تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب مراسم مذهبی
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

رمضان در ایران ، رمضان در تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (7) تهیه و تدارکات قبل از ماه

دوشنبه 17 خرداد 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، 


رمضان در ایران ، رمضان در تهران :
 انسانشناسی و مردم شناسی (7)
 تهیه و تدارکات قبل از ماه

در مساجدی که جدید ساخته شده اند دیگر نیازی به پرده میان بخش مردانه و بخش زنامه وجود ندارد
برخی از وسایل خاصٌ امام جماعت که قبل از انقلاب وجود داشت ؛ مثل آفتابه لگن برای استفاده از آب گرم برای امام معمٌر مسجد ، یا سجٌاده ی خاص وقفی و نذری نیز دیگر مشاهده نمی شود .
در آن دهه 1350 هنوز اندک مساجدی وجود داشتند که بیشتر به دلیل رعایت حال همسایگان مسجد ، فاقد میکروفون و بلندگو بودند که بلند گو امروز جزء لایتجزای تقریبا " تمام مسجدهای تهران شده است ؛ و نسبت به قدیم حتی اگر قرار باشد توسط مردم خریداری شود قیمتش بالا بنظر نمی رسد .
استکان نعلبکی و قوری و سایر وسایل چای نظر به تغییر در سبک زندگی مردم تغییر کرده اند . آن زمان غالبا" چای در قوری چینی دم می شد و مردم در استکان هائی کوچک چای می خوردند ؛ و هنوز هم نیمی شان عادت داشتند چای را در نعلبکی ریخته از آنجا بیاشامند که این عادت پس از انقلاب از بین رفته در عوض مردم چایخورتر شده استکان ها تبدیل به لیوان یا لااقل استکان هائی بزرگتر شده اند . چایدان ، طشت قند ، قند شکن ، قندچین و ...نیز در زمره وسایل مسجد بودند .
حال تقریبا" مسجدی نیست که تعدادی عبا و چادر برای استفاده ی نمازگزاران نداشته باشد . زیرا از ابتدای انقلاب پای بدون چادری ها ( به قول عوام کم سواد : بی حجاب ها ) به مسجد ها باز شده و در آنجا ( اگر چه ضروری نیست ) می توانند از چادرنماز مسجد استفاده کنند .
امروزه تعداد دمپائی مساجد که قبل از انقلاب اکثرا" فاقد آن بودند بسیار بیشتر شده است...
و در اینجا هنوز هم از تعداد زیادی از وسایل مسجدها حتی نام برده نشده است اگر چه بعضی مثل جاروی ر فرشی امروز تبدیل به جارو های بهتری شده اند و در عوض جاروی حیات و خاک انداز تقریبا" ناپدید شده اند . حیات را با آب شهری به جای جارو کردن می شویند حال آنکه حوالی پنجاه سال قبل به ندرت متولی و امام جماعتی چنین اجازه ای به نظافت کنندگان می داد .
غبار روبی از مسجد ها شاید یک بیستم مخارج کنونی هزینه نداشت .

انسان شناسی ، مردم شناسی ایران ، مردم شناسی تهران ، رسوم رمضان ، پرده ، سجٌاده ، چادر ، عبا

نظرات() 

رمضان در ایران ، رمضان در تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (3)

یکشنبه 16 خرداد 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:اقتصاد.بازرگانی.بیمه، مراسم مذهبی، 

.
 رمضان در ایران ، تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (3)

خرید و تعمیرات وسایل فلزی

در تهیه و تدارک وسایل لازم برای عبادات ماه مبارک رمضان که مسجد های تهران از هر زمان دیگری شلوغ تر می شدند و رونق بسیار بیشتری می یافتند ؛ یا اصولا" در عمل در همین یک ماه رونق داشتند ، و در آنچه که در دوره ای بسیار مردمشناسانه تر ، یعنی دوره قبل از انقلاب و مدیریت مردمی مسجد ها مربوط می شود نمی توان دوره هائی کاملا" مشخص از یکدیگر یافت ؛ یا حتی رسوم و قواعدی همگن در مسجد ها یا اکثر آنها یا لااقل غالب آنها را ترسیم نمود . با این وجود این یادداشت ها به عنوان مطالعه ای آغازگر شاید در مطالعات مردمنگاری تهران و سایر شهرهای ایران و بسیاری از روستاهای این کشور بتواند محرٌک و مشوٌق مردم شناسان نیز قرار گیرد .
وسایل فلزی مورد نیاز مسجدهای تهران به خصوص برای ایٌام ماه مبارک رمضان که معمولا" در آستانه این ماه تکمیل و تعمیرمی شدند در حوالی 1350 عبارت بودند از :
- چراغ زنبوری که با وجود برق برای مواقعی که برق می رفت لازم می شد . می گفتند که برخی از چراغ زنبوری ها حدود صد سال قبل از آن خریده شده بودن . گاه لوله نفت رسانی آنها می گرفت ، گاه مخزن آنها سوراخ می شد و ... در هر حال امروز ( رمضان 1395 شمسی ) دیگر یاوجود ندارند یا به کار نمی روند .
- فانوس بیشتر برای خارج از محل نماز خانه ، به ویژه دستشوئی بکار می رفت و همچنان برای مواقعی که برق می رفت در مسجد ها وجود داشت .
- بخاری نفتی
- سماور بزرگ که آن روزها با وجود سماور برقی اکثرا" نفتی بودند و معمولا" لوازمی فلزی نیز داشتند چون سینی زیر سماور ، کاسه زیر شید ، پارچ ، کتری ، گاه قوری فلزی ، سینی زیرمنقل و به خصوص :
- منقل که برای آن از زغال استفاده می کردند .
اکثر این وسایل متعلق به نفت بوده اند و امروز با کمیاب شدن نفت در تهران و جانشین شدن گاز و تهیه و تدارک وسایل گازی از رده خارج شده اند ؛ و به این ترتیب در آن حوالی سال 1350 خورشیدی :
بشکه ی نگهداری نفت
- تلمبه استخراج نفت از آن
- پیت انتقال نفت برای نفتگیری بخاری و سایر وسایل
- آفتابه لگن برای وضوگرفتن آقا ( گاه در برخی از مسجد ها ) و آفتابه برای عموم
مسجد هایامروز نشان می دهند که چگونه سبک زندگی مردم تهران از سبک زندگی نفتی به سبک زندگی گازی و برقی تحول یافته است .

انسان شناسی ، مردم شناسی ایران ، مردم شناسی تهران ، رسوم رمضان ، چراغ زنبوری ، سماور ، منقل ، آفتابه ،

نظرات() 

رمضان در ایران ، رمضان در تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (3)

شنبه 15 خرداد 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، 

منبر
.
 رمضان در ایران ، رمضان در تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (3) خرید و تعمیرات وسایل چوبی
مسجد های بزرگ ، نسبتا" بزرگ و متوسط تهران دارای وسایلی چوبی بوده اند و هنوز هم غالبا" هستندکه مهمترینشان عبارتند از : 
منبر که جایگاه جلوس روحانیان برای وعظ و خطابه و روضه خوانی است . قبل از انقلاب ، تعداد پلٌه های منبر به تعبیری معرف اهمٌیت مسجد بود و هرچه تعداد پلٌه ها بیشتر بود بر اهمٌیت مسجد هم می افزود . برخی معتقد بودند که بالاترین پلٌهی منبر که نشیمنگاه بود خاص پیامبر اسلام است ، پلٌه ما قبل آن خاصٌ امام زمان ( عج ) است و ...برخی از روحانیان هیچگاه در جایگاه اصلی یا همان نشیمنگاه که با تشکچه ، پشتی و پتو و امثالهم تجهیز شده بود نمی نشستند . نیمی از مساجد منبر را در ماه مبارک رمضان سیاهپوش نمی کردند و برخی فقط درایٌام ضربت خوردن و شهادت که ایٌام عزاداری هم بود آن راسیاهپوش می کردند .
برخی از مسجد ها که توانائی مالی کمتری داشتند به جای منبر از صندلی چوبی استفاده می کردند که از سالهای دهه 1350 برخی ، مثلا" در جنوب شهر تهران ، به صندلی فلزٌی - مشمائی و برخی دیگر ،مثلا" در شمال شهر تهران ، به مبل تبدیل شدند .
جامهری وسیله ی دیگر چوبی بود که در حوالی انقلاب جا مهری آلومینیومی هم مشاهده شده است . هم اکنون که سال 1395 ه . ش باشد مسجدی در تهران نیست که جامهریی مناسب و زیبا نداشته باشد ؛ و در اکثر قریب به اتفاق موارد مهرهایش را در آستانه ماه مبارک رمضان تبدیل به نو می کنند .
کتابخانه مسجد که فقط قفسه ای در کنار محلٌ نماز و سایر عبادات بود و جای قرآن ، اکثرا" کتب ادعیه چون مفتاح و مفاتیح و به ندرت سایر کتاب ها بود نیز از چوب بود که در همان دهه 1350 برخی به قفسه بندی های فلزی هم رو آورده بودند . شاید همین کتابخانه های کوچک و اختصاصی سبب ایجاد کتابخانه های بزرگ کنونی مسجدهای تهران شده باشند ؛ امٌا در عین حال در محلٌ نمازخانه هم همان کتابخانه های اختصاصی به صورتی بزرگتر و بهتر وجود دارند . 
رحل به ندرت در مساجد وجود داشت ؛ حال آنکه امروزه به ندرت مسجدی در تهران می توان یافت که فاقد چند و چندین رحل چوبی و زیبا باشد . 
جاکفشی را هم گویا فقط خاص زیارتگاههای بزرگ بدانند چه به صورت چوبی و چه به صورت فلزی فقط به صورتی معدود می شد مشاهده کرد . مسجد های قدیمی اصولا" جائی برای کفشکن نداشتند . حال مساجد بزرگ شمال شعر دارای کفشکن و مستخدم محافظ کفش ها شده اند .
امٌا بیشتر مسجد های وسط ، شمال و غرب شهر دارای صندوقی غالبا" چوبی بودند که در واقع غیر رفت و آمد عموم به مسجد وسایل گرانبهای مسجد را در آن که در انبار مسجد بود نهاده هردو را قفل بزنند . چرا که حوالی 1350 به ندرت خدٌام مسجد اجازه می یافتند که در مسجد را در اوقات غیر نماز و مجلی ، قفل بزنند و بارها وسایل مسجد های تهران به سرقت رفته بودند .
برای خرید ، یا تعمیر وسایل چوبی مسجد نیز تقریبا " به همان ترتیب ساختمان و تعمیر عمل می شد :
- از محلٌ وقفیٌات وتوسط متولٌی
- از محل کمک های مردمی که کسانی نذر داشتند یا به هرتیب هزینه مربوطه را بر عهده می گرفتند 
و به ندرت :
- از راه پول جمع کردن .  

کفش کن
انسان شناسی ، مردم شناسی ایران ، مردم شناسی تهران ، رسوم رمضان ، منبر، جامهری ، کتابخانه و رحل ، جاکفشی

نظرات() 

رمضان در ایران ، رمضان در تهران : انسانشناسی و مردم شناسی (3) خرید و تعمیرات فرش و قالی

جمعه 14 خرداد 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:مراسم مذهبی، 

.
رمضان در ایران ، رمضان در تهران :
 انسانشناسی و مردم شناسی (3) 
خرید و تعمیرات فرش و قالی

امروزه خرید و تعمیراتِ تجهیزات مساجد تهران اداری شده است و تا حدودی متحد الشکل اداره می شود و در سازمان های اداری مربوطه به ثبت و ضبط می رسد . امٌا تغییر و تحول آنها با آنچه که قبل از انقلاب وجود داشت و مطالعه ای تطبیقی میان تجهیزات کنونی مساجد تهران با پنجاه سال قبل از این جالب توجٌه می نماید .
فرش
امروز در اکثر مسجد هائی که ما دیده ایم و می شناسیم از فرش های ماشینی سجٌاده ای ، بیشتر به رنگهای زنده ی سبز - لاکی - آبی و... از بافت های یزد یا کاشان استفاده می کنند . قبل از آن نیز مدٌتی از فرش هائی ماشینی یک نقش بانقش هائی اندک و یکسان که تمرکز نمازگزار بر نماز خود را برهم نزند استفاده می کردند ؛ که در برهه ئی و در برخی از مناطقِ ثروتمند نشین تهران ، از همین فرش های کم نقش و یک سان منتهی دستباف رسم شده بود . فرش ماشینی به زودی سفت می شود ؛ حال آنکه فرش پشمی دستباف همیشه نرم باقی میماند و به زانوی حسٌاس و گاه بیمار نمازگزاران سالمند موقع سجود آسیبی نمی رساند .
بافت فرش های ماشینی سجٌاده ای و استفاده از آنها در مساجد محلٌ اقامه نماز جماعت امروزه یک « رسم جدید » است .
پنجاه سال قبل از این در مسجد های تهران ، که آن روزها محل مجالسی چون مجلس عزاداری ، مجلس ترحیم ، و... نیز بود از انواع فرش استفاده می شد :
- قالی که چون توسط اشخاص خریده و نذر و وقف مسجد می شد به اندازه ها و رنگ های مختلف بود ؛ گاهی نیاز به رفوگری پیدا می کرد ؛ گاهی رو به نخ نما شدن می رفت که میبایست عوض کنند ، فتوا می گرفتند و آن را با فرشی نوتر یا کمتر کهنه تعویض می کردند . پس ز انقلاب و توجٌه بیشترعموم مردم و حکمومت به مساجد ، نهضت تعویض فرش در مساجد به راه افتاد که برخی از فرشهای قدیمی را عتیقه و مربوط به حدود 120 - 150 سال قبل از آن یافتند . لذا طی سازماندهی اوقاف ، فرش ها را به شرکت فرش - وزارت بازرگانی می دادند و مقابل قیمت آن فرش نو می گرفتند که به زودی تولید فرش دستبافت کم نقش و یک اندازه و یک رنگ برای مساجد مد و« رسم » گردید . و از جمله در کارگاه های آن شرکت در اقصی نقاط کشور تولید می شد .
زیلو
زیلو ی یزدی یامیبدی شاید در دروه های قبل از انقلاب ، بعد از قالی بیشترین محل را در مساجد کلٌ کشور داشت : یک « رسم قدیمی » یا سنٌت . چرا که ارزان ، نسبتا" قطور و بنابر این نرم ، با نقش هائی ساده و مناسب تمرکز نمازگذار ، به رنگ آرامش بخش آبی ، در زمستان ها گرم و در تابستانها خنک و... بود . امٌا در زمان حاضر تقریبا" یک « رسم منسوخ شده » به شمار می رود .
سایر فرش ها
فرش های دیگری نیز در مساجد قدیم تهران وجود داشتند که بیشتر به صورتی نذری به مساجد هدیه شده بودند
پتو که که روی سایر فرش ها می انداختند ؛ حالتی اعیانی داشت و محلٌ نشستن بزرگان بود
نمد ( به ندرت )
گلیم از پشم و مو
جاجیم از نخ و مو
پادری از نخ پنبه ای که بیشتر جلوی در ورودی می انداختند و سایر فرشهای نخی...
موکت از الیاف پلی اکریل
از حوالی 1350 موکت در برخی از مساجد تهران رسم شد و به خصوص مساجد جدیدی که ساخته می شدند با موکت فرش می شدند . لیکن  با پیروزی انقلاب و تغییراتی که حادث شد موکت تقریبا" جایگاه خود را از دست داد .
در حال حاضر در اکثر نقاط تهران بزرگ دیگر رسوم شستن فرش مسجد قبل از ماه مبارک رمضان ، رفو کردن احتمالی قالی ها و قالیچه ها و ... تقریبا تقریبا" از میان رفته است و فرش شوئی مسجد توسط بنگاه های تخصصی مربوطه صورت می گیرد . 

نظرات() 

تهیٌه و تدارکات رمضان در ایران ، رمضان در تهران

پنجشنبه 13 خرداد 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:معماری . هنرها، مراسم مذهبی، 

رمضان در ایران ، رمضان در تهران :
انسانشناسی و مردم شناسی (3) 
تعمیرات و نقاشی مساجد

 

یکیاز نخستین و احتمالا" نخستین کاری که به منظور صورت گرفتن مراسم رمضان در شهر تهران ، دهه های 1350 و 1360 صورت می گرفت تعمیر و تجهیز نمازخانه تابستانی یا زمستانی مسجد یا هردو ، به خصوص تعمیرات و بنٌائی بود که گاه ماه ها طول می کشید و بدوا" با دو مسئله ی اساسی مواجه بود :
- هزینه تعمیرات
- بنٌای مناسب
هزینه ی تعمیرات معمولا" از چندمحل تامینمی شد :
- سازنده یا سازندگان اصلی مسجد که همچنان حضور داشتند و مخارج تعمیرات آن را نیز می پرداختند .
- سازنده یا سازندگان مسجد وقفیاتی گذاشته بودند که عواید آن ها صرف تعمیرات و به طور کلٌی مخارج مسجد شود و به این منظور « متولی » ئیهم در نظر گرفته بودند که به ندرت امام جماعت مسجد بود ...
- کسی نذر کرده بود که کلٌ مخارج تعمیرات یا بخشی از آن را بپردازد .
- پول جمع می کردند .
پول جمع کردن
پول جمع کردن معمولا" قاعده و ضابطه ای داشت : مثلا" ابتدا ضرورت یالزوم تعمیرات مسجد و کم و کیف آن در مراسم نمازجماعت یامراسمی دیگر در همان مسجد مطرح می شد . یکی مامور می شد که با خبر کردن بنٌای ماهر در امور مربوطه مخارج را تخمین بزند . آنگاه طرحی می ریختند که چه مبلغ از هزینه را از چه کسی طلب کنند . کسی که طلب می کرد و پول ها رانزد خود نگهداری کرده هزینه می کرد قاعدتا" میبایست یکی از معتمدین محل باشد . امٌا در عمل :
* لوطی ها به اصطلاح خود را جلو می انداختند و به پول جمع کنی
* غالبا" مردم مورد نظر که اکثرا" هم از ملٌاکین ، تجٌار و کاسبکاران محلٌه بودند ، به این بهانه که وضع مالی مناسبی ندارند ، از پرداخت پول طفره می رفتند و لااقل پرداختش را به عقب میانداختند .
کسی که پول را جمع می کرد گاه در مظان اتهام بود که از جائی کنترل نمی شود و بخشی از پول کسب شده را تصرف می کند .
به این منظور گاهی از اشخاص مورد نظر دعوت می شد که در فلان روز در مسجد گردآیند تا به پرداخت هرچه سریع تر سهم خود تشویق شوند یا از صحٌت دریافت - پرداخت ها اطمینان حاصل کنند و غیره ... 
بنٌائی
بنٌائی مسجد غالبا" کار هر بنٌائی نبود و بنابر این یافتن بنٌا نیز اهمیٌت داشت ؛ به ویژه و بیش از همه بنٌا میبایست :
- مسلمان ، ومؤمن باشد و اجرتی کمتر بگیرد 
- مهارت ساخت و تعمیرات مسجد را ، که با ساخت و تعمیرات منزل و سایر ساختمان ها تفاوت هائی داشت ، داشته باشد .
- گاه شرط اوٌل فدای شرط دوٌم می شد چرا که ساخته بنٌا در اینجا باید تا قرونی متمادی دوام داشته باشد .
- خوش قول باشد و عملیٌات را حتما" چندروز قبل از فرارسیدن ماه مبارک به پایان برساند .
... و از اینجا بود که بنٌای مسجد ساز از سایر بنٌا ها متمایز بود و برای هر ساختمانی بهترین بنٌا محسوب می شد .

انسان شناسی ، مردم شناسی ایران ، رسوم رمضان ، تعمیر مساجد ، فصل تعمیر، پول جمع کردن ، نقش لوطی ها ، ارجحیت کاسب ها   

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 25 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :