Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

تخصص و تعهد از مشخصات اجتناب نا پذیر مردم شناس

چهارشنبه 4 آذر 1394

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:زبان.ادبیات.آموزش، 


مردمنگار و مردمشناس نمی شویم مگر اینکه ...


جمع آوری فولکلور را نمی دانم ؛ امٌا تاریخ نویسی و به خصوص مردم نکاری و بیش از همه ، مردمشناسی ، نیاز به تحصیلاتی اساسی و حقیقی در این رشته و دیدی بیرونی یا برونگرا هم دارد .

مردمنگار داخلی در توصیف پدیده ها و امور مورد مطالعه خود می تواند آگاهانه تر و دقیق تر عمل کند ؛ امٌا :

مردم نگار خارجی در شناخت تفاوت این امور و پدیده ها با پدیده ها و امور مشابه در سایر اجتماعات یا جامعه ها ، که شاید هدف اصلی مردم شناسی باشد ، موفق تر مینماید ...

... و البته کسانی که مدتی ( مثلن بالاتر از پنج سال ) را در جامعه ای غیر از جامعه خود زندگی کرده با مردم آن جامعه کاملا" در آمیخته به سبک زندگی آنان زندگی ، مطالعه ، تفکر و تعقل و تحقیق کرده اند نیز در برگشت میان مردم خود تقریبا" از این مزیٌت دید خارجی هم بهره میبرند .

تا آنجا که من می دانم جعفر شهری که امروز ششم آذر 1394شانزدهمین سالروز درگذشت اوست حقیقتا" برخلاف آنچه که در ویکیپدیا به زبان فارسی ذیل نامش آمده است ؛ از یک خانواده کارگر مهاجر یزدی به تهران بوده است ؛ نه تنها مردمشناس نبود بلکه مردمنگار هم نبود ؛ و شاید فقط در حدٌ خاطره نویسی بود که ...

... و امٌا در باره کسانی که خاطره نویسی می کنند باید یاد آوری کنم که در خاطره نویسی علاوه بر تحصیلات حقیقی ، دانش ، و بینش و جهانبینی نویسنده ، وجدان کاری نیز اهمیتی بسیار دارد که نویسنده را به منظور نقل موضوعاتی خیالی و ساختگی و به اصطلاح « داستانسرایانه » به منظور جذب مخاطب هرچه بیشتر خواننده ، یا حتٌی غلوٌ و شاخ و برگ دادن به اصل ماوقع ، به دروغپردازی ، گمراهی سایر پژوهشگران ، یا حتٌی اغراق و غلوٌ و نهایتا" خیانت به حقیقت نکشاند ! .

تحقیق یعنی دریافت و نگاشتن ، یا به هرحال ثبت و ظبط ، آنچیزی است که حقیقت دارد ... 

نظرات() 

آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در تهران – رمضان در ایران (20) رسوم رمضانی : وقف کردن ...

چهارشنبه 25 تیر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:اقتصاد.بازرگانی.بیمه، تاریخ.دین.روحانیت، زبان.ادبیات.آموزش، مراسم مذهبی، 


رسم های رمضانی

ماه مبارک رمضان هنوز هم تا حدود بسیار زیادی مملو از باصطلاح رسم های ریز و درشت است که کم و بیش رعایت می شوند و به نظر می آیند یا به نظر نمی آیند .
اصولا" رسم ها را به اعتبار های متفاوتی می توان تقسیم کرد که از آنجمله اند :
رسم های مرئی و رسم های نامرئی
رسم های مشخص و رسم های نا مشخص
مهمترین رسم نامرئی در این ماه « پی گناه نگشتن » و « فکر بدنکردن است » که نمی تواند چندان مورد مشاهده ی مردم شناس قرار گیرد . امٌا همین که فکری بد یا معصیت آمیز به عمل در آمد « مرئی » و مشخص می شود و وظیفه رهبر و مبلغ دینی ، هرمؤمنی تحت فریضه اسلامی ، و ... این است که معصیت کار را « نهی از منکر » کرده به طور کلی به سوی « امر خیر » « امر به معروف » یاهدایت کنند ، و این هدایت که فقط و فقط « به زبان خوش » است در ماه مبارک رمضان رواج بیشتری میگیرد .
امٌا این زبان خوش یا « زبان خیر چرخاندن » می تواند فقط در جلوگیری از معصیت ( نهی از منکر ) نبوده تا حدود بسیاری ، حتی فراتر از « امر به معروف » در سوق دادن برادر دینی به امور خیر باشد .
وقف کردن
یکی از این امور خیر ، وقف کردن است .
وقف کردن به خودی خود  و مشخصا" یک رسم رمضانی نیست ؛ امٌا در ماه مبارک رمضان شاید بیشتر اتفاق بیافتد .
پس مردم شناس می تواند همانطور که بنا به وجود و رعایت آداب و رسوم مختلف در پهنه ی جغرافیائی چند و چندین « حوزه فرهنگی » تشخیص می دهد ، به معیار زمان یا اولویت زمان اجرای آداب و رسوم مختلف نیز طبقه بندی هائی داشته باشد ؛ که مسلما" در این طبقه بندی ها ماه مبارک « رمضان » بین دوازده ماه قمری و از نظر مذهبی در راس قرار می گیرد .
یک دبیرستان دخترانه وقفی

نظرات() 

آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در تهران – رمضان در ایران (18) سرگرمی ها و تفریخات شبانه (5) جشنواره رمضان در بوستانها ، فرهنگسراها ، و...

جمعه 20 تیر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:اقتصاد.بازرگانی.بیمه، زبان.ادبیات.آموزش، مراسم مذهبی، خوراكیها و تغذیه، تفنن و سرگرمی، 


جشنواره رمضان در بوستان ها و فرهنگسراها

پس از انقلاب اسلامی ، و به تدریج ، « رسم های جدید » ی به وجود آمده است که چون فعلا" ، به صورت مستقیم یا غیر مستقیم ، توسط حکومت یا مراجع شبه حکومتی ابداع و اجراء یا حمایت می شود ، مردم آن ها را اموری شبه تبلیغات و تشریفات دانسته یا ندانسته از مد شدن و رسم شدنشان غافل اند ؛ و مردم شناسانی که هنوز به فلان جاروب و خاک انداز و تغار و تغارچه و روایت این یا آن باصطلاح « خاله زنک » در باره رسوم نه امروزی و موضوع مردم شناسی ، بلکه دیروزی و دیر یا زود جزو « تاریخ فرهنگ اجتماعی » دل خوش داشته اند ! هم به موقعیت و غنیمت فرصت و اصولا" ضرورت تشریح و تحلیل و تفسیر آنها نرسیده اند .
عموما" « رسم » ها یا توسط قدرتمندان ، به خصوص حکومت ها ، ابداع و ایجاد شده است ؛ و مردم با پذیرش آن ها به ادامه شان پرداخته اند؛ و یا ، البته به شماری بسیار کمتر ، رسم هائی مردمی و قدیمی بوده اند که مورد پذیرش و استفاده حکومت ها و سایر قدرتمندان قرار گرفته تا سال های سال ادامه یافته اند ؛ و یا اینکه در همین دو حوزه از سایرین تقلید شده اند ...

از جمله « رسم های کنونی » ، و مورد مطالعه ی مردم شناسان و فرهنگ شناسان ، رسم هائی هستند که در بدو راه خود بنام « جشن رمضان » ، و « ویژه برنامه های فرهنگسراها » ی شهرداری تهران در بوستان ها و نظایر آنها  ،پذیرشس مردمیو رونقی به سزا یافته اند، و به احتمالی قریب به یقین تا سالهائی جدید ادامه یافته نقشی نسبی در جامعه مذهبی - سیاسی و به ویژهتجاری ما ایفاء می کنند ؛ اگرچه ممکن است که طی مرور زمان به تدریج برخی از اجزاء و عناصر آنها تقویت شده خود صورتی مستقل یابند و برخی کمرنگ شده جایگاه امروزی خود را ، اگر بدست آورده اند ، از دست بدهند .
اجزاء و عناصر این رسم ها تا آنجا که ما خبر یافته ایم :
الف - افطاری
سفره های افطار ساده مردمی
تولید و توزیع بسته های افطاری


ب - برنامه های صحنه ای :
برنامه سحر خیزان کوچک ، ویژه روزه اوٌلی ها ، برای دخترهای 9 ساله و پسر های پانزده ساله...
تجلیل از پیشکسوتان خادم قرآنی
معرفی مستبصرین ، یعنی کسانی که تازه به اسلام گرویده اند
اذان گوئی بین نوجوانان و جوانان ، و..
اجرای سرودها که قاعدتا" سرودهای مذهبی می باشند
ترتیل روزانه
تلاوت مجلسی قرآن کریم
اجرای ترانه هائی توسط مثلا" روزبه نعمت اللهی


ج - برپا داشتن غرفه ها :
غرفه های کتاب
غرفه اصلاح نماز
غرفه پیام های قرآنی
غرفه پیک نور
غرفه مشاوره و پاسخگوئی به سؤالات شرعی شرکت کنندگان
جمع آوری کمک های مردمی
اجرای نمایش های عروسکی
غرفه یا محوطه سرگرمی و بازی های کودکان
غرفه نقاشی های قرآنی
غرفه آموزش زندکی به سبک قرآن
غرفه ی خطاطی و منبت کاری
غرفه معرق کاری
غرفه نقاشی و کاریکاتور
غرفههای هنری جمعی 
و...
که این جشنواره بهمدت هفده روز در فرهنگسراها و بوستانها و نقاط از پیش اعلام شده از ساعت 19 تا افطار و پس از افطار تا ساعت یک صبح طول می کشد.

نظرات() 

انسانشناسی و انسان اسلامی و ایرانی (2) Anthropology of iran

دوشنبه 16 تیر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:اقتصاد.بازرگانی.بیمه، زبان.ادبیات.آموزش، تاریخ.دین.روحانیت، 

تابلوی نقاشی آدم و حوا دربهشت
انسان ، دین ، رمضان

به مشاهده ی خود بخودی و خواه نا خواه ما طی نیم قرن اخیر ، فرهنگ عمومی ایرانیان علاوه بر آموزش های رسمی ، و آموزش های رادیو و تلویزیون و تا حدودی مطبوعات ، بیشتر تحت تاثیر گفتار والدین و نیز گفتار روحانیان در دو برهه از سال بوده است که آنان را تا حدودی محصول این دوبرهه ، یا « انسان های ساخته شده در محرم و رمضان » معرفی می کند :
دهه ی اوٌل ماه محرم الحرام که بیشتر به ذکر شهامت و شجاعت و ایثار امام حسین (ع) در استقرار « حق » ، یا ظاهرا" ذکر مصیبت آن حضرت ، می پردازند .
ایٌام ماه رمضان المبارک ، به ویژه لیالی قدر، که سخنرانی هائی متعدد تر و طولانی تر ارائه می شده و بنابر این برخی به فلسفه ی روزه داری و ارتباط آن با انسان مسلمان  نیز می پرداخته و می پردازند .
برداشت پژوهشگر از تمام اینکونه گفته ها طی پنجاه - شصت سال اخیر ، شاید به سه قسمت تقسیم شود :
سلامت جسم انسان
( حفظ و رشد هریک از اجزاء بدن ، و کاربرد صحیح آنها در شرافت نسبت به سایر حیوانات )
بهبود معیشت وی
( رفتار اقتصادی خانوادگی - اجتماعی و الهی بنا به مهارت های جسمانی و کاربرد پیشرفته ترین ابزار - حساب و کتاب و دخل و خرج )
اعتلای اخلاق و خصائل و سیره و بنابر این شخصیت و فرهنگ او که در واقع تمام یا تقریبا" تمام مفهوم انسانیت را در بر می گیرد .
( زبان و ادبیات وی اعم از گفتاری و تصویری و به ایماء و اشاره - آئین های تولد و ازدواج و طلاق و کفن و دفن ا و ... - حکومت و رهبریش - هنر - مذهب - رسوم و سنن - خویشاوندی - مسکن و سکونتگاهها یش -  یاد بودها -  حضور و غیاب های بجا - و... ) 
 ... که هریک از این ها با هریک از اصول و فروع و احکام و عبادات دینی ، و از آنجمله روزه گرفتن ، لیالی قدر و به طور کلی ماه مبارک رمضان نیز مرتبط می شوند .   

نظرات() 

جنٌ و بسم الله (2) ؛ قصٌه ی حمٌام سُم دارها ...

دوشنبه 11 شهریور 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تفنن و سرگرمی، زبان.ادبیات.آموزش، تاریخ.دین.روحانیت، 


قصٌه ی حمٌامِ سُم دار ها ...

در زمان قدیم که قصٌه زیاد می گفتند ؛ و در قصٌه ها هم همیشه به جای « آدمِ نوعی » ، می گفتند « آدمیزاد » ،  حمٌام های خانگی هم نبود و همه به حمٌام عمومی می رفتند ؛ و درد سرتان ندهم ، حمٌام های عمومی هم هنوز دوش دار نشده بود و خزانه ای ، یا به اصطلاح عموم ، خزینه ای » بود ، تعریف می کردند که :
روزی روزگاری نزدیکی های ِصبح علی الطلوع ، آدمیزادی که احتیاج به حمٌام رفتن پیدا کرده بود ؛ اسباب و اثاثیه مخصوص حمٌامش را بر می دارد و سریعا" به طرف حمٌام محله شان راه می افتد ، و هنوزهوا روشن نشده خودش را به خزینه ی آب داغ داخل حمٌام می رساند و با وجود این که می بیند خزینه پر از مشتری های حمٌام است و حتی یک جای پا در آن پیدا نمی شود داخل خزینه می شود که غسل کند ؛ امٌا کف خزینه پایش به پای هرکس که می خورد می بیند عجب پای سفتی دارد ! مثل سنگ است !.
یک کمی شک برش می دارد ! . روی صحن حمٌام میان دو مشتری دیگر که مشغول کیسه کشی بوده اند می نشیند و در تردید این که آیا کیسه بکشد یا نکشد ؟ چرا این حمٌام این کلٌه سحر اینقدر شلوغ است ؟ چرا قیافه هاشان غریب است ؟! چرا مثل همیشه سرو صدا نیست ؟! ...که نگاهش به پای کارگری که سمت راستش بوده است می افتد و می بیند که کارگر به جای پا سُم دارد ! از اجنٌه است ! ، با عجله به مشتریِ زیرِ کیسه کشی آن کارگر می گوید : همشهری متوجٌه شده ای ؟! این کارگری که دارد تو را می شوید یکی از اجنٌه است ! ، سُم دارد ! . مشتری سمت راستی تکانی به خودش می دهد و یک پایش را از زیر بدنش بیرون می دهد و می گوید : از همین سُم ها ؟...
آدمیزاد متوجه می شود که همه آنهائی که در خزینه بوده اند و این کار گر و این مشتری سمت راستی از سم دارها ، یعنی اجنٌه ، هستند و نباید خودش را برای شستن به این کارگر بسپارد . به ناچار یواش یواش خودش را به سمت چپ می کشد و... همینطور که به مشتری سمت چپی نزدیک می شود می بیند که کارگر سمت چپی هم سُم دارد ! یواشکی به مشتری سمت چپی می گوید : اخوی ، هیچ می دانی که اینها همه سُم دارند ؟! مواظب باش ! که مشتری سمت چپی هم یک پایش را از زیر تنه اش خارج می کند و می گوید : اینجوری ؟! . 
آدمیزاد نگاه می کند می بیند هرکس که در آن حمٌام است ، ثم دارد !. با عجله یک طاس آب به سرش می ریزد و از صحن حمٌام بیرون می زند . باز هم با عجله خودش را خشک می کند و حتی نمازصبحش را هم می گذارد که با خیال جمع در خانه بخواند . موقعی که می خواهد پول حمٌامی را بدهد به او می گوید : ما که رفتیم ، امٌا به شما بگویم که همه کسانی که در حمٌام هستند سٌم دارند . حواست جمع باشد . حمٌامی پول را می گیرد ، با تانی در جیبش می گذارد و بعد پاچه شلوارش را بالازده می گوید : اینجوری ؟ از همین سُم ها ؟ . آدمیزاد می بیند که حتی آنکه به جای صاحب حمٌام نشسته است هم ثم دارد !. 
معادل این متل ، متل ها و مثل های دیگری هم وجود دارند . امٌا اشعاری هم به همین مضمون سروده شده اند که شهرتی به سزا یافته اند ؛ مثل :
از پروین :
گرحکم شود که مست گیرند
در شهر هر آنچه هست گیرند 
از فرخی یزدی :
شهری است که شیخ و شه و شحنه همه مست اند ...
این قصٌه به بارزترین تفاوت بین جنٌ و انس در اعتقادات مردمی ایران اشاره می کند : سُم !
امٌا مشخصٌه جن ها در اعتقادات عامٌه به سُم انها خلاصه نمی شود ! چیزهای دیگری هم هست ؛ می توانید برایم بنویسید ؟

* من این قصٌه را حدود 50 - 60 سال قبل از چند نفردر شهر یزد شنیده ام و به زبان خود روایت کردم . تصور می کنم که هنوز هم این قصٌه در آن شهر نقل می شود ؛ امٌا جاهای دیگر را نمی دانم .     

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 49 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :