Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

درویش های شهر یزد

شنبه 5 آذر 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، تاریخ.دین.روحانیت، زبان.ادبیات.آموزش، 

مطالعه خانقاه مجموعه امیزچقماق یزد می تواند به بسیاری از مسائل فرهنگی تحوٌل شهر یزد پاسخ دهد

از حسینیٌه تا خانقاه

بین رونق و اوج گیری تفكٌر مذهبی با رونق و اوج گیری ساخت و ساز و به طور كلی عملیٌات عمرانی در « ایران قرن های پیشین  » رابطه ای مستقیم وجود دارد . هرگاه مذهب اوج گرفته است عمران نیز بالا گرفته است و هرگاه عمران بالا گرفته است مذهب نیز اوج گرفته است . مثال یزد به خوبی این را نشان می دهد .

از حوالی 700 تا 900 هجری قمری خانقاه های مهمٌی در یزد وجود داشته اند كه دلیلی بر وجود حوزه های بزرگ عرفانی در این شهر و رونق و آبادی آن محسوب می شوند ؛ و پس از آن ، این موضوع مطرح می شود كه چرا مقبره سیٌد ركن الدین _ شیخ دادا – و... تا آخوند كرباسی در مقام زیارتگاهی و حاجت طلبی مردم تا همین صد – دویست سال پیش كم تر از امامزادگان متعدد نبوده اند ؛ و اگر مستنداتی كتبی داشتیم نشان می دادیم كه رویكرد مردم به امامزادگان و طلب حاجت به ایشان بیشتر از حوالی سال 1300 ه . ق ، و بنا به رویٌه هائی بوده است كه آیت الله العظمی آقا سید یحیی موسوی یزدی در برابر فرقه های مختلف دینی ، به ، و از آنجمله كرامات دراویش ، پیش گرفته اند...

اوایل دوره قاجار با رونق مذهب شیعه دوازده امامی در یزد توسط سیٌد احمد اردكانی – شیخ جعفر كاشف الغطاء – ملا اسماعیل عقدائی – میرزا سلیمان طباطبائی – حاج میرزا علیرضا شریف – و... ساخت حوزه های علمیٌه قائمیٌه توسط حاج میرزا علیرضا و گسترش مدرسه خان و اتمام مدرسه شاهزاده و...خانقاه ها به تدریج در برابر مدارس رنگ باخته چون بیشتر از خانه هائی معمولی و ساخته شده از خشت و گل بوده اند یا از بین رفته اند یا توسط مردم خریداری یا حتی مصادره شده تبدیل به حسینیٌه شده اند .

به نظر می رسد خانقاه ها ، به ویژه بر علیه مغول و تاتار ، به مردم شهر و روستا روحیٌه می بخشیده اند ، سواد و خصلت جوانمردی می آموخته اند ؛ و زور خانه ها به مصداق « برو قوی شو اگر راحت جهان طلبی » محل ورزش و تربیت بدنی و آموزش های رزمی بوده اند تا این كه بر حكومت های مغول و تاتار فائق آمده اند ؛ و از زمان حكومت صفویان فلسفه قیام حسینی بر علیه امویان و الگو قرار گرفتن آن در برابر تهاجمات عثمانی و...

امٌا پس از بی اعتنائی نادر به اینگونه كانون های فرهنگی ، از زمان كریمخان زند ( به چه دلیلی ؟! ) به تدریج مردم از مدح علی (ع) و احتمالا" مراسمی چون سماع ؟ و.. فاصله گرفته به مراسم روضه خوانی حسینی پیوسته اند كه در تهران تبدیل خانقاه حاج میرزا آغاسی به حسینیٌه و در یزد وقف كردن خانه امام حسینی نقطه عطفی در این تحول محسوب می شوند .

امٌا این كه چگونه خانقاه ها تبدیل به حسینیٌه ها شده اند و كدام حسینیٌه ها سابقا" خانقاه بوده اند هنوز مورد مطالعه ای كه باید و شاید قرار نگرفته است .  

 

نظرات() 

از دروغ های بزرگ تاریخ: نام یزد « كثه » بوده است !

چهارشنبه 23 شهریور 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، زبان.ادبیات.آموزش، تاریخ . دولتمردان و سیاستمداران، 

 
اتز دروغ های بزرگ تاریخ :
 
نام یزد كثه بوده است!
 و آن را اسكندر ساخته است !
 

اصولا" ، و به ویژه در این اواخر ، مورخین بزرگ جهانی مسیر حركت اسكندر مقدونی از ایران به هندوستان را غیر از مسیری كه از یزد می گذرد دانسته اند . به این ترتیب عبور اسكندر همراه با شاهزادگان و بزرگان هخامنشی در بند از شنزار یزد و نقل توصیه ارسطو به زندانی كردن آنان در یزد و نهایتا" ساختن زندانی در یزد به افسانه می پیوندد ؛ گرچه ممكن است بخشی از لشگر عظیم اسكندر به فرماندهی یكی از سردارانش ، یا حتی خودش كه از برخی از بخش های غیر اسپارتی لشگر عظیمش بیم داشته است ، از یزد گذشته باشند ؛ كه در این صورت می توانیم به برخی از روایات عبور اسكندر از یزد معطوف شویم :

بنا به یك روایت ، اسكندر در حال حركت به سوی شمالغربی ایران آنروزگار ، تنگه خیبر ، با مسئله مواجه شده مجبور به بازگشت به هرات ( كه امروز در شهرستان خاتم قرار گرفته است ) و سركوب حاكم یاغی یا در واقع آزادیخواه آن می شود .

بنا به مطالعات ما در فرانسه و مدد جوئی از دانشجویان یونانی دانشگاه مارسی ، نام « كثه » یا در واقه « كسه » را كه نام زندان اسكندر در این ناحیه و بعدا" اطلاق شده بر تمام شهر یزد معرفی می كنند اصولا" به معنی زندان نبوده و چند مفهوم می توانسته است داشته باشد :

كسه ، یعنی محل تهیٌه آرد از ساق و برگ و ریشه گیاهان كه این آرد یا آرت می تواند به معانی « آرتا » و اردكان پیوند بخورد

كسه به معنی خانه casa  ، قصر  ، ونظایر آنها .

كسه به معنی حادثه caso  ، پیشآمد ، مانع ، ضرورت بازگشت و ترمیم امر كه نهایتا" به مفهوم شكست اسكندر در استراتژی و اجرای برنامه های خود است . در صورت صحٌت چنین فرضی : اسكندر در ناحیه یزد كنونی ( و نه دقیقا" در شهر كنونی یزد كه كه به احتمال زیاد شهر – معبد گونه ای بنام ایزد بوده و بر سر راه اصلی فارس به خراسان قرار نداشته است ) با موانعی ، و از همه مهم تر قیام حاكم هرات ، مواجه و مجبور به بازگشت به هرات و تنبیه وی شده است . امروز هیچ دلیلی وجود ندارد كه اشتباهات یك تاریخنگار ، كه البته نزد تاریخنگاران متداول است ، و توسط دیگران نقل شده است را چشم و گوش بسته بپذیریم و نام سابق شهر یزد را كسه ، آنهم به املاء عربی آن ، یعنی « كثه » و به معنی غیر واقع زندان بیاوریم ! .

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

نظرات() 

این قدر نشناخته : آیت الله العظمی آقا سید یحیی موسوی یزدی - 21

دوشنبه 31 مرداد 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، زبان.ادبیات.آموزش، تاریخ.دین.روحانیت، تاریخ.صاحبمنصبان و سایر، 

علی وار زندگی كردند

علی وار به اسلام و مسلمین خدمت كردند

..... و پس از مرگشان

 علی وار مورد تهاجم منافقین و معاندین مسلمان نما قرار گرفتند ...

و مكرو و مكر الله والله خیر الماكرین

و لعنة الله علی القوم الظالمین والماكرین

شاید زعمای بعدی شهرهای بزرگ ایران هرگز نه تنها دشواری انجام وظیفه زعمای قبلی روحانیٌت ، یعنی آقا سیٌد یحیی و امثال آقا سیٌد یحیی را درك نكرده اند ، بلكه هیچگاه فرصت درك آن را نیز نیابند . در جامعه ای كه مذهب مردم آن تقریبا" یكدست است ، حاكم آن جامعه یا شهر نیز خود به آن دین و مذهب است ، قدرتمندان شهری همگی در خدمت بقاء و ترویج و توسعه ی آن مذهب می كوشند ، و فراتر از همه این كه حكومت مركزی نه تنها پیدا و پنهان در برابر آن مذهب صف آرائی نكرده است بلكه به نام آن و نهایتا" در خدمت به آن است ، رهبری مذهبی در هرسلسله مراتب آن كه باشد بسیار سهل و خوشگوار به نظر می رسد . امٌا اگر به به سالهای 1296 و 1297 ه . ق كه سالهای شروع مرجعیٌت حضرت آیت الله العظمی آقا سیٌد یحیی موسوی یزدی در یزد می شود باز گردیم :

1 – در راس حكومت مركزی ، مردی خود كامه و عیٌاش بنام ناصر الدین شاه قاجار وجود دارد كه پس از دومین سفر عشرتمندانه خود به اروپای غربی ( در همان سال 1296 ه . ق )، بهت زده در برابر تمدن جدید و قدرت غرب ، مجبور به یافتن راه حلٌی است كه اگر به سیٌد جمال الدین اسد آبادی ها نپیوندند به ناچار می بایست یا به میرزا آقا خان نوری ها میدان بدهد ، و یا به امثال میرزا تقی خان امیرنظام و میرزا حسین خان سپهسالار قزوینی كه ، اولی كم تر و دومی بسیار بیشتر ، اساس دین اسلام را مانعی در راه رشد و توسعه كشور می انگارند : لشگر كشی بارز و پنهان صدر اعظم های مملكت در مقابل این و آن روحانیٌت ، و البته توسط حكام و ماءموران شهرها ی بزرگی مثل یزد و اصفهان و مشهد و شیراز و كاشان و كرمان .

2 – حكٌامی كه به شهرهای بزرگ ، و از آنجمله به یزد می فرستند ، از شخص ظلٌالسلطان پسر ارشد شاه گرفته تا میرزا ابراهیم خلیل خان از داماد های وی ، هیچ یك نه توجیه مذهبی دارند و نه جنبه ای مردمی ... بلكه خانزادگانی در ناز و نعمت پرورده هستند خود باخته در برابر غرب و فسانه غرب ، سر سپرده پنهانی نزد عوامل استعمار و استثمار ، با گرایشی به افكار انحرافی و تفرقه افكنانه بین افراد و آحاد جامعه كه تقریبا" تنهاد و تنها به فكر مال و مقام هستند حتی بنام دین و مذهب و اسلام و تشیٌع دوازده امامی در حضور امام (عج) .

3 – این حكٌام در كسب مال ، چه در اخذ مالیات و چه در تصرٌف وقفیٌات ، و... در برابر روحانیان بزرگ قرار می گیرند كه برخی از روحانیان درجاتی پائین تر سعی به مراوده و مدارا با آنان می كنند ؛ برخی به قهر و طرد می نشینند ، و برخی چون آیت الله آقا سیٌد محمٌد باقر نجفی ( آقا نجفی ) اصفهانی با خدم و حشم فراوان به تهیٌه سواره نظام و پیاده نظام و... می پردازند كه صد البتٌه چنین تداركاتی از عهده آیت الله العظمی آقاسیٌد یحیی موسوی یزدی برنمی آید و با خصلت مردم صلح طلب یزد نمی خواند .

4 – تفاوت های اجتماعی – اقتصادی غیر قابل تصوٌر بین مردم طرفدار و مطیع روحانیٌت و حاكم و عمٌال آن : مزد یك كارگر در صورت در یافت كار روزانه ده شاهی یا حتی كم تر از آن است ، و مخارج یك یا دوروز یكی از عمٌال حكومتی ، كه حتٌی به گفته خودش عیٌاش هم نباشد در حدود بیست تومان : هزینه یك عامل حكومتی كه به اصطلاح از گرده رعیٌت متدین و تابع دین و روحانیٌت كشیده می شده است حدود چهار صد – پانصد برابر درآمد یك نفر كارگر یا به اصطلاح آن زمان رعیٌت .

و با چنین شرایطی حتی در حال حاضر هم جایگاه روحانیان بزرگواری كه « علی وار» دین و مذهب جامعه را حفظ كردند و آن را به نهضت تاریخی 1357 سوق دادند كاملا" مشخص است : چه از نظر مظالمی كه علیوار در زمان زندگی و خدمت خود تحمٌل فرموده اند و چه از نظر اهاناتی كه پس از رحلت به ساحت مقدٌس آنان رواداشته شده تاریخ ثابت كرده است كه همیشه و در همه حال در مقابل امامان و امامزادگان و سادات و روحانیٌت ، رجٌالگانی وجود دارند كه بر آنها هستند و به این كوردلی خود تا ابد ادامه می دهند ؛ و چه بسا می افزایند . حتٌی بنام خدمت به دین ریشه مذهب را می كنند و حتی بنام بزرگداشت یك امامزاده به انهدام آثار امامزاده ای دیگر و چه بسا از گرامی فرزندان همان اولین امامزاده می پردازند .

نظرات() 

موقع افطار در یزد دهه های قبل

پنجشنبه 27 مرداد 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، پزشكی سنٌتی، اقتصاد.بازرگانی.بیمه، معماری . هنرها، زبان.ادبیات.آموزش، تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، 

شناخت موقع افطار

رمضان در یزد

(1 ) آستانه افطار

قبل از این ، ضمن شرح موقع سحر ، برخاستن و سحری خوردن و استفاده  از وسایلی نجومی چون ماه و مهتاب - وسایلی باستانی چون نقاره ، توپ و بوق حمام - و وسایلی جدیدتر چون تلفن برای شناختن موقع سحر و برخاستن برای سحری خوردن و...مطالبی آوردیم كه البته تكمیل شده آن ها را به زودی ارائه خواهیم داد . حال به آنچه كه صرفا" به افطار و افطاری مربوط می شود می پردازیم .

نقاره آفتاب زرد

گفته شد كه تا دهه های قبل ، نقاره خانه ای بر بالای در ورودی دارالحكومه یزد ، و به اصطلاح مردم آن شهر « حكومتی » وجود داشته است ، و نیز نقاره زن هائی كه به همین منظور استخدام شده در مواقع معین به نقاره زنی می پرداخته اند .

یكی از این مواقع ،هرروز، موقعی بوده است كه اشعه آفتاب به زردی می گرائیده ، به اصطلاح خود یزدی ها « آفتاب به زردی می افتاده »است  و به نقاره آن موقع « نقاره آفتاب زرد » می گفته اند .

معمولا" ، در ماه مبارك رمضان ، با به صدا درآمدن نقاره آفتاب زرد ، تاجر و كاسب و كارگر و غیره دست از فعالیت روزانه خود برداشته به سوی محلٌی برای ساختن وضو و مهیٌا شدن برای نماز و افطار روانه می شده اند . امٌا گروهی نیز به فقط وضوساختن اكتفا نكرده به غسل كردن می پرداخته اند كه خواه نا خواه رسمی وابسته به افطار و متكی بر نقاره آفتاب زرد بوده است و از این رو جریان آن را همین جا ذكر می كنیم .

غسل قبل از افطار

اوایل قرن چهاردهم شمسی ، شاید به جزخانه ای كه فتح الله خان مشیر الممالك ، حاكم و بعدا" مستوفی یزد در حوالی دوره مشروطیت در غرب مسجد اعظم ( مسجد ملااسماعیل ) ، برای خود ساخته بوده است ، و یكی - دو خانه دیگر ، هیچ منزل دیگری مجهز به حمام خصوصی نبوده است ( كه این حمام نیز در دهه 1330 و لابد بعد از آن و چه بسا دهه یا دهه هائی قبل از آن به صورت حمام عمومی در آمد ه بود ) .

پس مردم ، مگر در تابستان ها ( كه بسیاری از مردم در حوض خانه خود غسل می كرده اند ) برای غسل به حمام های عمومی شهر هجوم می برده اند ؛ كه حتی در خصوص گذاشتن لباس های خود در محل « سربینه » حمام با مشكل كمبود جا مواجه می شده اند .

به هر حال ، آن ها كه زودتر به حمام می رفته اند بلافاصله وارد خزانه حمام می شده اند تا هرچه زودتر غسل كنند .بنابر این همین كه صدای توپ یا اذان را می شنیده اند .بلافاصله سر خود را به زیر آب برده به غسل می پرداخته اند . شخصا" موردی را به یاد می آورم كه مربوط به سال 1333 می شود . مرحوم پدرم به شدٌت مریض بودند و چون مرحوم برادر بزرگترم كه تقریبا" چهارده ساله بودند برای غسل كردن عازم حمام عمومی مشیر ی شدند اینجانب نیز همراه ایشان رفتم و چون حمام بسیار شلوغ و به اصطلاح « هركی - هركی » بود با لباس وارد گرمخانه حمام شدم به تماشا ؛ و وضعیتی در آنجا دیدم كه نه تنها فراموش نكرده ام بلكه بسیار بعید می دانم كه هیچگاه در طول عمرم فراموش كنم :

 - هجوم بیش از حد به داخل خزانه كه مانع غسل كردن معمولی آنان می شد .

 - عدم رعایت نوبت بین كسانی كه بیرون از خزانه منتظر ایستاده بودند تا گروه اول بیرون آمده آنها داخل شوند .

عدم رعایت به اصطلاح یزدی ها « بزرگتر - كوچكتر » .

مثلا" روحانیی نه چندان تحصیلكرده و سطح بالا ، یا به قول یزدی ها « روضه خوان » ، اما در هر حال محترم ، با رعایت نوبت به نزدیكی خزانه رسیده بودند . اما همین كه خزانه خالی شد یك راننده و شاگردش ، دو شاگرد پالاندوز ، همكار سرایداركاروانسرا ، یك صندوق ساز و ...همه از آن روحانی جلو زده به خزانه پریدند در حالیكه تقریبا" همه آنان هم قبل از بی نوبتی كردن می گفتند « با اجازه حاجا آقا » !!! .

انگار هركسی كه برای غسل كردن آمده بود حق داشت هركاری كه دلش می خواست انجام دهد چون قربتا" الی الله آمده بود ؟!!! ، قربتا" الی الله غسل می كرد ، قربتا" الی الله ....

نظرات() 

بیدارشدن موقع سحر ماه مبارك رمضان - 8

پنجشنبه 20 مرداد 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، 

بوق حمام

حمام می تواند حاصل وقفیات یا یك مشاركت جمعی سازمان یافته و به اصطلاح جامعه مدنی باشد . در غرب تا همین حدود صدسال قبل حمام مجهز عمومی وجود نداشته است ؛ یا به ندرت وجود داشته است . حمام عمومی ئی كه ما داشته و داریم بیشتر ناشی از احكام اسلامی و ضرورت اجرای آن ها از جمله غسل واجب قبل از سحر گاه ماه مبارك است . پس حمام میبایست از سحرگاه برای پذیرش مشتریان آماده بوده باشد . حمام های قدیمی یزد آماده بودن حمام برای پذیرش مشتری را توسط یك بوق اعلام می كرده اند . بنابر این صدای این بوق نیز خواه ناخواه وسیله ای برای بیدار كردن مردم در سحر بوده است .

بوق حمٌام یك نای بزرگ به صورتی مستطیلی و مجوف ، به درازای دو - سه متر از جنس مس بوده است كه طبیعتا" توسط مسگرها ساخته می شده است 

بوق حمام گویا از زمان حكومت پهلوی اول ممنوع شده است . امٌا بوق ها تا سالهائی مدید پابرجابودند . در بهار 1336 بوق حمام امامزاده جعفر را ( كه به بانوان اختصاص داشت ) یكی از دست اندكارانش برای ما تعدادی از دانش آموزان به صدا در آورد و بنابر این تا آن زمان هنوز وجود داشت...

گویا در حوالی سال 1320 بعضی از كارخانه ها هم سعی به بصدا در آوردن بوق خود موقع سحر شده اند كه تجربه نا موفقی بوده است ؛ همانطور كه مردم از صدای ساعت بزرگ شماطه ای ، نظیر ساعت های كلیساها در غرب نیز استقبال نكرده اند .

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 16 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو