Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

رمضان در ایران ، رمضان در تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (7) تهیه و تدارکات قبل از ماه

دوشنبه 17 خرداد 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، 


رمضان در ایران ، رمضان در تهران :
 انسانشناسی و مردم شناسی (7)
 تهیه و تدارکات قبل از ماه

در مساجدی که جدید ساخته شده اند دیگر نیازی به پرده میان بخش مردانه و بخش زنامه وجود ندارد
برخی از وسایل خاصٌ امام جماعت که قبل از انقلاب وجود داشت ؛ مثل آفتابه لگن برای استفاده از آب گرم برای امام معمٌر مسجد ، یا سجٌاده ی خاص وقفی و نذری نیز دیگر مشاهده نمی شود .
در آن دهه 1350 هنوز اندک مساجدی وجود داشتند که بیشتر به دلیل رعایت حال همسایگان مسجد ، فاقد میکروفون و بلندگو بودند که بلند گو امروز جزء لایتجزای تقریبا " تمام مسجدهای تهران شده است ؛ و نسبت به قدیم حتی اگر قرار باشد توسط مردم خریداری شود قیمتش بالا بنظر نمی رسد .
استکان نعلبکی و قوری و سایر وسایل چای نظر به تغییر در سبک زندگی مردم تغییر کرده اند . آن زمان غالبا" چای در قوری چینی دم می شد و مردم در استکان هائی کوچک چای می خوردند ؛ و هنوز هم نیمی شان عادت داشتند چای را در نعلبکی ریخته از آنجا بیاشامند که این عادت پس از انقلاب از بین رفته در عوض مردم چایخورتر شده استکان ها تبدیل به لیوان یا لااقل استکان هائی بزرگتر شده اند . چایدان ، طشت قند ، قند شکن ، قندچین و ...نیز در زمره وسایل مسجد بودند .
حال تقریبا" مسجدی نیست که تعدادی عبا و چادر برای استفاده ی نمازگزاران نداشته باشد . زیرا از ابتدای انقلاب پای بدون چادری ها ( به قول عوام کم سواد : بی حجاب ها ) به مسجد ها باز شده و در آنجا ( اگر چه ضروری نیست ) می توانند از چادرنماز مسجد استفاده کنند .
امروزه تعداد دمپائی مساجد که قبل از انقلاب اکثرا" فاقد آن بودند بسیار بیشتر شده است...
و در اینجا هنوز هم از تعداد زیادی از وسایل مسجدها حتی نام برده نشده است اگر چه بعضی مثل جاروی ر فرشی امروز تبدیل به جارو های بهتری شده اند و در عوض جاروی حیات و خاک انداز تقریبا" ناپدید شده اند . حیات را با آب شهری به جای جارو کردن می شویند حال آنکه حوالی پنجاه سال قبل به ندرت متولی و امام جماعتی چنین اجازه ای به نظافت کنندگان می داد .
غبار روبی از مسجد ها شاید یک بیستم مخارج کنونی هزینه نداشت .

انسان شناسی ، مردم شناسی ایران ، مردم شناسی تهران ، رسوم رمضان ، پرده ، سجٌاده ، چادر ، عبا

نظرات() 

رمضان در ایران ، رمضان در تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (3)

شنبه 15 خرداد 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، 

منبر
.
 رمضان در ایران ، رمضان در تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (3) خرید و تعمیرات وسایل چوبی
مسجد های بزرگ ، نسبتا" بزرگ و متوسط تهران دارای وسایلی چوبی بوده اند و هنوز هم غالبا" هستندکه مهمترینشان عبارتند از : 
منبر که جایگاه جلوس روحانیان برای وعظ و خطابه و روضه خوانی است . قبل از انقلاب ، تعداد پلٌه های منبر به تعبیری معرف اهمٌیت مسجد بود و هرچه تعداد پلٌه ها بیشتر بود بر اهمٌیت مسجد هم می افزود . برخی معتقد بودند که بالاترین پلٌهی منبر که نشیمنگاه بود خاص پیامبر اسلام است ، پلٌه ما قبل آن خاصٌ امام زمان ( عج ) است و ...برخی از روحانیان هیچگاه در جایگاه اصلی یا همان نشیمنگاه که با تشکچه ، پشتی و پتو و امثالهم تجهیز شده بود نمی نشستند . نیمی از مساجد منبر را در ماه مبارک رمضان سیاهپوش نمی کردند و برخی فقط درایٌام ضربت خوردن و شهادت که ایٌام عزاداری هم بود آن راسیاهپوش می کردند .
برخی از مسجد ها که توانائی مالی کمتری داشتند به جای منبر از صندلی چوبی استفاده می کردند که از سالهای دهه 1350 برخی ، مثلا" در جنوب شهر تهران ، به صندلی فلزٌی - مشمائی و برخی دیگر ،مثلا" در شمال شهر تهران ، به مبل تبدیل شدند .
جامهری وسیله ی دیگر چوبی بود که در حوالی انقلاب جا مهری آلومینیومی هم مشاهده شده است . هم اکنون که سال 1395 ه . ش باشد مسجدی در تهران نیست که جامهریی مناسب و زیبا نداشته باشد ؛ و در اکثر قریب به اتفاق موارد مهرهایش را در آستانه ماه مبارک رمضان تبدیل به نو می کنند .
کتابخانه مسجد که فقط قفسه ای در کنار محلٌ نماز و سایر عبادات بود و جای قرآن ، اکثرا" کتب ادعیه چون مفتاح و مفاتیح و به ندرت سایر کتاب ها بود نیز از چوب بود که در همان دهه 1350 برخی به قفسه بندی های فلزی هم رو آورده بودند . شاید همین کتابخانه های کوچک و اختصاصی سبب ایجاد کتابخانه های بزرگ کنونی مسجدهای تهران شده باشند ؛ امٌا در عین حال در محلٌ نمازخانه هم همان کتابخانه های اختصاصی به صورتی بزرگتر و بهتر وجود دارند . 
رحل به ندرت در مساجد وجود داشت ؛ حال آنکه امروزه به ندرت مسجدی در تهران می توان یافت که فاقد چند و چندین رحل چوبی و زیبا باشد . 
جاکفشی را هم گویا فقط خاص زیارتگاههای بزرگ بدانند چه به صورت چوبی و چه به صورت فلزی فقط به صورتی معدود می شد مشاهده کرد . مسجد های قدیمی اصولا" جائی برای کفشکن نداشتند . حال مساجد بزرگ شمال شعر دارای کفشکن و مستخدم محافظ کفش ها شده اند .
امٌا بیشتر مسجد های وسط ، شمال و غرب شهر دارای صندوقی غالبا" چوبی بودند که در واقع غیر رفت و آمد عموم به مسجد وسایل گرانبهای مسجد را در آن که در انبار مسجد بود نهاده هردو را قفل بزنند . چرا که حوالی 1350 به ندرت خدٌام مسجد اجازه می یافتند که در مسجد را در اوقات غیر نماز و مجلی ، قفل بزنند و بارها وسایل مسجد های تهران به سرقت رفته بودند .
برای خرید ، یا تعمیر وسایل چوبی مسجد نیز تقریبا " به همان ترتیب ساختمان و تعمیر عمل می شد :
- از محلٌ وقفیٌات وتوسط متولٌی
- از محل کمک های مردمی که کسانی نذر داشتند یا به هرتیب هزینه مربوطه را بر عهده می گرفتند 
و به ندرت :
- از راه پول جمع کردن .  

کفش کن
انسان شناسی ، مردم شناسی ایران ، مردم شناسی تهران ، رسوم رمضان ، منبر، جامهری ، کتابخانه و رحل ، جاکفشی

نظرات() 

آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در تهران – رمضان در ایران (21) افطاری دادن مجلل

شنبه 4 مرداد 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، خوراكیها و تغذیه، 



ازسالها قبل ازاین بسیاری از مردم شناسان در پی یافتن روشهای مردمنگاری آسان تر و صحیح تر ، در یافته بودند که مثلا" با بررسی فروشگاههای محدود یک روستا می توان متوجه تغییر الگوی مصرف مردم آن روستا طی این ماه شد . اینگونه روش هاروز بروز عملی تر شده کار مردمنگاران را آسانتر می کنند ؛ مثلا" در پاسخ به این سؤال که :
 آیا هنوزهم مردم تهران شب بیست و هفتم رمضان به نیت سر ابن ملجم کلٌه پاچه می خورند ؟ . نه تنها آمار کلٌه پاچه وجود دارد بلکه تالارهای پذیرائییی درتهران هستند که کلٌه پاچه را هم جزو منوی افطاری ماه رمضان خود اعلام میکنند ؛ سحری دادن در اینگونه تالار ها هنوز رسم نشده است و مردم نیز معتقدند که خوردن کلٌه پاچه در سحر سبب تشنگی زیاد روزه دار در روز پس از آن می شود و اکثرا" از خوردن آن اجتناب می کنند .
 اصولا" وجود افطاری درتالارهای مجلل تهران یک رسم جدید است باضافه ی اینکه منوی آنان می تواند معرف الگوی ( البته کامل وخاص ثروتمندتر ها ) افطاری های معمول و متداول مردم تهران باشد .

استفاده از تالار برای افطاری دادن

ابتدا لازم است که تالار حتما" رزرو شده باشد تا بانی مراسم افطاری مطوئن باشد که در شب مربوطه استفاده از آن به وی تعلق دارد .
برای بانی ، شرایط زیر یا برخی از آنها مطرح است :
موقعیت محلی تالار
گنجایش تالار
دکوراسیون و تمیزی
مدیریت و سابقه خدمت
دارا بودن سرویس افطاری در ماه مبارک رمضان
فیلمبردار و عکاس
مدٌاح
منوی افطاری در این ماه مبارک رمضان 1435 هجری قمری برابر با تیر - مرداد 1393 شمسی از اقلام زیر تشکیل شده است :
آب معدنی ، نوشابه ، دوغ
سوپ یا آش رشته
نان ( ترجیحا" سنگک خشخاشی )
پنیر و سبزی
خرما ( معمولا" مضافتی بم )
زولبیا بامیه ( گاه با گوشفیل )
کره و مربٌا
عسل
شله زرد
حلیم
کلٌه پاچه ( اگر سفارش شده باشد )
یک یا چند غذا از غذاهای متعارف مثل چلوکباب ها ، جوجه کباببیاستخوان ، زرشک پلو با مرغ ، باقلا پلو با مرغ یا با گوشت ، و...  


نظرات() 

مراسم ملاقه زنی رمضان در خراسان جنوبی ( قاشق زنی ، کمچه زنی ، دوست علی )

جمعه 3 مرداد 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، 

عکس ، تزئینی است

مراسم ملاقه‌زنی رمضان در خراسان‌جنوبی
» ایسنا . سرویس: استان ها - خراسان جنوبی
چهارشنبه ۱ مرداد ۱۳۹۳ - ۱۳:۳۴
«کفچلزی» یکی از مراسمی است که در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان در خراسان‌جنوبی انجام می‌شود.
... «ملاقه‌زنی» یا «کفچلزی» بدین صورت است که زنان و دختران هرکدام یا هر دو نفر با هم یک سبد یا قلبیری را که پارچه‌ای درون آن انداخته بودند را برداشته و در آن یک آئینه و یک شانه و یک سرمه‌دان و قرآن می‌گذاشتند و یک کفچلز «کفگیر» یا قاشق به دست دیگر گرفته و به در خانه‌هایی که از پیش در نظر گرفته‌اند می‌روند در حالی‌که صورت خود را چنان در چادر پنهان می‌کنند که دیده و شناخته نمی‌شوند.
به در هر خانه‌ای که می‌رسند با کفچلز چند بار با فواصل کوتاه به در خانه می‌کوبند و بدان وسیله حضور خود را اعلام می‌کنند.
بانوی خانه به دم در آمده سبد آنها را گرفته ابتدا شانه را بر می‌دارد و به موهای خود می‌کشد سپس سرمه‌دان را به دست گرفته و چشم‌هایش را با سرمه سیاه می‌کند آنگاه آئینه را برداشته و چهره‌ی خود را در آئینه نگاه می‌کند بعد آنها را با مبلغی پول داخل سبد می‌گذارد و به صاحبش می‌دهد.
البته هم‌اکنون سال‌هاست که علاوه‌بر پول چیزهایی نظیر آرد، خرما و ... نیز می‌گذارند، زن کفچلز با مبالغی که جمع می‌کرد پارچه‌ای گرفته و ظهر روز بیست وهفتم در مسجدی یا در خانه خود در فاصله میان نماز ظهر و عصر پوشاکی برای خود می‌برد و همان روز می‌دوزد و می پوشد و بر این باورند که تمام سال را به شادی می‌گذراند و از همه بلیات مصون است.
براساس این گزارش، مراسم آئینی ملاقه‌زنی «کفچلزی» به شماره 816 در تاریخ 4/11/91 به ثبت آثار ملی رسیده است.

**************************
شما : عکس تزئینی است . بین ملاقه زنها یا قاشق زنها در شهرهای مختلف ایران هرکسی می تواند باشد ؛ مثلا" خواستگار دخترتان که آمده است شاید به این ترفند وی را ببیند !

نظرات() 

آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در تهران – رمضان در ایران (20) رسوم رمضانی : وقف کردن ...

چهارشنبه 25 تیر 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:اقتصاد.بازرگانی.بیمه، تاریخ.دین.روحانیت، زبان.ادبیات.آموزش، مراسم مذهبی، 


رسم های رمضانی

ماه مبارک رمضان هنوز هم تا حدود بسیار زیادی مملو از باصطلاح رسم های ریز و درشت است که کم و بیش رعایت می شوند و به نظر می آیند یا به نظر نمی آیند .
اصولا" رسم ها را به اعتبار های متفاوتی می توان تقسیم کرد که از آنجمله اند :
رسم های مرئی و رسم های نامرئی
رسم های مشخص و رسم های نا مشخص
مهمترین رسم نامرئی در این ماه « پی گناه نگشتن » و « فکر بدنکردن است » که نمی تواند چندان مورد مشاهده ی مردم شناس قرار گیرد . امٌا همین که فکری بد یا معصیت آمیز به عمل در آمد « مرئی » و مشخص می شود و وظیفه رهبر و مبلغ دینی ، هرمؤمنی تحت فریضه اسلامی ، و ... این است که معصیت کار را « نهی از منکر » کرده به طور کلی به سوی « امر خیر » « امر به معروف » یاهدایت کنند ، و این هدایت که فقط و فقط « به زبان خوش » است در ماه مبارک رمضان رواج بیشتری میگیرد .
امٌا این زبان خوش یا « زبان خیر چرخاندن » می تواند فقط در جلوگیری از معصیت ( نهی از منکر ) نبوده تا حدود بسیاری ، حتی فراتر از « امر به معروف » در سوق دادن برادر دینی به امور خیر باشد .
وقف کردن
یکی از این امور خیر ، وقف کردن است .
وقف کردن به خودی خود  و مشخصا" یک رسم رمضانی نیست ؛ امٌا در ماه مبارک رمضان شاید بیشتر اتفاق بیافتد .
پس مردم شناس می تواند همانطور که بنا به وجود و رعایت آداب و رسوم مختلف در پهنه ی جغرافیائی چند و چندین « حوزه فرهنگی » تشخیص می دهد ، به معیار زمان یا اولویت زمان اجرای آداب و رسوم مختلف نیز طبقه بندی هائی داشته باشد ؛ که مسلما" در این طبقه بندی ها ماه مبارک « رمضان » بین دوازده ماه قمری و از نظر مذهبی در راس قرار می گیرد .
یک دبیرستان دخترانه وقفی

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 43 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :