تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب ابر آداب و رسوم رمضان
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در تهران – رمضان در ایران (21) افطاری دادن مجلل

شنبه 4 مرداد 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، خوراكیها و تغذیه، 



ازسالها قبل ازاین بسیاری از مردم شناسان در پی یافتن روشهای مردمنگاری آسان تر و صحیح تر ، در یافته بودند که مثلا" با بررسی فروشگاههای محدود یک روستا می توان متوجه تغییر الگوی مصرف مردم آن روستا طی این ماه شد . اینگونه روش هاروز بروز عملی تر شده کار مردمنگاران را آسانتر می کنند ؛ مثلا" در پاسخ به این سؤال که :
 آیا هنوزهم مردم تهران شب بیست و هفتم رمضان به نیت سر ابن ملجم کلٌه پاچه می خورند ؟ . نه تنها آمار کلٌه پاچه وجود دارد بلکه تالارهای پذیرائییی درتهران هستند که کلٌه پاچه را هم جزو منوی افطاری ماه رمضان خود اعلام میکنند ؛ سحری دادن در اینگونه تالار ها هنوز رسم نشده است و مردم نیز معتقدند که خوردن کلٌه پاچه در سحر سبب تشنگی زیاد روزه دار در روز پس از آن می شود و اکثرا" از خوردن آن اجتناب می کنند .
 اصولا" وجود افطاری درتالارهای مجلل تهران یک رسم جدید است باضافه ی اینکه منوی آنان می تواند معرف الگوی ( البته کامل وخاص ثروتمندتر ها ) افطاری های معمول و متداول مردم تهران باشد .

استفاده از تالار برای افطاری دادن

ابتدا لازم است که تالار حتما" رزرو شده باشد تا بانی مراسم افطاری مطوئن باشد که در شب مربوطه استفاده از آن به وی تعلق دارد .
برای بانی ، شرایط زیر یا برخی از آنها مطرح است :
موقعیت محلی تالار
گنجایش تالار
دکوراسیون و تمیزی
مدیریت و سابقه خدمت
دارا بودن سرویس افطاری در ماه مبارک رمضان
فیلمبردار و عکاس
مدٌاح
منوی افطاری در این ماه مبارک رمضان 1435 هجری قمری برابر با تیر - مرداد 1393 شمسی از اقلام زیر تشکیل شده است :
آب معدنی ، نوشابه ، دوغ
سوپ یا آش رشته
نان ( ترجیحا" سنگک خشخاشی )
پنیر و سبزی
خرما ( معمولا" مضافتی بم )
زولبیا بامیه ( گاه با گوشفیل )
کره و مربٌا
عسل
شله زرد
حلیم
کلٌه پاچه ( اگر سفارش شده باشد )
یک یا چند غذا از غذاهای متعارف مثل چلوکباب ها ، جوجه کباببیاستخوان ، زرشک پلو با مرغ ، باقلا پلو با مرغ یا با گوشت ، و...  


نظرات() 

مردم شناسی ایران : آداب و رسوم رمضان در تهرانِ دهه 1350 (48) ، شروع افطار و نماز مغرب و عشاء در مساجد شهر تهران

پنجشنبه 17 مرداد 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، خوراكیها و تغذیه، 

عکس ، تزئینی است

آیا اغلب مساجد شهر تهران در سال 1350 و حوالی آن « فصلی » شده بودند ؛ و فقط  در ماه مبارک رمضان رونق می گرفتند ؟ ، یا فقط در این ماه نماز جماعت و آنهم بیشتر ظهر و عصر و مغرب و عشاء ، در آنها اقامه می شد ؟ آیا به مدیریت خدٌامی واقعا" بی سواد و ...
یک موضوع در آن زمان بسیار مهم بود ، و آنهم نقش گروهی مؤمن ، و خیٌر در اداره مساجد ، و بیش از همه در ماه مبارک رمضان بود . تقریبا" در هر محله ای چند نفری پیدا می شدند که بیش از همه برای « ثواب » ، ( و نهایتا" رفتن به بهشت ) ، و به ندرت با توقع و چشمداشتی دیگر ، به امور مسجد محلٌه سکونت یا محلٌه ای که محل کارشان در آنجا قرار داشت ، رسیدگی می کردند ؛ و معمولا" در هر ماه مبارک رمضان آن را به رونق می انداختند . مساجد را تقریبا" همیشه مردم اداره می کردند . مسجد مال مردم بود و مردم مال مسجد ؛ اینطور نبود که حالا مسجد را فقط خادم آن جارو بزند ، آنهم با جاروهای مازندرانی آنروز بر روی زیلوها و قالی ها ، و ... البته بیشتر کسانی که در تهران به خدمات در مسجد می رسیدند از بین نوجوانان و جوانان و اغلب آنان بآ موافقت و درخواست والدینشان بود .
آقایان امام جماعت هم تا آنجا که من دیده ام ( و بیش از شاید یکصدم مساجد آن روزگار تهران را در مواقع افطار ندیده ام ) برای اقامه نماز جماعت در مسجد مورد نظر دعوت شده بودند که گاه آنهم در طول سال فقط با حضور خادم ، یا یکی دونفر دیگر برگزار می شد ، و فعالیت و بنابر این اقتدار دیگری نداشتند ...
امٌا همین که ماه مبارک رمضان فرا می رسید و مسجد رونق می یافت و تعداد نماز گزاران گاه به پنجاه و صد برابر سایر ایٌام سال می رسید پای کسانی به مساجد باز می شد که شاید از اقلیت های مذهبی بودند ، شاید اصولا" خود نماز نمی خواندند یا حتی نماز خواندن نمی دانستند و حال هم نه برای نماز خواندن بلکه برای افطاری دادن می آمدند . قبلا" تعداد نماز گزاران را ( اکثراگ به کمک خادم ) تخمین می زدند  و آنگاه متناسب با آن تعداد از افطاری های متداول برای توزیع در مسجد ، با بخشی بیشتر برای خود می آوردند و گاه دلیل افطاری دادن را هم لاجرم میبایست می گفتند که اگر مثلا" به نیٌت خیراموات بود افطاری خوردان متقابلا" فاتحه ای خوانده نثار روح درگذشته مربوطه کنند .
این دلایل معمولا" عبارت بودند از :
- وقفیات افطاری دادن
- ادای نذرهای بر آورده شده مختلف
- خیرات متوفیات
- طلب دعا برای شفای مریض 
- و....


دیگران ، در ارتباط با تهران قدیم نوشته اند : 
 «2.  « افطاری
3.شام کل غذاغذاهای تهرانی عبارت بودند از ترحلوا، شیربرنج، نان روغنی، شیر، مربا، فرنی، خرما، خاکشیر یخ مال (شیره تابستان)، پالوده سیب (ویژه تابستان) و در زمستان حلوا ارده. پس افطاری هم عبارت بود از شامی کباب، چلوکباب، آبگوشت، چلوخورشت، کوفته، کباب حسینی و کباب بره که البته این غذاها بر سر سفره کسانی فراهم می شد که صاحب آن دستش به دهانش می رسید
شام افطارها هم تقریبا کم و بیش به این صورت تهیه می‌شد که مقداری از آن جزو مخلفات و مقداری جزو غذا محسوب می‌شد. مثلا بورانی اسفناج با ماست، حلوا ارده، ماست و لبو را اول می‌خوردند و در آخر شام آورده می‌شد. شام تهرانی‌های قدیم در ماه رمضان بیشتر از غذاهای نخوددار مثل کوفته شامی، شامی لپه و کوفته نخودچی بود که معتقد بودند روزه‌دار را جان‌دارتر و قوی‌تر می‌کند.
2.نذری و افطاری
در طول ماه نیز با گستردن سفره افطار از دوستان و آشنایان، مخصوصا مستمندان پذیرایی می کردند. این رسم در حال حاضر بیش و کم برقرار است. سفره قلمکار و پارچه ای افطار که به آن پیش افطاری می گفتند با غذاهای تهرانی تزئین می شد.
 و باز به نقل از دیگران
 « شب چره
4.تفریحی و شب چره
پس از افطار شب چره و به قول فرنگی ها دسر شروع می شد که عبارت بود از زولبیا و بامیه، پشمک، باقلوا و قطاب و انواع میوه های فصل (بعضی از دسرهای یادشده، مثل زولبیا و بامیه همچنان جزو رسوم رمضان تناول می شود) 
در شب‌های رمضان هم مردم تهران برای خود سرگرمی‌هایی داشتند عده ای بعد از افطار و خواندن نماز از یک محل به محل دیگری برای دید و بازدید می‌رفتند. آنها که ورزشکار بودند به زورخانه می‌رفتند و جوان‌تر‌ها گاهی به قهوه‌خانه‌ها سر می‌زدند. ترنا بازی و سخنوری هم سنتی برای ماه رمضان بود. مساجد محلات هم از شلوغ‌ترین مراکز برای گذران وقت روزه‌دارن بود.
در واقع شب‌نشینی‌های ماه رمضان از جمله مهمانی‌های با نشاطی بود که همه مردم تهران از آن استقبال می‌کردند در این شب نشینی‌ها بود که زولبیا و بامیه برای پذیرایی برای مهمان آورده می‌شده است و چون وقت بیشتری داشتند، کتاب خوانی و قصه سرائی و افسانه پردازی‌ها و امثال آن نیز نقل مجالس می‌شد که تقریبا تا سحر طول می‌کشید.

سرگرمی شب ها
نظافت و حمام
امروزه در خانه‌های آپارتمانی، حتی اگر شده، یک حمام یک‌متری تدارک می‌بینیم، حال آنکه اگر فقط به نیم قرن قبل بازگردیم، کمتر خانه‌ای را می‌شد پیدا کرد که «حمام سرخانه» داشته باشد و حمام‌های عمومی در تمامی محلات و خیابان‌ها، در تمامی ساعات روز پذیرای مردم بودند و در این روزها، از افطار تا نزدیکی‌های سحر، مملو و شلوغ از مردم محل و چه جای باصفایی که تمامی اهل محل، علاوه بر مسجد محله و خیابان خود، فرصت رویارویی در این مکان را نیز پیدا می‌کردند و چه بسا با دیدن یکدیگر، اگر نقار و دلخوری‌ای میان آنها بود رفع می‌شد و حتی با پادرمیانی دیگران، چه دوستی‌ها که شکل نمی‌گرفت.
در این ماه چون روزها زورخانه تعطیل بود در شب ها اهالی ورزشکار تهران به زورخانه ها می رفتند و به ورزش می پرداختند. 
قهوه خانه
کسانی که به قهوه خانه محلا ت دیگر می رفتند، چند غزلخوان و خوش نفس همراه می بردند که به قول معروف در زمان جریمه شدن با خواندن غزل کنف نشوند
قهوه خانه‌ها در ایام تعطیل پاتوق جولانگاه درویش سخنور، نقال، لوطی عنتری و شعبده باز بود. مهم ترین قهوه خانه‌های آن روز تهران یكی قهوه خانه باغ ایلچی و دیگری باغچه حیاط شاهی معروف به باغچه علی جان بود. قهوه خانه باغ ایلچی در اواخر بازار عباس آباد میان گذر لوطی صالح و گذر قاسم خان .
قهوه خانه یكی از تفریحگاه‌های مردم تهران بود؛ یعنی محلی كه همه گروه‌ها را به طرف خود كشیده، برای هر دسته ای تفریحات و وسایل سرگرمی‌ مخصوص شان را فراهم می‌كرد. در زمان مورد ذكر نه تنها مردم تهران، بلكه جماعات همه شهرها و روستاهای آن در راحت خیال و آسایش تام و تمام فكری و روحی بوده چیزی جز مشغولیات نمی‌خواستند و به همین خاطر هم وسایل آن برایشان در انواع سرگرمی ‌و مشغولیات فراهم آمده بود...» سید جعفر شهیدی - مردم شناس .
به جز دو قهوه خانه معروف باغ ایلچی و باغچه علی جان، دیگر قهوه خانه‌های معروف تهران قدیم عبارت بودند از:
 قهوه خانه «پنجه باشی» زیر شمس العماره، قهوه خانه «فراش باشی» در بازارچه قوام الدوله، قهوه خانه «فخرآباد» دروازه شمیران، قهوه خانه «حسن ناروند» میدان شاه (قیام)، قهوه خانه «شاغلام» بازار امین السلطان، قدیمی‌ترین قهوه خانه تهران قهوه خانه «چال» نام داشت كه محل آن در خیابان مولوی، بازار حضرتی جنب كوچه ارامنه بود.
آخرین نسل از قهوه خانه‌های قدیم تهران كه در سال ۱۳۴۴ (۴۳ سال پیش) برچیده شد، قهوه خانه معروف «رجب تنبل» واقع در باغ فردوس مولوی بود كه آن جا علاوه بر نقالی، خیمه شب بازی هم رواج داشت و عصرها هم بساط عرضه سیراب و شیردان پهن می‌ش
عید فطر
ه)عید فطر و فطریه
در زمان ناصرالدین شاه در ارتباط با رؤیت ماه و اعلام عید فطر اعتمادالسلطنه نوشته است:
«...پنجشنبه غره شوال1301- امروز یقین اول ماه بود. با وجودی که در دو سه تقویم نوشته بودند که امروز غره است و تلگراف از تبریز و عراق و قم و قزوین رسید که رویت هلال شد باز شاه محض التفات به حاجی ملاعلی مجتهد به او تلگراف فرمودند که تکلیف چه است؟ حاجی مجتهد هم جواب عرض کرده بودند که باید در افق تهران رؤیت شود آن وقت افطار کنند. من دربخانه بودم. بعد از ناهار شاه به واسطه کسالت خانه آمدم چهارساعت به غروب مانده صدای توپ شنیده شد. معلوم شد که حاجی میرزا حسن آشتیانی که از مجتهدین دیگر تهران است افطار کرده است علمای دین مخالفت در رؤیت هلال مارمضان هم می کنند...»/ روزنامه خاطرات، ص310. »

نظرات() 

مردم شناسی ایران : آداب و رسوم رمضان در تهرانِ دهه 1350 (47) ، شناخت وقت افطار ، وسایل شناخت وقت افطار ، تقویم ها و ساعت ها ، بلندگوهای مساجد ، رادیو ایران و رادیو تهران

چهارشنبه 16 مرداد 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، زبان.ادبیات.آموزش، تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، 


اگر از وسایل آگاهی از زمان افطار قبل از دهه های 1340 و 1350 بنویسیم تقریبا" وارد حوزه « تاریخ فرهنگ » شده ایم و از مرزهای مردم شناسی ، و « فرهنگ مردم » که سبک زندگی حال حاضرعموم مردم را بر رسی می کنند خارج شده ایم . اکثر قریب به اتفاق آن وسایل دیگر در دهه های اخیر کاربردی نداشته اند و منسوخ شده اند ؛ مثل شناخت زمان افطار بر اساس زمان عدم تشخیص کاه از گل در فاصله سه - چهار متری بر روی دیوار کاهگلی .
پنجاه سال قبل ، و در دهه ی 1350 ، هم چون امروز تقویم شرعی ، ساعت ، و رسانه های جمعی ، مهم ترین وسایل آگاهی از زمان افطار بودند ؛ با این تاکید که تقویم شرعی دیگر بر اساس تقویم های منتشره منجمانی چون حاج میرزا اسمعیل مصباح ( نجم الممالک طهران ) ، یا حاج شیخ عبد النبی کشفی خراسانی ( منجم باشی ) ، یا حبیب الله نجومی ( پسر منجم باشی شیرازی )  ، یا عبدالله نوبخت ( منجم باشی ) ، یا حاج شیخ عباس مصباح زاده  ، و... نبودند ؛ دستگاه دولتی در این امر فعال شده بود ، و تقویمی را منتشر می کرد ( حال به نام امثال دکتر عباس ریاضی کرمانی یا غیر از وی ) که کم و بیش ، و در عمل ، چون به حق علمی تر و دقیق تر از سایر تقویم ها بود همه ملزم به رعایت و استفاده از آن می شدند . بنا به این تقویم مرجع ، تقویم های متفاوتی چاپ می شدند که برخی از آنها شامل اوقات شرعی نیز بودند . ، و نهایتا" علاوه بر دو روزنامه بزرگ آن زمان که کیهان و اطلاعات بودند تقویم اوقات شرعی توسط برخی از خیٌران هم چاپ  و به صورت هدیه در اختیار مردم قرار می گرفتند ؛ که این امر به زودی در قالب چاپ تقویم های دیواری سالانه شمسی و توزیع آنها در ایٌام قبل از عید نوروز ، بدون استفاده تبلیغاتی تجاری  ، یا تنها با ذکرنام شخص یا شرکت بانی امر ، رواج یافت .
تزئیبی است
اساس لحظه یا به اصطلاح ساعت افطار بر تقویم رسمی کشور و ساعتی بود که در آن زمان تقریبا" در تمام خانه های تهران و گاه بیش از تعداد افراد خانوار، به صورت مچی ، جیبی ، رومیزی ، پایه ای ، و دیواری وجود داشت . با این وجود ساعت ها همیشه دقیق نبودند ، با یکدیگر در نشان دادن موقع تفاوت می یفتند ، کم حوصلگی روزه داران موقع افطار و ... باعث می شد که به مراجع رسمی سهل الوصول تری اعتماد کنند ،؛ یعنی مثلا" به مسجد محل ، رادیو ، و...
مساجد محلی و بلندگوهایشان که با صدائی هرچه بلند تر ، و غالبا" گوشخراش ، برخی بنام حُسن استفاده و خدمت به دین و مذهب در عمل مورد سوء استفاده  (و رویگردانی نسبی برخی از دین و مذهب ) جوانان خود نمای محل برای مناجات و اذان گفتن می شدند ، و روحانیان آنروز نیز گرفتار حفظ طرفداران مسجد به هر قیمت ، هرگز و ابدا" قدرت روحانیان پس از انقلاب را نداشتند ، انعطافی بسیار بیش از حد در مقابل این افراد که برخی به نوعی لوطی محلی هم بودند نشان می دادند  . بنابر این طی ماه مبارک رمضان که میبایست ماه جشن و سرور ضیافت اللهی باشد کار به نامه نگاری علیه مسجد ، البته در اکثر قریب به اتفاق به صورت محرمانه و نویسنده ناشناس و... می کشید ، و البته که از ترس و احتیاط مس‍ولان حکومتی هم تقریبا" به هیچ جا نمی رسید ؛ چون حتی برخی از ماموران و مسؤولان امر هم این آلودگی صوتی ( صوت بیش از حد ٌ و گوشخراش ) را به حساب تبلیغ دین و مذهب مینهادند که مخالفت با آن مخالفت با اسلام است ، و از این قبیل توجیهات متداول در آن روزها .
و امٌا آنچه که می توان رسم غالب در آن زمان ها برای شناختن لحظه ی افطاری دانست استفاده از دستگاه گیرنده رادیو بود ؛ و آنهم به دو دلیل اساسی :
- تقویم های شرعی که ذکر شدند به ندرت مورد استفاده عموم مردم قرار می گرفتند و در جائی هم که مورد استفاده بودند به ساعت ها جندان اعتمادی نبود .
- ساعت اعلام شده توسط رادیو ، که تقریبا" در همه خانه ها وجود داشت ، تبدیل به یک عرف عمومی شده بود به خصوص که رادیو بدون کوچکترین حواشی و ملاحظات جنبی از خوش صدا ترین موذنان و منادیان و مناجات کنندگان و خوانندگان مذهبی آن زمان چون مؤ‍ذن زاده اردبیلی - آقائی - بهاری - ذبیحی - و ... که همگی صدائی روح افزا در آن فضای روحانی داشتند استفاده میبرد .
گذشته از برخی از وسائلی که گاه مد می شدند و به زودر با ایجاد مخالفت هائی گوناگون ترک می شدند مثل روشن و خاموش کردن چراغ های برق و به صدا در آوردن زنگ تمام تلفن های تهران و ... رادیو به وسیله ای عمومی تبدیل شده بود و به خصوص اوایل دهه 1340 را که هنوز دستگاههای گبرنده تلویزیون ( تاسیس 1338 ) کم و برنامه های مذهبی آن کمتر بودند در این مورد دوره ای از « رادیو سالاری » وجود داشت :
همین که ساعات افطار نزدیک می شد خانه ها و به خصوص اکثر قریب به اتفاق مغازه ها ( که به غیر از برخی از قهوه خانه ها و فرنی فروشی ها و... به ندرت دارای دستگاه تلویزیون در مغازه خود بودند ) صدای رادیوی خود را بلند می کردند ؛ و...
و... بسیاری از مساجد هم نهایتا" به این نتیجه رسیدند که برای اعلام زمان افطاردستگاه رادیو را مقابل میکروفون بلندگوی مسجد قرار دهند ...
 

نظرات() 

مردم شناسی ایران : آداب و رسوم رمضان در تهرانِ دهه 1350 (46) ، عصر رمضان ، فضای عمومی شهر ، رونق کسب و کار ، ترافیک

سه شنبه 15 مرداد 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، اقتصاد.بازرگانی.بیمه، تاریخ.دین.روحانیت، مراسم مذهبی، خوراكیها و تغذیه، 


قبل از افطار تهران

امروز که در مردادماه 1392 قرار داریم نسبت مردان و جوانان خانه نشین ، و پایبند تلویزیون و اینترنت و بازیهای کامپیوتری در شهر تهران ، شگفت آور است ؛ حال آنکه در دهه 1350 « خانه نشینی مرد » ، مگر به دلایلی خاص ، یک عیب بزرگ و شرم آور شمرده می شد ؛ و همه معتقد بودند که : « جای مرد در خانه نیست » . بنابر این ، نسبت جامعه گرائی و غالبا" تحت تاثیر آن نسبت فعالیت و تولید و خدمات برحسب تعداد جمعیت شهر و در مقایسه با حال حاضر بسیار بیشتر بود؛ و با وجود آنکه شهر تهران بسیار کوچک تر از امروز بود ؛ معضلاتی چون ترافیک ، بی نظمی اجتماعی ، و... را به صورت قابل توجهی حس می کرد .
یکی - دو ساعت مانده به غروب آفتاب و موقع افطار ، فضای جنب و جوش و رونق کسب و کار و رفت و آمد شهر را فرا می گرفت ؛ گوئی جای صبح های روزهای غیر از رمضان با عصر های این ماه مبارک عوض می شد . مردم به خیابان ها می آمدند ، ترافیک شروع می شد ، و در آن زمان که تعداد اتوموبیل شخصی بسیار کم بود ، و تاکسی ها هم چندان تمایلی به کار در آن موقع از روز رمضان نداشتند ، اتوبوس های شرکت واحد به شدٌت شلوغ می شدند و ماجراهائی می یافتند که کمترینشان ورود مناجات خوانان و بدترینشان ورود گداهائی با ناله و تضرع های ساختگی به ستوه آورنده مسافران بود . برخی مغازه ها ، و به ویژه مغازه های مربوط به اغذیه فروشی باز می شدند . عبور و مرور در پیاده روهای مرکز شهر هم دشوار می شد ؛ و چون شهربانی و ماموران سدٌ معبر شهرداری به مناسبت ماه مبارک رمضان کم تر از سایر ماه های قمری به تخلفات توجه می کردند تعداد دست فروشهای دوره گرد و به خصوص بساط کن با کاری دستی و بدون گاری دستی بین عصر و غروب و موقع اذان به چند و چندین برابر سابق می رسید .
اصولا" تعداد دوره گردان و بساط کنندگان در تهران به حدٌی زیاد بودکه مورد شگفتی جهانگردان  قرار می گرفت . مثلا" از شرق سبزه میدان تا نزدیکی سه راه سیروس در ضلع جنوبی خیابان بوذرجمهری ( 15 خرداد کنونی ) چرخ دستی های حامل میوه و گاه خشکبار و سایر اجناس ، چسبیده به یکدیگر بین پیاده رو و سواره رو قرار گرفته بودند . از عصر هرکدام به صدائی بلند شروع به تبلیغ کالای فروشی خود می کردند ؛ و چون قیمتی پائین تر از قیمت مغازه ها داشتند فروشی چشمگیر می یافتند ؛ عبور از پیاده رو  دشوار می شد ؛ و...

به تناسب رونق کسب و کار ، بازشدن مغازه ها و به خصوص لامپ های اضافی ، چراغ سرسوزهائی که محض تبلیغ جلوی چلو کبابی ها و نظایر آنها گذاشته می شد ، و... حتی همان دستفروشهای با چرخدستی هم هر کدام چراغ سرسوزی روی چرخدستی خود روشن می کردند فضای شهر ، به خصوص فضای مراکز تجمع و خرید و فروش نورانی شده فضائی جشگونه پدید می آورد .
به حدٌی مردم به جنب و جوش می افتادند که موقع افطار و شاید حتی روزه داشتن خود را چه بسا فراموش می کردند .
نانوائی های شهر بیگمان شلوغ ترین محل های شهر می شدند و به موازات آنان سایر مغازه های مربوط به اغذیه نیز به انتظار وزود مشتریان مهیا می شدند : فرنی پز ها - شیر برنجی ها - آش رشته ای ها - شله قلمکاری ها - جگرکی ها - چلوکبابی ها - ساندویچی ها - و... لبوفروش های شلغم و چغندر ، باقلی فروشها ، کدو حلوائی لب یا تنوری ...
این جنب و جوش بالنسبه در تمام شهر وجود داشت ؛ و به عنوان مثال در خیابان های غربی تهران چون نواب عقیلی شمالی ( نواب صفوی کنونی ) - رودکی ( سلسبیل ) - آذربایجان ، و البته مراکزی غیر از بازار چون میدان 24 اسفند ( میدان انقلاب کنونی ) که به اصطلاح غلغله از جمعیت و فعالیت می شد .
و از طرف دیگر مساجد ی که مهیا می شدند تا با اذان مغرب پذیرای مومنان نماز خوان باشند .

*
دیگران نوشته اند : 
« مسجد
مساجد محلا ت شهر از شلوغترین مراکز عمومی به حساب می آمد که پذیرای اکثر قریب به اتفاق اهالی به شمار می رفت. معمولا رسم بر این بود که اکثر مساجد، نماز جماعت مغرب و عشاء را در اول اذان بر پا می کردند و نمازگزاران با یک خرما روزه خویش را باز کرده، سپس به خانه رفته، افطار می کردند و بعد از گذشت ساعتی مجددا به مسجد باز می گشتند. برنامه مسجد عموما به این صورت تنظیم شده بود که ابتدا واعظ منبر می رفت و پس از سخنرانی بلا فاصله درس قرآن شروع می شد که اکثر علا قه مندان آن نوجوانان و جوانان بودند. ناگفته نماند که این سبک و روش کماکان چون گذشته در مساجد برقرار می باشد.»

نظرات() 

مردم شناسی ایران : آداب و رسوم رمضان در تهرانِ دهه 1350 (43) ، افطاری ، خرید یا تهیه نان

شنبه 12 مرداد 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:كلٌیات.سایت.نویسنده، اقتصاد.بازرگانی.بیمه، مراسم مذهبی، لباس، 

مسئله ی نان

تا آنجا که ما کنجکاو شدیم در سال 1345 و حوالی آن ، تعداد کسانی که در تهران در منازل خود ، و البته به تمامی با ساج ، نان می پختند بسیار بسیار معدود بود ؛ امٌا با تعجب متوجه شدیم که حدود پنج در صد از مردم ساکن تهران و چه بسا بیش از این میزان ، نان مصرفی خود را چه به صورت نان بیات و چه به صورت نان خشکه از خارج از تهران به این شهر وارد می کردند .
در آن زمان مرحوم دکتر نادر افشار نادری درس انسانشناسی را در دانشگاه تهران تدریس می کرد ؛ و در بحث « وحدت فرهنگی » و « کثرت فرهنگی » و همانند سازی اشاره ای به مثال نان داشت .
ظاهرا" هر قومی از هر محلی از ایران که به تهران مهاجرت می کردعادات خود را نیز به تهران می آورد و تا مدتی هم آن را حفظ می کرد تا تحت قانون همانند سازی ( اسیمیلاسیون ) یا عادتِ وی حاکم شود و کلٌ جامعه را فراگیرد ، یا اینکه جای خود را به عادت حاکم بر جامعه دهد .
از جمله نان هائی که در آن زمان در تهران پخت می شدند :
نان تافتون که حتی غیر خشخاشی ( حتی وقتی کنجد یا سیاهدانه هم روی نام می ریختند اصطلاحا" می گفتند خشخاشی )  و غیر قهوهیش هم بیشترین طرفدار را داشت .
نان سنگک که همه آن را بهترین نان از نظر کیفیت می دانستند امٌا به زودی بیات می شد
نان بربری که آن زمان بیشتر نزد آذری زبانها طرفدار داشت ؛ و چون در افطاری مایعات زیاد مصرف می شد خوردن این نان بر نفخ شکم می افزود و از این نظر کمتر مصرف می شد .
نان لواش که از سه نان قبلی دارای طرفدارانی کمترمی نمود ؛ والٌا تهیه آن برای خریدار معمولا" زمان بسیار کمتری میبرد .
نان خراسانی که آن روزها در تهران زیاد یافت می شد 
نان یزدی که هنوز هم دوسه مغازه در تهران آن را تهیه می کردند و ظاهری شبیه نان تافتون امٌا از جنس خالص گندم و  کمی خوش نمک داشت .
نان خانه پز که در چند مغازه به این نام و قطور تر از سایر نان ها به فروش می رسید . 
و... که می بینیم چند نوع اخیر دیگر تقریبا" در تهران پخت نمی شوند و به جایشان نان هائی جدید متداول شده اند .
مسئله نان های ایرانی این بود که زود بیات می شدند و در هر دفعه از غذا میبایست نان تازه خریداری شود ؛ صبح های رمضان نان پخت نمی شد و ظهرها هم ممکن بود مردم خریدارِ نان را روزه خوار تصور کنند و هم چون نزدیک غروب و افطار بود چه بهتر که همان زمان نان کاملا" تازه تهیه می شد و این امر برای افطار کنندگان یک مسئله لاینحل شده بود ؛ به خصوص که مردم تهران در افطاری چندان علاقه ای به خوردن غذاهای جانشین نان چون برنج و سیب زمینی نشان نمی دادند ؛ و وجود نان و آنهم نه نان بیات شده بر سر سفره شان تقریبا" از واجبات شده بود  و در نتیجه صف نانوائی ها قبل از افطار طویل می شد چنان که شخصا" بارها برای خرید دو - سه قرص نان ( به آنها که فقط یک قرص نان می خواستند و در صفی جداگانه می ایستادند زودتر نوبت می رسید ) بین سه ربع تا یک ساعت در صف خرید معطل مانده ام .
شاید از جمله به همین لحاظ بود که خرید و مصرف نان قندی و به ویژه نان شیرمال که تهیه شان در طول روز بسیار آسان تر بود ( امٌا غالبا" قیمت رسمی و تحت کنترل دولت نداشتند ) در ماه مبارک رمضان رونق می گرفت .

* دیگران نوشته اند :
« نان‌های ماه مبارک رمضان
نانوایی‌ها در این ماه، مثل تمامی ماه‌های سال پر از مشتری و طالبان نان بودند، اما از آنجا که فقط دووعده پخت در طول روز انجام‌می‌دادند، طبیعی بود که با ازدحام مشتری پیش‌از افطار مواجه شوند و این بهترین فرصت بود تا خلوص‌نیت خود را نشان دهند.
در این ماه، نان سنگک پنجه‌خورده، کنجدی، سیاهدانه‌ای، دوباره تنور، قهوه‌ای و بغل تنور، مطبوع‌ترین نان‌ها بود و مردم اساسا از خوردن نان‌های حجیم دوری می‌کردند. بعد از نان سنگک، تافتون که دوبار تنور می‌شد و بیشتر در «خشکه‌پزی»‌ها عرضه می‌شد، نان مطبوع مردم در این ماه بود. دیگر نان‌ها از جمله «نان خراسانی»، لواش و بربری نیز طالبین فراوانی داشتند، اما از آنجا که بربری و خراسانی حجیم بودند و بعضا میان‌شان خمیر باقی می‌ماند و لواش نازک بود، اقبال عمومی به سمت سنگک و تافتون بود و دلیل دیگر سبوس‌دار بودن آرد این نان‌ها در آن روزگار بود که علاوه بر تسهیل در امر هضم غذا، ارزش غذایی فراوان‌تری داشت ».

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 6 
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :