش دفاعی در خانه های سنٌتی یزد

چهارشنبه 28 فروردین 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، 

در ورودی یک خانه در مناطق کویری ایران

ثروتمند ترین مردم شهر یزد ، به ویژه بازرگانان بزرگ این شهر ، که در دوران حکومت قاجاریان بیشتر در ناحیه ای جدید ، در جنوب حصار قدیمی شهر ، لب خندق در شمال - سهل ابن علی در شرق - گودال عبٌاس در جنوب و گودال مصلٌی در غرب ، زندگی می کرده اند ، به خصوص با توجٌه بی بیرون بودن از حصار ، در استحکام دفاعی خانه هایشان می کوشیده اند که نتیجه ی آن از جمله وجود هفت در و هفت پیکر ( کنایه از دیوار قطور ) مستحکم در برابر سارقان و مهاجمان احتمالی بوده است :
در اوٌل ( درِ دربند )
دری بوده است که بخشی از خانه های یک محلٌه را در یک یا به ندرت چند بن بست (1) مسقٌف که به این معابر مسقٌف گاه ساباط هم می گفته اند ، قرار می داده است که هرشب ، و در روزهای پرمخاطره به روی غیر از اهالی دربند بسته می شده است .
نقل کرده اند که این درها در حدور بیست - سی سانتیمتری ( یک وجبی ) سطح زمین مستقر می شده به منظور جلوگیری از ورود سواران دشمن ارتفاعی بیش از مثلا" یک متر و نیم نداشته اند 
در دوٌم ( درِ خانه ، درِ مدخل )
در ورودی خانه درِ مدخل بوده است که همچنان نمونه هائی از آن در شهر یزد باقی است . منتهی باید توجٌه داشت که به منظور استحکام ، اکثرا" اطراف ( درگاه ) آن را با آجر و گچ می ساخته اند . پاشنه ها و محل چرخش پاشنه ها را آهن می گرفته اند . 
قطر در ، گاه تا هفت سانتیمتر می رسیده است که ترجیحا" از چوب چنار در دولنگه می ساخته اند . در حدود یک چهارم بالای پشت در چوبی نسبتا" قطور به نام بائو و برای استحکام هرچه بیشتر در ، ترجیحا" با گل میخ نصب می کرده اند و معادل آن نیز در حوالی یک چهارم مانده به لبه ی پائینی . کلون که قطور و از چوب بوده است گاه به قفلی آهنی نیز مجهز بوده است . 
یک پشت بند ( چفت ) آهنی در بالای کلون ( تجه ) و دیگری که غالبا" به صورت زنجیره بوده است در پائین کلون ، روی بائوی پائینی ، نصب می کرده اند .
در بخش بالای در در داخل خانه تخته ای به عنوان « سردر » مینهاده اند تا بالای آن یک جلد کلام الله مجید قرار دهند . گاهی در آن حوالی یک اسفندی نیز آویزان می کرده اند .
درسوٌم (درِ کریاس ) 
در بین هشتی ، کریاس یا دالان به سوی بیرونی بوده است که باز دری محکم بوده است تا اینکه از حدود هشتاد سال قبل با توجٌه به ایجاد امنیٌت بیشتر ، اوٌلا" نسبت خانه هائی که درِ بیرونی شان مستقیما" به هشتی ، کریاس یا دالان باز می شده است بیشتر شده است ؛ ثانیا" در بیرونی و در اندرونی صورت ظریف تر ، تخته قاب و... پیدا کرده است .
( ادامه دارد )

نظرات() 

معماری سنٌتی سنگ لاشه در میمند شهربابک (2)

سه شنبه 7 شهریور 1391

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، 


موقعیت زمین

در انتخاب زمین برای ساخت آغل ِ گلٌه  قبل از هر چیز به مرکزیت آن توجه می شد ؛ یعنی این که حتی الامکان با فاصله ای مساوی بین همه شرکائی باشد که در بخش های مختلف مرتع به صورت پراکنده چادر می زدند ؛ امٌا فاصله های مساوی یا تقریبا" مساوی کافی نبود و مهم ، در دسترس بودن آغل در شرایطی مساوی بود : ممکن بود یکی در بخش کوه و تپه چادر می زد که فاصله اش با آغل به اندازه فاصله دیگران با چادر بود ؛ امٌا به دلیل ناهمواری مسیر بیش از دیگران زمان میبرد تا به آغل برسد ؛ بنابراین ملاحظه زمان بیشتر او نیز می شد تا با نزدیک تر کردن محل آغل به چادر وی این ناهمواری جبران شود . 
امٌا همیشه انتخاب بهترین موقعیت جغرافیائی آغل نسبت به چادر های مالکان آسان نبود و گاه بسیار دشوار یا حتی غیر ممکن می گردید ؛ چرا که همه جا زمینی مناسب برای ساخت آغل وجود نداشت .

زمین مناسب

زمینی که برای ساختن آغل انتخاب می شد میبایست به حدٌ کافی خشک باشد تا رطوبت دائم آن به سلامتی گوسفندان آسیبی نرساند ، در نتیجه غالبا" مرتفع ترین زمین را که معمولا" خشک ترین هم بود و در بهار وزمستان از سرازیری آب باران به سوی آن در امان بود انتخاب می کردند . با این وجود اگر به محل سنگ لاشه برای تامین دیواره های آغل بسیار دور بودند و تامین آن برایشان مشکل بود سعی می کردند زمینی را انتخاب کنند که مثلا" نیم متر گودتر از اطراف خود باشد و در نتیجه نیم متر از دیواره چینی و به خصوص تهیه سنگ آن صرفه جوئی شود .

آماده سازی زمین

برخی  زمین مورد نظر چون در بلندی بود را « کَپ» و به صورتی عمومی « کِلِه » می نامیدند . می گفتند برای ساختن آغل :
ابتدا هرچه شن و قلوه سنگ و هر آنچیزی که در آن سبب رنجش گوسفند موقع خوابیدن و استراحت می شود را از زمین مورد نظر بیرون می بریم . و عاری از هرگونه بوته و گیاهی کسبب آزار گوسفندان می شود .
بعد ، زمین را حتی الامکان صاف و هموار می کنیم 
در عین حال زمین را از ته آغل به سر آغل که به معنی در،  و طرف ورودی ، آن است شیب می دهیم تا اگر باران به داخل آغل نفوذ کرد ، که معمولا" هم نفوذ می کند ، از یک طرف و به خصوص از در ورودی آغل خارج شود و به گوسفندان آسیب زیادی نرساند  . 
آنگاه نقشه آغل را روی زمین ترسیم یا در ذهن خود تصویر می کنیم .

نقشه آغل

آغل را به صورتی مستطیلی می ساخته اند . ابعاد آغل بستگی به تعداد گوسفندانی داشته است که می خواسته اند در آن جای بدهند ؛ هرچه تعداد گوسفندان مورد نظر بیشتر بوده است ابعاد آغل بزرگ تر می شده است اگرچه معمولا" عرض آغل به دلیل کمبود امکانات تکنولوژیکی پوشش سقف آن ثابت میمانده و بر طول آغل می افزوده اند . معمولا" طول آغل بیست تا سی متر و عرض آن پنج تا شش متر بود .

نظرات() 

در حوزه اسرار و رموز اعداد

دوشنبه 14 فروردین 1391

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، زبان.ادبیات.آموزش، 

هفده

 

نمی خواهم از اسرار و رموز اعداد چیزی بنویسم . كتاب های بسیار زیادی در این باره به زبان های انگلیسی و فرانسه نوشته اند كه اتفاقا" قوانینی مشترك هم بین آن ها یافت می شود . مثلا" این كه عدد های فرد در اكثر كشورهای جهان و بین غالب ملل ، مقدٌس و مسعود اند و عدد های زوج نه چنان ؟ ... به خصوص عدد یك ، هفت ، و... همیشه دارای تقدٌس اند .

به گمانم در ایران باستان چندان چنین قانونی حكمروایی نداشته است و مثلا" اعداد 8 یا 12 جایگاه ویژه ای داشته اند .

امروز ، و در اینجا منظور هیچ یك از این موضوعات نیست . بلكه منظور ، این است :

سال 1347 كه دكتر محمود روح الامینی تازه به ایران باز گشته بود و در دانشگاه تهران استاد من بود روزی از من پرسید : آیا عدد هفده ( 17 ) در یزد جنبه تقدٌس دارد ؟ . گفتم تنها چیزی كه من می دانم این است كه وقتی یزدی ها از ظلم روس ها گفتگو می كنند می گویند كه آن ها هفده شهر ایران را گرفته اند ؛ امٌا من وقتی شهر های مورد نظر را می شمارم هیچگاه تعدادشان با این عدد وفق نمی دهد ؛ یا می گویند هفده محلٌه شهر یزد ، امٌا وقتی من محلٌه ها را می شمارم هیچگاه با این عدد وفق نمی دهند ...

پس از سالها دیدم هفده نزد مردم یزد یك عدد فرضی و بنابر این اسطوره ای است . حتٌی یكی از عمٌال حكومت یزد در زمان حكومت منحطٌ قاجاریان بنام سیٌد محمٌد رضوی در خاطراتش كه تحت عنوان خاطرات نوٌاب وكیل چاپ شده است ، در همان نخستین صفحات نوشته است : « ... ظلٌ السلطان كه دارای ایالت هفده شهر ایران مثل اصفهان و شیراز و یزد و بروجرد و كرمانشاه و كردستان و لرستان و غیره بود ... » حالا این كه چگونه یك شهر و یك ناحیه را در یك ردیف آدرده است ، یا بروجرد را جدا و لرستان را جدا آورده است (1) موضوع بحث در اینجا نیست ....

(1) تقریبا" سراسر خاطراتش بر همین اعتبار است  

 

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 16 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :