Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

حسینیه های شهر یزد

سه شنبه 13 دی 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، اقتصاد.بازرگانی.بیمه، عزاداریها.هیئت ها.روضه خوانی ها.,..، تفنن و سرگرمی، 

حسینیه و تكیه ای در یزد

حسینیه های شهر یزد :

یك سنٌت منطقی

در برابر

منطق سنٌتی

 

بسیار بعید می دانم كه حسینیه های شهر یزد ، و امثال یزد ، مربوط به دوره ای قبل از دوره حكومت قاجاریان بوده باشند . اینجا ، در این یادداشت ، این كه حسینیه ها چه هستند ، یا حتی اصولا" برای چه ساخته شده اند را نمی خواهم بنویسم . امٌا چون با این حسینیه ها بزرگ شده ام می خواهم از نقش های متعددشان ، یعنی آنچه كه غیر از عزاداری امام حسین (ع) است بنویسم ؛ یا در واقع یادی بكنم .

سالهای 1331 – 1334 من ، اصغر مصلٌایی ، صفوی ، و... كه از محله گودال مصلی به مدرسه صدٌیق می رفتیم روزی چهار بار از حسینیه گلچنان عبور می كردیم : حسینیه هایی مثل این حسینیه « معبر عام » بودند ؛ چرا كه برخی شان « معبر خاص » هم بودند : ورودی خانه آقای خاموشی از این حسینیه بود . امٌا چون حسینیه ها غالبا" به شكل مستطیل بودند به جای آنكه جانشین كوچه شده باشند یك « میدانگاه » را تشكیل می دادند .

در عین حال ، چون حسینیه ها ، به استثناء معدودی چون حسینیه ( تكیه – لرد - میدان ) امیرچقماق ، به اندازه یك میدانگاه متداول محل عبور و مرور و ازدحام مردم نبود ؛ و گاه مثل حسینیه گلچنان بسیار دنج بود ، « محل بازی » بچه ها هم می شد . نمیدانم در حسینیه گلچنان كسی فوتبال هم می كرد یا خیر ، امٌا كنار آن نخل نسبتا" بزرگی وجود داشت كه وسیله ی بازی - ورزش ما بود و تقریبا" هردفعه كه از مدرسه بر می گشتیم با بائو های آن عملیٌات ژیمناستیكی انجام می دادیم ! . تقریبا" تمام دیوارهای حسینیٌه كه با گچ سفیدكاری شده بود پوشیده از یادگاری های گوناگون بود و به خصوص اشعاری كه در چندجای حسینیه با خطوطی مختلف نوشته شده بود :

شنیدم كه جمشید فرخ سرشت

به سرچشمه ای بر به سنگی نوشت

بسا تیر و مرداد و اردیبهشت

بیاید كه ما خاك باشیم و خشت

یا رباعیاتی از خیٌام و به خصوص رباعی « كو كوزه گر و كوزه خر و كوزه فروش » ! كه البته اكثر این مضامین حاكی از گله و شكایت یادگار نویسان از كوتاهی عمر و توجیه « «یادگار نویسی ها » بود .

برخی از موارد « تفریح و تفنن » هم وجود داشت ؛ مثلا" داستانك عجیب و غریبی را بر دیوار نوشته بودند و قید كرده بودند كه هركس باور نكند ...رامزاده است ! . یا متنی مذهبی می نوشتند و انتهای آن ذكر می كردند كه هركس ده بار از روی این متن بر دیوارها ی حسینیه ننویسد به نفرین خدا و رسول گرفتار و به جهنٌم واصل خواهد شد ! یا جایی می نوشتند « اگر می خواهی بدانی دنبال این خط را بگیر و بیا » ! و آنگاه خطٌی را در اطراف حسنیه می كشیدند كه گاه به چیزی جز یك فحش ختم نمی شد : « دیدی چقدر خر هستی » ! . جدا از اینها  گاه ، و به ندرت ، بر دیوارهای حسنیٌه نسبت به كسی كه عداوتی داشتند نسبت های ناروا می دادند و ناسزا می نوشتند .

حسینیه گلچنان محل پنبه زنی ، و... برای خانه های اطراف هم بود ..

عجیب است كه سال 1335 با تعویض اجباری دبستان از صدیق به حكمت ( در محله لب خندق ، جنوب كاروانسرای پسته ) ، این بار عبور روزانه من بازهم از یك حسینیه ، یعنی از حسینیه امامزاده ، بود . حسینیه امامزاده هم « معبر عام » ، « معبر خاص » ( ورودی منزل آقای اشتری ، پدر سرهنگ اشتری موسیقیدان یزدی ) و « محل یادگار نویسی » بود . نخل نداشت ، امٌا در عوض زمینی هموار داشت و از همان 1335 تا 1338 محل فوتبال كردن من ، بهروز و منوچهر خوانین زاده و هوشنگ انوریزاده ، گلزار ، جمال ، و... بود .

به یاد نمی آورم در این دو حسینیٌه حتی یك روز مراسم عزاداری برپا شده با شد ؛ امٌا گاهی مغازه داران و صاحبان حرف از اینگونه حسینیه ها و به خصوص حسینیٌه هایی كه معبر عام نبودند ، و ورودی قابل كنترل ، یا به اصطلاح در با چفت و بست داشتند ، مثل حسینیه كوچه میرقطب ، به منظور اموری مختلف استفاده می كردند ؛ و چون زیانی به این فضای غیر قابل استفاده نمی زدند با ممانعت مردم مواجه نمی شدند .

یك بار كه چند نفر در یكی از صفه های حسینیه امامزاده جعفر (ع) مشغول كروزه چینی بودند غریبه ای كه همزمان با یك روحانی امامزاده ای از حسینیه می گذشت لب به شكوه گشود كه حسینیه امام حسین (ع) را تبدیل به مغازه كرده اند !!! . روحانی با خنده ای پدرانه پاسخ داد : كدام مغازه ؟!!! . آن صفٌه ( ی حسینیه ) كه سرتاسر سال اینجا بیكار افتاده است . آنهاهم كه كسب حلال می كنند ، حسینیه هم خاكش برای كار خیر است ...    

 

نظرات() 

خانه وقفی تعزیه امام حسین (ع) ، و خانه امام حسینی یزد

چهارشنبه 23 آذر 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:اقتصاد.بازرگانی.بیمه، تاریخ.دین.روحانیت، عزاداریها.هیئت ها.روضه خوانی ها.,..، 

یكی از خانه های قدیمی یزد كه هم اكنون تبدیل به موزه آب شده است .

خانه ی وقفی امام حسین (ع) و

خانه امام حسینی یزد

بنا به شواهد و قرائن موجود قبل از ایجاد حسینیه ها ، كه برخلاف تكیه ها و همانطور كه از نام آنها برمی آید فقط و فقط به منظور تعزیه امام حسین (ع) احداث می شده اند ، خانه هائی به منظور تامین محلٌ عزاداری امام حسین (ع) در نظر گرفته یا وقف می شده اند كه از همه مشهورتر آنها خانه ای مشهور به خانه امام حسینی در شمال شهر یزد است .

برخی خانه ، یا چیزی شبیه یك خانه ، را به طور كلٌی وقف تعزیه امام (ع) می كرده اند كه خانه اما م حسینی بهترین مثال از آن است . برخی نیز منافع آن را ، و برخی نیز روضه خانی یی سالانه در آن (1) . این امر در شهر یزد مصادیق متعددی داشته است كه مثلا" در خانه ای بنشینند و در مقابل سالانه یك هفته یا ده روز در آن عزاداری برپا سازند . مهم ترین آسیب اینگونه تخصیص ها درخانه ها در خانه های خشت و گلی یزد ، استهلاك آنان بوده است كه به تدریج از حیٌز انتفاع خارج می شده است ؛ یا گروهی با تاسیس ثبت اسناد و املاك در كشور آنها را به نام خود ثبت داده اند ، یا اوقاف در امودر آنان دخالتی غیر سازند داشته است ، و....

منظور ما از شبه خانه ها مثلا" همان است كه به صورت دو رواق و یك صفٌه و مقداری زمین در محلٌه كوچه بیوك یزد ، بلوار شهید صدوقی ، انتهای كوچه اتٌحادیه در سال 1209 ه . ق /1163 شمسی / 1794 میلادی وقف تعزیه امام حسین (ع) شده و پس از آن حسینیه كوچه بیوك نامیده شده است .

خانه امام حسینی

این خانه در محلٌه « مخزن » ، بخشی از محلٌه فهادان ( یوزداران یا آنطور كه در محل مصطلح است : یزٌارون ) ، میدان وقت و ساعت ، ابتدای بازار نو قرار گرفته است ؛ كه وقف آن به سال 1250 هجری / برابر با 1213 شمسی و 1834 میلادی بر می گردد .

خانه امام حسینی یزد دارای دو حیاط بزرگ مرتبط ، و در عین حال مستقل ( یعنی هركدام دارای ورودیی مستقل از كوچه ) می باشد كه طی چند ساله ی اخیر توسط سازمان میراث فرهنگی یزد تعمیر شده اند .

بر سر در این خانه لوحی به این مضمون نصب است :

« بسم الله تعالی شانه ،و مالك دوخانه وقفیٌه در محلٌه مخزن یزد با آسیاب خانه و یك شبانه روز از مزرعه حسینی و منافع پانزده جرٌه میاه محمد آباد سركار سیٌد الشهداء می باشد . واقف حاجی محمد مملوك از اولاد ...حسین... »

بر در و دیوار خانه نیز همانطور كه در زمان قاجار و تاحدودی پس از آن در یزد متداول بوده است دعاهائی عمومی وجود دارد ؛ دعا به كمك كننده و نیز نفرین به به كسی كه آن را تخریب یا تصاحب كند ، و حتی نسبت به ( برعلیه ) واقف و متولی و اهل و عیال ایشان حكمی بكند ، خواه بدنی ، خواه مالی ،و...

در هردهه محرٌم در این خانه مراسم عزاداری برپا می گردد ...

(1) یكی از ساداتی كه در یزد تخصصی در تهیٌه و تدارك چای برای مجالس روضه ( روضه خوانی ها ) داشت در دهه 1340 تعریف می كرد كه بیش از سی چهل - خانه وقفی مربوط به تعزیه حضرت... امام حسین(ع)طی چند دهه قبل از آن ملكی شده و حتی آدرس تعداد زیادی از آنان رادقیقا" ارائه می داد .

 

تعزیه در یك خانه جدید ساز

نظرات() 

تصاویری از مراسم عاشورا در مراكش (مغرب)

سه شنبه 22 آذر 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:جشن ها.نوروز.و...، عزاداریها.هیئت ها.روضه خوانی ها.,..، 

عاشورا در مراكش

شناخت مردم و تفاوت های فرهنگی بیشتر در مطالعات تطبیقی و به اصطلاح قیاس معنی و مفهوم پیدا می كند .روز عاشورا ، روزی كه برای غالب مسلمانان جهان روزی حماسی محسوب می شود مردم كشور مغرب جشنی كه در واقع جشن كودكان است بر پا می كنند و به جای عمونوروز و بابا نوئل یك بابا عاشورا درست می كنند و...

 

عید عاشورا !!!

 

 

در سنگال

در مغرب : تمبور یكی از عیدی هائی است كه به بچٌه ها می دهند .

 

نظرات() 

تكیه میدان شاه یزد

سه شنبه 22 آذر 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، تاریخ.دین.روحانیت، عزاداریها.هیئت ها.روضه خوانی ها.,..، 

حسینیه و تکیه ای در یزد

یكی از تكیه های كنونی یزد

 

تكیه میدان شاه یزد

به نظر می رسد اصل ابداع و ایجاد تكیه ، به منظور عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین (ع) نبوده است ؛ از اواخر دوره سلطنت صفویان و طی دوره سلطنت زندیان و قاجاریان تكیه ها چند منظوره شده اند و تغییر كاربری داده شده اند تا نظیر تكیه پشت باغ در یزد كه فقط و فقط به تعزیه اختصاص یافته اند .

تكیه میدان شاه

اوٌلین تكیه كه در زمان خیزش تشیٌع دوازده امامی و محوریٌت یافتن عزاداری امام حسین (ع) در یزد ساخته شده است شاید تكیه میدان شاه باشد كه به قرار مسموع ، دقیقا" رو به روی تكیه امیر چقماق ، مشخصٌات تكیه های تیپ شامل مجتمع عبٌاسیٌه – حسینیٌه – و زینبیٌه با یكدیگر را داشته است . این تكیه كه بین سالهای 1214 و 1219 ه . ق ، حوالی 1180 شمسی و 1800 میلادی ساخته شده است به دلیل این كه گویا فقط با هزینه عبدالرحیم خان ، حاكم وقت یزد ، و در مدٌتی كوتاه شامل فقط چندسال ، و با مصالح نا مستحكم خشت و گل ، ساخته شده بوده است دارای استحكام و زیبائی قابل توجٌهی نبوده به منظور ساخت ادامه خیابان قیام در غرب میدان شاه در حوالی سال 1330 ؟ (1) تخریب شده است .

... و اتفاقا" چنان كه ما شنیده ایم تخریب چنین تكیه ها ئی در طول تاریخ سبب شده است كه بزخی از تكیه سازان جدید ، چون بانیان تكیه پشت باغ یزد ، به ساخت تكیه در بسته ، یعنی تكیه ای كه معبر عام نباشد روی آورده اند : تكیه ها و حسینیٌه هائی كه به جای میدان های منتهی به دو یا چند كوچه و بنابر این معبر عام ، ساخته نشوند ؛ و از این رو در جریان بازسازی های شهری در امان بمانند .

تكیه های امیر چقماق و میدان شاه و حسینیه های حاج یوسف و امامزاده جعفر (ع) و گلچنان به دلیل بر سر راه بودن لطماتی فراوان دیده اند .

تكیه پشت باغ اگر نخستین مثال از تكیه های دربسته نباشد ، شاید بزرگترین نوع از آن ها باشد .

(1) نگارنده تصوٌر می كند كه این تكیه را در زمان كودكی چندبار دیده باشد . امٌا به این مشاهده خود چندان اطمینان ندارد .   

 

نظرات() 

تكیه ( حسینیه ) امیر چقماق یزد

دوشنبه 21 آذر 1390

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، تاریخ.دین.روحانیت، عزاداریها.هیئت ها.روضه خوانی ها.,..، 

تكیه امیر چقماق یزد در دهها سال قبل از این

تكیه امیرچقماق

مكان عزاداری حسینی در یزد از « خانه شخصی » به « خانه وقفی برای این امر » و نهایتا" حسینیٌه ، یا از میادین حكومتی و شاهی به تكیه و حسینیٌه رسیده است .

تكیه

استان یزد را در این اواخر دارای پنجاه باب تكیه دانسته اند .

تكیه شاید در ابتدا به معنای بنای بزرگ ، یا در واقع چند طبقه ، مورد اتكاء درویشان ممالك اسلامی در یك شهر یا به طور كلی یك آبادی بوده است ؛ كه گویا از قرن هشتم ه.ق.، و چه بسا قبل از آن وجود داشته است .

برخی یك تكیه را شامل سه بخش دانسته اند:

-         حیاط یا عبٌاسیه برای برگذاری مراسم تعزیه حضرت عباس (ع) .

-         گرمخانه یا حسینیٌه برای روضه خوانی

-         اتاق های پشتی ( پستوها ) بنام زینبیٌه

به نظر می رسد كه برخی از تكیه ها به خصوص در برخی از شهرهای آسیای صغیر و خراسان ، چون میدان مركزی شهر ، محلٌی برای تجمٌعات حكومتی نیز بوده است .

تكیه سابق امیر چقماق ؟

در مورد تكیه امیر چقماق یزد ، در كنار مسجد امیر چقماق ،صاحب « آتشكده آذر » در سال 1317 ه. ش می نویسد :

« میدانی درب مسجد بوده ولی بطرز حسینیه كه اكنون هست نبوده آقا محمٌد رشتی كه ار ملٌاكین و متعینین یزد است می گوید حسینیٌه را جدٌ من حاجی ابدالقاسم رشتی ساخته است ... بنابر این تكیه میرچقماق قدیم قدیم نیست .. منتهی یك قرن و نیم است كه ساخته شده .... تا سی و چندسال پیش از این كه استاد محمٌد بنٌاء مناره های آن را ساخته است » .

مجموعا" بنای تكیه امیر چقماق را می توان به قرون هشتم و نهم هجری قمری نسبت داد ، امٌا با این فرض كه تكیه قدیم ، یا به قول آیتی ، نویسنده آتشكده آذر ، « قدیم قدیم » به مرور زمان تخریب شده است و پس از چند قرن تكیه كنونی را به جای آن ساخته اند ؛ و مستند ترین سند وجود آن بنام حسینیٌه  سنگی است منصوب در مسجد امیرچقماق كه به تاریخ 1120 ه . قمری بر می گردد .

تكیه كنونی امیر چقماق

هیچگاه نامی از تكیه یا حسینیٌه امیرچقماق در كتاب تاریخ جامع جعفری ( 1245 ه . ق ) مشاهده نمی شود كه به نظر ما اگر به صورتی تكمیل ، حتی بدون مناره هایش ، در آن زمان وجود داشت نامش در آن كتاب یا در كتابی چون « كتابچه شرح موقوفات یزد (1257 هجری قمری ) » می آمد  . شاید تكیه كنونی در همان قریب به سال 1120 ه . ق/ حدودا" برابر با 1188 ه. ش / و 1708 میلادی بناشده بنا به اتفٌاقات آن زمان ساختمان آن نیمه كاره مانده متوقف شده و به طول انجامیده تا در زمان مثلا" سلطنت محمٌد شاه قاجار ، و بین سالهای 1260 و 1270 ه. ق كه شهر در عدم ثباتی بزرگ به سر می برده است به مسؤولیت تاجری بنام ابوالقاسم رشتی ، توسط مردم شهر ساخته شده است ؛ و با ساخته شدن دو ضلع شمالی و جنوبی واقعا" شكل حسینیٌه یافته است .

بزرگترین نقش این محل به عنوان حسینیٌه وجود نخلی بزرگ در آن و مراسم سالانه نخل برداری است .     

 

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 9 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو