تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب جشن ها.نوروز.و...
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

جشن سده از دیدگاه دكتر محمود روح الامینی

یکشنبه 9 بهمن 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تاریخ.دین.روحانیت، جشن ها.نوروز.و...، 

جشن سده

سده، یکی از جشنهای همگانی ایران کهن، با افروختن خرمن هیزمی که برزگران، از پگاه گرد آورده اند، آغاز میشود. موبد موبدان با ردایی سراسر سپید و با لالهای روشن در دست، شعلهای در خرمن میاندازد و شعله در چشم برهم زدنی هیمه را میگیراند. مردمان هلهله میکنند و موبدان اوستا میخوانند. جوانان از فراز آتش میپرند و میانسالان حدیث شادی مکرر میکنند. آخرین غبار زمستان کاهلانه از تن زمین رخت بر میبندد و «سده» برای زمین، باران برکتها میشود. در فلق، خورشید ترانه وداع سر میدهد و مردمان تا خش خش سپید زمستانی دیگر، فصلها را دوره میکنند.

نام سده:
سده، جشنی است که به روایت تاریخ تا قبل از سیطره صفویان بر ایران نه تنها میان مردم، که در دستگاههای حکومتی و پادشاهی نیز برگزار میشده است. در دوران کهن، این جشن متعلق به همه ایرانیان بوده اما بنا به دلایلی امروزه فقط زرتشتیان آن را برگزار میکنند. درباره وجه تسمیه «سده» اطلاعات چندانی در دست نیست. بسیاری از پژوهشگران، سده را گرفته شده از «صد» میدانند؛ چنانکه ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه مینویسد: «... سده گویند یعنی صد و آن یادگار اردشیر، پسر بابکان است و در علت و سبب این جشن گفتهاند که هرگاه روزها و شبها را جداگانه بشمارند، میان آن و آخر سال عدد صد به دست میآید و برخی گویند سبب این است که در این روز زادگان کیومرث، پدر نخستین، درست صد تن شدند و یکی از خود را بر همه پادشاه گردانیدند». مهرداد بهار، پژوهنده و اسطوره شناس ایرانی در کتاب «جستاری چند در فرهنگ ایران»، معتقد است که واژه سده از فارسی کهن میآید و به معنای پیدایی و آشکار شدن است: «... جشن سده سپری شدن چهل روز از زمستان است و دقیقا در پایان چله بزرگ قرار دارد. البته به جشنی دیگر نیز که در دهم دی ماه برگزار می شده و کمابیش مانند جشن سده بوده، توجه کنیم که طی آن نیز آتش میافروختند. اگر نخستین روز زمستان را پس از شب یلدا تولدی دیگر برای خورشید بدانیم، جشن گرفتن در دهمین و چهلمین روز تولد، آیین کهن و زندهای است (در همه استانهای کشور و سرزمینهای ایرانی نشین، دهم و چهلم کودک را جشن میگیرند) و این واژه (اسم مونث) که به معنای پیدایی و آشکار شدن است، در ایران باستان sadok و در فارسی میانه sadag بوده و واژه عربی «سذق» و «نوسذق» از آن آمده است.

سده اساطیری
فردوسی در شاهنامه روایت پیدایی سده را مرتبط با پیدایش آتش دانسته و چنین آورده است: هوشنگ، پادشاه پیشدادی روزی در دامنه کوه ماری «سیه رنگ و تیره تن و تیزتاز» دید، سنگی برگرفت و به سوی مار انداخت، مار فرار کرد و آن سنگ بر سنگ کوه خورد، جرقه ای زد و آتش پدیدار شد. ابوریحان نیز می نویسد: «... و جمعی برآنند که این روز، عید هوشنگ پیشدادی است که تاج عالم را به دست آورد... و دستهای هم گفته اند در این روز جهنم از زمستان به دنیا بیرون میآید. از این رو آتش می افروزند تا شر آن برطرف گردد.»

سده در دوره معاصر:
در عصر حاضر اقلیت زرتشتی در ایران جشن سده را برگزار میکنند، اما چنانکه «محمود روح الامینی»، استاد دانشگاه و مردمشناس، می گوید، پیدایش و برگزاری این جشن جنبه دینی نداشته است: «داستان هوشنگ و فرار مار و پیدایش آتش یا داستان فریدون و آرمائیل و فرار قربانیان ضحاک و داستانهای دیگری که درباره پیدایش این جشن و نام سده آمده، تمامی آنها غیردینی است. در شیوه برگزاری جشن نیز که کتابهای تاریخی متعددی بیان داشته اند، در دستگاههای پادشاهان (پیش از اسلام و بعد از اسلام)، نشانی از دستور و آیین زردشتی دیده نمیشود. دکتر مهرداد بهار در این زمینه می نویسد: «... تا آن جا که از اساطیر و متون ایران باستان و میانه برمیآید، سده از جمله آیینهایی نبوده است که در ایران باستان و در ادبیات زرتشتی اعصار کهن رسمیتی داشته باشد. در اوستا و نوشته های پهلوی از آن ذکری نرفته است، ولی میتوان باور کرد که خود آیینی بس کهن بوده.»
روح الامینی درباره علت پیدایش این جشن به تقدس آتش اشاره میکند و میگوید: «آتش و نور همواره برای ما ایرانیان مقدس بوده است. هنوز هم هنگام تولد یکی از ائمه چراغانی میکنیم. سر سفره نوروز، در جشن مهرگان، در سده و جشنهای دیگر شمع یا چراغ پایه های اصلی مراسم را تشکیل میدهند. تا پنجاه سال پیش مردم اعتقاد داشتند که آتش یا شمع را نباید خاموش کرد تا جایی که آنها برای احترام به آتش، با دو انگشت آتش را خاموش میکردند. روح الامینی به اختصار میگوید: این جشنی است که به هیچ مذهبی تعلق ندارد، همان طور که نوروز را جشن میگیریم باید به مهرگان و سده هم اهمیت بدهیم.

سده سوزی
به هر روی، ماندگاری سده در فرهنگ ایرانی بسیار مرهون اقلیت کوچک زرتشتی است. آنها با جمعیتی اندک، بسیاری از آیینها و آداب و رسوم ایرانی را از گزند روزگار برحذر داشتهاند که سده یکی از ارجمندترین آنهاست. کرمان، از دیرباز تاکنون مهد برگزاری سده بوده است. از آن جا که این شهر ماوای بیشترین تعداد زرتشتیان ایران است، همه ساله باشکوهترین جشن سده نیز در آن جا برگزار میشود. پیش از انقلاب به علت اینکه زرتشتیان کمی در تهران زندگی میکردند، این جشن در تهران برگزار نمیشد، اما با مهاجرت زرتشتیان به تهران، هر سال این جشن در کوشک ورجاوند نیز برپا میشود. علاقه جوانان ایرانی به شناخت فرهنگ کهن سرزمینشان باعث شده است که کوشک ورجاوند هر سال پذیرای تعداد بیشتری از میهمانان غیرزرتشتی باشد. امسال نیز این جشن با شرکت بیش از ۹هزار نفر برگزار میشود. روح الامینی، که خود کرمانی است، درباره برگزاری سده در کرمان میگوید: «کرمانیها این جشن را باشکوهتر از مناظق دیگر برگزار میکنند، زیرا در این شهر زرتشتیان زیادی وجود دارند. هنوز هم در کرمان رسم است که کشاورزان از خاکستر آتش بر زمینهاشان می پاشند، زیرا عقیده دارند که خاکستر آتش سده به زمین برکت میدهد.» او ادامه می دهد: «در گذشته های نه چندان دور این مراسم در پشت بامها برگزار میشد. این جشن جمعی و همگانی است. هیچ گاه این مراسم پنهانی و در خفا انجام نمی شده و همواره با حضور تعداد زیادی از مردم در بیابانها و دشتها برپا میشده است. هنوز هم در کرمان در روز جشن سده، مدارس را تعطیل میکنند.» به رغم گذشت هزاران سال از برگزاری نخستین سده، امروزه تغییرات محسوسی در برگزاری این جشن به وجود نیامده است. دکتر روح الامینی که تغییرات آیینها را در طول زمان پیگیری میکند، معتقد است این آیین آن قدر قوت داشته که موفق به حفظ خود شده و با اشاره به خاطرهای می گوید: «حتی در زمان جنگ با آنکه از شکوه جشن سده کم شده بود، ولی باز هم مردم در روز دهم بهمن دور هم در بداق آباد کرمان (باغی که تا چند سال پیش معمولا سده را در آن جشن میگرفتند) جمع میشدند. عدهای در گوشهای از محوطه فریاد میزدند: «آتش به جان صدام». موبدی بالای تریبون رفت و گفت: «آتش را با وجود صدام آلوده نکنید.» از آن جا که سده را آتش میزنند، به این جشن سدهسوزی هم میگویند. روح الامینی از ماجرای سده سوزی کرمان در سالهای دور روایت جالبی تعریف میکند: «نزدیک غروب دو موید، لاله به دست، با لباس سفید از باغچه بیرون آمده، زمزمهکنان به سده نزدیک میشوند و از سمت راست سه بار گرد آن میگردند. سپس این خرمن هیزم را با شعله لاله ها از چهار سو آتش میزنند. ساعتها طول میکشد تا شعله ها و حرارت آتش فروکش کند و مردم، بویژه نوجوانان و جوانان بتوانند برای پریدن از روی آتش به بوته های پراکنده نزدیک شوند. در گذشته اسبسوارانی که منتظر فروکش کردن شعله ها بودند، زودتر از دیگران خود را به آب و آتش زده و هنرنمایی میکردند. کشاورزان می کوشیدند مقداری از خاکستر سده را بردارند و به نشانه پایان یافتن سرمای زمستان، گرما را به کشتزار خود ببرند. شرکت کنندگان کم کم به خانه برمی گشتند، ولی جوانانی که تا نیمه های شب پیرامون سده می ماندند، کم نبودند.» در این شب ستاره گرما به زمین می آید.

آئین بدرود با درگذشتگان
آئینی که برای در گذشتگان برگزار می شود با باور به دو اندیشه است:
1- جاودانی روان: بازماندگان می خواهند رفتن روان در گذشته را به پشتیبانی و همکاری آنان از گیتی، به سرای جاودانی با آسودگی و کم ترین رنج انجام گیرد.
2- دگرگونی شکل بدن: بازماندگان می خواهند بدن در گذشته به وضعی تغییر یابد که کم ترین آلودگی را پدید آورد و کم ترین زیان را به طبیعت و محیط زیست برساند.

آیین ارجگذاری به روان جاودان
باور بر این است که روان در گذشته سه روز زیر راهنمائی «سروش» در این جهان می ماند. از این رو نماز های ویژه در سه شب برای آسایش روان و خشنودی سروش خوانده می شود. باور این است که روان در گذشتگان سالی پنج روز پیش از نوروز و سپس در روز فروردین ماه از بازماندگان خود در این جهان دیدن می کنند و از این رو در آنروزها بازماندگان نیز در آئین ویژه شرکت می کنند .

به نقل از : « آیین ها و جشن های مذهبی... » ؛ مؤسسه فرهنگی جام طهور

نظرات() 

شب یلدا ؛ جشنی اجتناب ناپذیر در زندگی اجتماعی مردمی بیدار و هم پیمان در ترقیخواهی

چهارشنبه 30 آذر 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:جشن ها.نوروز.و...، لباس، خوراكیها و تغذیه، 

شب یلدا

رویدادی كه روی خواهد داد

در طول عمر هركسی مقاطعی وجود دارد كه به شكرانه یا به حرمت آن مقطع ، مراسمی قائل شده اند  : تولٌد ، آغلز تحصیل – انجام تحصیل – بلوغ – ازدواج – و... تا مرگ . در مردم شناسی مجموعه این مقاطع را « مراحل گذر » می نامند .

 

جامعه نیز مراحل گذر دارد ، به خصوص در فتح هایی كه در مقابل طبیعت ، یا دشمن و یا دشمنان خود داشته است : سالروز انقلاب ، سالروز فتح خرمشهر ، سالروز بازگشت امام خمینی (ره) به ایران ، و...

مراحل گذر جامعه یا محتمل اند و یا محتوم :

مراحل محتمل همین اتفاقاتی است كه در زندگی بشری حادث شده اند و احتمالا" باز هم رخ خواهند داد .

امٌا مراحل محتوم مراحلی هستند كه قاعدتا" حتما" دوباره حادث می شوند : سال حتما" تغییر می كند و نو می شود ؛ فصول چهارگانه می آیند ؛ ماهها ... هفته ها ، روزها كه ملل قدیم برای هریك از این تغییرات و گذر پیروزمندانه از یك مقطع به مقطعی دیگر جشن می گرفته اند و عملا" برای گذر از مرحله ی بعدی همپیمان می شده اند .

  

امٌا مزیٌت جشن پایان پاییز و آغاز زمستان در این است كه از همه جا ثابت تر و تعیین شده تر است : هرشبی كه از سایر شب ها بلند تر باشد ؛ و شب نیز چون آغاز فصل زمستان مطلوب بشر نیست به شكرانه های میوه های قرمز ( رنگ نیكبختی ) پاییز چون هندوانه و به خصوص انار به پیشواز مبارزه با آن می روند تا ... شرمگینش نمایند ...نبردی سمبلیك و جمعی با سیاهی و ظلمات .

 

خصوصیٌات جشن های فصلی قدیمی ایران مشابه یكدیگر بوده است : تراز و جشن فصل گذشته و تدارك فصل آینده . تراز فصل گذشته میوه های تازه و خشكباری است كه بر سر سفره یلدا می آید و تدارك فصل گذشته خرید های مایحتاج زمستانی و انبار سازی و... كه ما مثلا" به تهیٌه هیزم و زغال اشاره كردیم لحاف و تشك و فرش و..و..و.. هم به دنبال آن خواهند آمد انشاء الله ! .

 PersianMob.Net

رونق بازار در این چند روز را دیدید ؟ . این یك چندم آن چیزی است كه در قدیم وجود داشته است ...

با آرزوی یلدایی خوش برای شما ...

نظرات() 

تصاویری از مراسم عاشورا در مراكش (مغرب)

سه شنبه 22 آذر 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:جشن ها.نوروز.و...، عزاداریها.هیئت ها.روضه خوانی ها.,..، 

عاشورا در مراكش

شناخت مردم و تفاوت های فرهنگی بیشتر در مطالعات تطبیقی و به اصطلاح قیاس معنی و مفهوم پیدا می كند .روز عاشورا ، روزی كه برای غالب مسلمانان جهان روزی حماسی محسوب می شود مردم كشور مغرب جشنی كه در واقع جشن كودكان است بر پا می كنند و به جای عمونوروز و بابا نوئل یك بابا عاشورا درست می كنند و...

 

عید عاشورا !!!

 

 

در سنگال

در مغرب : تمبور یكی از عیدی هائی است كه به بچٌه ها می دهند .

 

نظرات() 

آقا سیٌد مهدی نقیب زاده ، خانقاه و درویش های شهر یزد

چهارشنبه 25 آبان 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، تاریخ.دین.روحانیت، جشن ها.نوروز.و...، 

 

از خانقاه یزد

آقا سیٌد مهدی نقیب زاده « سیٌد » بود ، پدرم « عام » بود ؛ آقا سید مهدی ، تاجر زاده بود ، پدرم آخوند زاده ؛ آقا سیٌد مهدی از زعمای سابق حزب توده در یزد بود ؛ و پدرم از طرفداران جناح اسلامی جبهه ملٌی ؛ آقا سیٌد مهدی از زعمای دراویش یزد بود و پدرم یك آخوند سابق كه حالا هم دفاتر ازدواج و اسناد رسمی داشت  ؛ و.... با این وجود بسیار دوست و صمیمی بودند .

نوروز 1346 بود * كه من مونوگرافی یزد را می نوشتم و طبق معمول بسیاری از سالهای قبلی در آن سال هم با پدرم روز نوروز رفتیم به عرض تبریك عید منزل آقا سیٌد مهدی به این جهت كه بزرگ خاندان پدری مادرم در یزد محسوب می شد .

پس از رسیدن به منزل ایشان و مصافحه و احوالپرسی و... آقای نقیب زاده گفت : تا یادم نرفته بگویم كه عید غدیر * را با محمٌد آقا و آقا علیرضا به خانقاه دعوت هستید .

پدرم شروع كرد به تعلل و تمجمج كه : خوب ، بنده را معاف فرمائید ! ، به هرحال برخی ...

آقا سیٌد مهدی گفت : مگر جشن گرفتن برای علی (ع) مخالف دین و مذهب است ؟!!! (1)

پدرم گفت : نه ! ولی شما صدوقی را دعوت كرده اید ؟! ، آقای مدرس را دعوت كرده اید ؟! ، آقا شیخ احمد علومی را دعوت كرده اید ؟! آن دفعه كه آقا علیرضا هم با من بود حتی آقا شیخ غلامرضا هم نیامده بود !

نقیب زاده گفت : ما احترام گذاشتیم و از چند نفری دعوت كردیم ؛ شیخ غلامرضا را اصلا" دعوت نكردیم ؛ چه كسی از شیخ غلامرضا دعوت می كند ؟!!! مگر ایشان هم حجٌت الاسلام است ؟! مگر در ردیف صدوقی و مدرس و علومی است ؟! ... آقا شیخ جلال شما ( منظورش از خاندان آیت اللهی بود ) هم كه گوشه عزلت و تقواگرفته اند .

متوجٌه شدم كه چندان رابطه خوبی بین دراویش و روحانیٌت شهر یزد وجود ندارد .در جشن مزبور در اتاق بزرگان كه من هم پیش پدرم آنجا نشسته بودم ، اگر اشتباه نكنم فقط چهار آخوند حضور داشتند كه بكی از آنان آقای عالمی ( صمصام ) بود . آقا سیٌد یحیی قرٌاء ( مدیر طاهری ) هم كه لباسش به لباس روحانیان می خورد حضور داشت

خانقاه همانجا بود كه كه سال 1336 ، كه من در مدرسه چهار منار درس می خواندم و با برخی از فرزندان زعمای خانقاه هم مدرسه ای بودم ، هم رفته بودیم ؛ و دعوت هایی كه در سطور قبلی نوشتم مال همان سال 1336 بود . در محلٌه مصلٌی ، تقریبا" رو بروی كاروانسرای مصلٌی ، خانه ای بزرگ بود ؛ و مجلس جشن غدیر (2) هم شبیه مجالس روضه خوانی های یزد ؛ با این تفاوت كه :

-         منبر نبود ، حتی صندلی هم نبود ؛ به احترام علی (ع) باید می ایستادند

-         به جای آخوند ، درویش می خواند

-         به جای روضه حسین (ع) ، مدح علی (ع) بود

-         به جای آنكه روحانیان حضرت امیر المؤمنین امام علی علیالسلام را با القاب مربوطه نام می بردند دراویش فقط علی می گفتند  

-         به جای جوٌی مغموم و تاثر انگیز و اشكبار ! جوٌی شاد و نشاط آور و روحپرور وجود داشت ؛ كه وقتی از مجلس بیرون می آمدی می خواستی تا صبح درس بخوانی و امیدوارانه برای آینده زندگیت برنامه ریزی كنی ...

-         به جای خطبه  و موعظه و... فقط شعر می خواندند .

-         بقیه را نمیدانم ، در اتاقی كه ما بودیم هم چای دادند ، هم شربت و هم شیرینی ... حال آنكه در روضه خوانی ها اصل بر پذیرائی با چای بود

-         و...(3)

* مطمئن نیستم . (1) گفتگو طبیعتا" پس از اینهمه سال نقل به مضمون است . (2) آنچه كه شركت كرده ایم شاید هم جشن مولود باشد كه من خوب مناسبتش را به یاد نمی آورم (3) شخصا" به صحٌت دوسوٌم این خاطره مطمئن هستم و بقیه را ممكن است دچار اشتباهاتی سهوی باشم . لطفا" اگر در جریان امر هستید تصحیح و تكمیل فرمائید .    

 

نظرات() 

عید سعید قربان مبارك باد

یکشنبه 15 آبان 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:جشن ها.نوروز.و...، 

تصویر صفحه اصلی
 
 

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 14 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :