Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

ارزش های اجتماعی بین عموم مردم

دوشنبه 14 اسفند 1391

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، زبان.ادبیات.آموزش، تاریخ.صاحبمنصبان و سایر، 

ارزش های اجتماعی

ازجمله متجلٌی در :

به ابوالفضل العبٌاس قسم !

دکتر روح الامینی یی که من می شناختم ، یعنی بین 1347 تا 1359 که ابتدا دانشجوی وی در دانشگاه تهران ، بعدا" دستیار اوٌل پژوهشیش در همان دانشگاه ، سپس یکی از خیل دوستان ، و سیش مجددا" دانشجو و همکار افتخاری پژوهشیش در فرانسه بودم ؛ عشقی دیرینه به به توصیفات فرهنگی و ( مردمنگاری ) و حتی گاه ادبی داشت ؛ و با وجود اینکه گفتگوهای روزمرٌه وی در دانشگاه سرشار از تحلیل های مردمشناسی و گاه انسانشناسی بود ، کمتر به صورتی رسمی به تحلیل می پرداخت ؛ و به فرض تحلیل یک یا چند مسئله نیز تقریبا" هیچگاه آنها را نمی نوشت و منتشر نمی کرد (1) .
توصیفات مورد توجٌه وی به نحوی بودند که عمق عناصر فرهنگی را در ذهنیٌت وی ، که در عمر نسبتا" طویل خود در فرانسه بیشتر به « فرهنگ مادٌی » ( تکنولوژی اشیاء و آثار سنٌتی ) پرداخته بود به عناصر به اصطلاح معنوی فرهنگ ایرانی نشان می دادند ؛ و در این راه بسیاری از گفتار و کردار مردم را صرفا" « ابزار استراتژیکی » یا به گفته مکرر خودش « بهانه » ای برای رسیدن به هدفی ظاهرا" پنهان و عنوان نشده ذکر می کرد و از این رو مروٌج مکتب فونکسیونالیسم و دکترین مالینووسکی در ایران به شمار می رفت .
در سال 1347 که پس از ده - یازده سال دوری از ایران به وطن عزیز خود رجعت کرده بود علاوه بر انبوه تجربیٌات قبلی نگاهی چون نگاه یک مردم شناس خارجی نسبت به فرهنگ ایرانی یافته بود که بارها و بارها ضرورت آن را به من یاد آوری می کرد و نهایتا" هم نتیجه این شد که برای مطالعه هر موضوع فرهنگی و اجتماعی ابتدا نگاهی خارجی و مکاشفانه لازم است ، آنگاه توصیف توسط افراد جامعه مربوطه که بهتر و بیشتر از عهده توصیف موضوع مربوط به فرهنگ خود بر می آیند ؛ و آنگاه همکاری صمیمانه و بدون تعصب هردو پژوهشگر یا هردو گروه از پژوهشگران خارجی و داخلی .
یکی از نخستین نصایح و توجٌه دادنش به نویسنده این سطور به عنوان نخستین پژوهشگر رسمی مردم شناسی در دانشگاه تهران این بود که ( نقل به مضمون ) : متوجه باش که اینجا ( جامعه ی آنروز و روزگار ایران ) غالب گفته ها به جای این که « حقیقت » داشته باشند  با هدفی خاص ( استراتژیکی ) بیان شده « بهانه » ای برای گوینده در راه رسیدن به هدف یا اهداف پنهانی و گاه تابو وار وی می باشند . هر چند مرتبه نیز با لبخندی تلخ و کنایه آمیز می گفت ( نقل به مضمون ) : حتی شیخ سعدی هم که خود در وعظ و خطابه و پند و نصیحت به استادی تام و تمام رسیده است گفته است « دروغ مصلحت آمیز ... » که معلوم نیست تا چه حد به نفع جامعه بوده و به نفع گوینده دروغ نبوده باشد ...
گاهی این دروغ ها که « عادت » و بنابر این « عادی » و شاید « جزء اجتناب ناپذیر » ؟! مراودات و مرابطات روزمرٌه ما شده اند با قسم خوردن مدٌعی به زعم وی مستحکم می شوند ؛ مثلا" :
به خدا قسم ! . بالله ! والله ! تالله ! . به پیر به پیغمبر ! . به گلوی بریده حضرت علی اصغر قسم ! به دست بریده ابوالفضل العبٌاس !.
در آن حوالی قبل و بعد از سال 1350 هم دانشجو و دستیار اوٌل دکتر روح الامینی محسوب می شدم و هم یکی از مشتاق ترین کسانی که سعی داشت در خطی به اصطلاح علمی در جمع آوری فولکلور کشور به فرهنگ مردم که انجوی شیرازی در راس آن قرار داشت ، خدمت کند . روزی فهرستی از قسم ها را که برای بخش فرهنگ مردم تهیٌه کرده بودم به دست روح الامینی دادم تا نظرش را بخواهم . گفت ( نقل به مضمون ) : از نظر گردآوری ارزشمند است امٌا تو فقط بگو چرا مردم به حضرت عبٌاس قسم می خورند ؟ مگر حضرت عبٌاس هم امام است و...
شما می توانید بگوئید چرا ؟
(1) و شاید همین سیاست و انعطاف وی بود که سبب شد با وجود عدم اعتقاد به برخی مدٌعیات قبل و بعد از انقلاب ، همیشه کم و بیش در صحنه باقی بماند و به اصطلاح میدان را کاملا" برای معاندین مردم شناسی و دوستاان کم اطلاع آن باقی نگذارد 

نظرات() 

« رسم » روز دانشجو در 16 آذر ؟

چهارشنبه 15 آذر 1391

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، 

HyperLink


شاید هر « رسم » عملی باشد که بدون اینکه در جائی نوشته و به اصطلاح توصیه یا حکم شده باشد در محلی معین و به صورتی خودجوش بین مردم محل پذیرفته شده باشد ؛ مثل سلام گفتن در سراسر جهان ؛ یا منطقه ای و ملٌی باشد ؛ مثل تبریک گفتن در روز نوروز ، یا محلی باشد مثل نخل برداشتن در روز عاشورا در ناحیه یزد و کاشان ، و... یا برای گروهی خاص باشد ؛ و از جمله برای دانشجویان که غالب دانشجویان جهان هریک « روز » ی را برای خود به عنوان « روز دانشجو » انتخاب کرده اند و مناسبتی هم برای آن یافته اند .
در ایران به دلیل وقایعی که در 16 آذر 1332 رخ داده است ؛ و شریعت رضوی - قندچی - و بزرگ نیا ، دانشجویان دانشگاه تهران ، به شهادت رسیده اند این روز را « روز دانشجو » معرفی کرده اند ؛ و به نظر می رسد که چند و چون این رسم نسبتا" جدید می تواند لااقل موضوع یک پایان نامه دکتری انسان شناسی ، مردم شناسی ، جامعه شناسی ، یا سایر رشته های مربوطه باشد .
در 45 سال قبل از این که بنده دانشجوی دانشگاه تهران بودم در روز دانشجو ، روز 16 آذر :
- باید حتما" به دانشگاه برویم ! ( مگر آنکه جمعه بوده باشد ) .
- نباید سر کلاس درس حاضر شویم ؛ حتی اگر استادی در آن روز امتحان گذاشته باشد 
- باید به هرطریق خود را انقلابی ، یعنی مخالف رژیم ، نشان دهیم 
- باید چیزی از وقایع 16 آذر بدانیم که غالبا" دانشجویان سالهای بالاتر ما را توجیه می کردند 
- باید از شهدا به عنوان قهرمانان 16 آذر تعریف و تمجید کنیم 
- با ید خود را پیرو راه آنان نشان دهیم
- باید برای اثبات این پیروی ، حتی الامکان به تظاهرات در داخل صحن دانشگاه بپردازیم
- باید شعارهایمان همان شعارهای « کنفدراسیون جهانی دانشجویان » باشد ؛ یعنی :

اتٌحاد ، مبارزه ، پیروزی

البتٌه دیگران را نمیدانم ؛ امٌا  حضرت عبٌاسی من که در شعار دادن هم صدایم بالاتر از همه بود و گاه در آن جلوهای صف حرکت می کردم ؛ نمیدانستم اتحاد برای چه ؟ مبارزه برای چه ؟ و پیروزی در چه ؟ فقط یک تصویری در ذهنم داشتم و طوطی وار ...
شاید این رسم دارای بنیانگذار یا بنیانگذارانی مشخٌص ، و منشوری نوشته شده و معیٌن بوده تاشد و باتعریف « رسم » در مردم شناسی مطابقت نکند .... امٌا ایا رسم های مشابه آنها که برخی چند قرن هم سابقه دارند دارای بنیانگذارانی مشخص و دستورالعمل هائی نوشته شده نبوده اند ؟ 

نظرات() 

عید سعید فطر بر عموم مسلمانان جهان مبارك باد

شنبه 28 مرداد 1391

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، مراسم مذهبی، 

نظرات() 

مردم شناسی . جغرافیای انسانی . توسعه

شنبه 31 تیر 1391

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، زبان.ادبیات.آموزش، 

به یاد پروفسور محمد حسن گنجی 

مردم شناسی
 
و 
جغرافیای انسانی

در خدمت
 
بهره ورسازی سرزمین

آمایش و توسعه

بنا به « جغرافیای انسانی سنٌتی » ، انسان کاملا" مجبور به گردن نهادن به قوانین طبیعت نیست ؛ بلکه مختار است که در طبیعت به میل و به نفع خود تحولاتی به وجود آورد ؛ و از اینجا است که :
جغرافیای انسانی به شیوه تولید می پردازد
امٌا 
مردمشناسی با هرسه شیوه تولید ، توزیع ، و مصرف کار دارد
و در این راه :
به روابط بین مردم یا انسان و محیط اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی وی ( شبیه جامعه شناسی )
و 
روابط انسان و محیط طبیعی وی ( شبیه جغرافیای انسانی ) 
می پردازد.
در این رابطه ابزار به معنی زبان ، ادبیٌات ، و قواعدی تحت عناوین عادات و آداب و رسوم و سنن در ارتباط با سایر اعضاء اجتماع و جامعه است ؛ 
و
هرگونه ابزار تولید چون بیل در کشاورزی و ابزار توزیع چون ارٌابه و ابزار مصرف چون کاسه ، ابزار مادٌی را تشکیل می دهند.
همانطور که جغرافیای انسانی ، سرزمین را آنطور که هست ، و نه آنطور که باید باشد ( موضوع بهره ورتر ساختن و آمایش کردن ) مطالعه می کند؛ مردم شناسی نیز روابط انسان با زمین و و مردم ساکن بر آن را به نحوی که هست مورد مطالعه قرار می دهد ؛ و ضرورت و چند و چون تغییر و تحوٌل و در واقع بهسازی آن را به علوم مدیریت ( سیاستگذاری و برنامه ریزی و... ) و سایر علوم و فنون اجتماعی چون علوم سیاسی ، حقوق اداری ،علوم اقتصادی ، و... واگذار می کند .
بهره وری سرزمین از آنجا که از سنٌت ( موضوع مردم شناسی ) به صنعت ( علوم و فناوری ) می رود ؛ به خصوص در کشورهای در حال توسعه ، می تواند مبتنی بر مطالعات مردم شناسی به عنوان نخستین مرحله از مطالعات وضع موجود ، تلقی شود .
از این رو همانطور که ماکس درئو ، جغرافیدان بزرگ فرانسوی ، تذکر داده است 
مردم شناسی « از جغرافیای انسانی تحلیلی تر به نظر می رسد » .

نظرات() 

چه روزی برای چه كاری خوب است و چه روزی بد ؟

سه شنبه 13 تیر 1391

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، 

روز مناسب برای ...

بارها از مسن ترهای خود می شنیدیم كه مثلا" شنبه نباید ناخن گرفت ! چهار شنبه نباید به مسافرت رفت ! دوشنبه نباید به عیادت مریض رفت ! و الی آخر ... تصوٌر ما این بود كه چنین حرف هائی به اصطلاح خرافات محض هستند .

 بعدا" متوجه شدیم كه این قاعده به صورتی مفصل تر و پیچیده تر در تقویم های منجٌمین قدیم ، مثل تقویم منجم باشی ، كه هرساله قبل از عید نوروز منتشر می شده اند آمده اند و از مباحث علم نجوم هستند.

موقعی كه دروس حوزوی را مطالعه می كردم به این نتیجه رسیدم كه غالب این عقاید از كتاب های دینی ، به ویژه نوشته شده در زمان حكومت صفویان بر ایران ، نشآت می گیرند ؛ مثل كتاب الكافی ، حلیة المتقین و...

گروهی از تاریخدانان و مردمشناسانی چون دكتر محمود روح الانینی معتقد بودند كه برخی از این عقاید از ایران باستان باقیمانده اند كه نویسندگانی ایرانی به آنان رنگ و لعاب مذهبی بخشیده اند . به این ترتیب برخی هم در دوران جاهلیت عرب قبل از اسلام ریشه دارند .

امروز ، و در پی نوشته هائی كه فارس نیوز تحت عنوان « سبك زندگی در مفاتیح الحیات » ( از علٌامه آیت الله العظمی جوادی آملی ) منعكس می كند آورده است :

« از امام صادق(ع) نقل شده است که در روزهای یکم، دوم، ششم، هفتم، نهم، چهاردهم، هجدهم، نوزدهم، بیستم،‌بیست و دوم، بیست و سوم، بیست و هفتم، بیست و هشتم و بیست و نهم هر ماه قمری، آغاز هر کاری مبارک است.» یا :

ایام هفته

شنبه: در روایتی از امام رضا(ع) از پدرانش درباره شنبه تا پنجشنبه از پیامبر(ص) نقل شده است که از خدا برای امتش چنین درخواستی کرد: «الهم بارک لأمتی فی بکورها یوم سبتها و خمیسها؛ خدایا! در صبحگاهان امت من در روز شنبه و پنج‌شنبه برکت قرار ده».8

امام صادق(ع) فرمود: مسافر، روز شنبه سفر کند، زیرا اگر سنگی در راه از کوه جدا شود خداوند آن را به مکانش بازگرداند.9

یکشنبه: یکشنبه با درختکاری و ساخت و ساز تناسب دارد، امام علی(ع) فرمود: روز یکشنبه روز درختکاری و بناسازی است.10

دوشنبه: حضرت صادق (ع) فرمود: حجامت در پایان روز دوشنبه درد را از بدن به خوبی بیرون می‌کشد.11

امیرمومنان(ع)‌نیز فرمود: دوشنبه روز سفر و جست‌وجوی معاش است.12

سه‌شنبه: امام صادق(ع) فرمود: هر کس نیازها بر وی فشار آورده‌اند پس آنها را در روز سه‌شنبه پی‌جویی کند، زیرا آن روزی است که خدا آهن را برای داود نرم کرده است. 13رسول خدا(ص) فرمود: هر کس روز سه‌شنبه هفدهم یا نوزدهم یا بیست و یکم ماه حجامت کند او را از دردهای سال شفا بخشد.14

چهارشنبه: امام رضا(ع) به روایت از پدرانش فرمود: رسول خدا(ص) فرموده است: آخرین چهارشنبه هر ماه همواره روز نامبارکی است.15 در روایت دیگر از حجامت در روز چهارشنبه نهی شده است.

امام صادق(ع) از پدرانش از امیر مومنان علی(ع) روایت کرده است که روز چهارشنبه از حجامت و نوره کشیدن بپرهیزید، زیرا چهارشنبه همواره (استعداد) نحس و ناخوشایندی دارد...؛16 ولی حجامت در پایان روز چهارشنبه زیانی ندارد؛ حذیفة بن منصور می‌‌گوید: روز چهارشنبه بعد از عصر، امام صادق(ع) را دیدم که حجامت می‌کرد.17

قابل ذکر است بر مبنای روایاتی که درباره صدقه و آثار آن آمده است، استعداد نحس و ناخوش‌آیندی که درباره روز چهارشنبه ذکر شده با صدقه، دفع می‌شود.

پنج‌شنبه: امام صادق(ع) فرمود: هر کس روز پنجشنبه ناخن‌هایش را بگیرد و یکی را برای روز جمعه وا گذارد خدا تنگدستی را از وی دور می‌کند.18

جمعه‌: ابوکهمس گوید به امام صادق(ع) عرض کردم: دعایی به من بیاموز تا با آن روزی بخواهم. فرمود: سبیل و ناخن‌های خود را کوتاه کن و این کارت در روز جمعه باشد.19

امام صادق(ع) فرمود: هر کس ناخن‌ها و سبیل خود را در هر جمعه کوتاه کند سپس بگوید «بسم‌الله و بالله و علی سنة محمد و آل محمد» به هر تراشه ناخن و تار مو پاداش آزاد کردن یک برده از نسل اسماعیل(ع) به او عطا می‌شود.20

امام صادق(ع) از پدرش از رسول خدا روایت فرمود: هر کس ناخن‌هایش را روز جمعه کوتاه کند خدا بیماری را از انگشتانش بیرون می‌کند و دارو را در آن وارد می‌نماید ... .21

پاداش مضاعف در روز جمعه: هاشم بن حکم از امام صادق(ع) درباره مردی پرسید که قصد دارد کار خیری مانند صدقه یا صوم (روزه) و این‌گونه امور انجام دهد؟ آن حضرت فرمود: خوب است آن عمل را در روز جمعه انجام دهد، زیرا پاداش عمل در روز جمعه چند برابر است.22

کراهت کار و سفر پیش از نماز جمعه: از امام صادق (ع) روایت شده است که می‌فرماید: سفر و کار برای تأمین نیازها در روز جمعه کراهت دارد و کراهتش به دلیل نماز جمعه است ولی بعد از نماز جایز است.23

نکوهش ترک دین‌شناسی در جمعه: حضرت صادق (ع) فرمود: افّ بر مرد مسلمانی که در طول هفته، روز جمعه را برای امور دینی خود آزاد نمی‌گذارد تا احکام دین خود را بپرسد.24 

برخی گفته اند هرعملی را در هرزمانی اگر با صدقه دادن انجام دهید حتما" خیر است

 

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 34 
  • ...  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • 8  
  • 9  
  • ...  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو