Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

تاریخ مردم شناسی در ایران (48 )

سه شنبه 10 بهمن 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (48 )

 

سال 1346 ، 


سال خیزش مردم شناسی در ایران

 

در نیمه نخست سال 1346 تقویت هویٌت ملٌی در برابر تهاجماتی از سوی برخی از گروه های سیاسی و در واقع کمتر ملٌیِ متهم به وابسته بودن به این یا آن ابرقدرت غرب  و شرق ، بخصوص وابسته به اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی که در مرز شمالی کشور خطری بالقوٌه برای نظام شاهنشاهی ؛ و امٌا نیز برای فرهنگ ایران و ایرانی ، و از آنجمله « فرهنگ مردم » ، محسوب می شد ، فرهنگِ ملٌی ، فرهنگ مردم ، و نهایتا" مردم شناسی خیز برداشت .

ملٌی گرائی ، ترقیخواهی ، و تجدد طلبی به صور مختلف تجلٌی می کرد تا آنجا که متاسفانه با اغراق به نوعی فاشیسم ، بخصوص بر علیه مذهب و اعتقادات عمومی ، غربگرائی ، و از خود بیگانگی کشیده شد و گروه هائی مختلف ، بخصوص مذهبیون را به مقابله با رژیم کشانید ؛ که بخشی بسیار مهم از این مقابله در خصوص « اعتقادات » و رسوم ناشی از آنها بود ... تا جائی که برخی به دلایلی نه چندان ترقیخواهانه و ایجابی ، بلکه با اهدافی سیاسی و بیشتر سلبی ، برخی از « اعتقادات مردم » را « خرافه » می نامیدند .

وزارت فرهنگ و هنر رژیم پهلوی که شوهر خواهرِ ( به همراه همسرش ) مسیحی شده ! شاه ، پهلبد ، در رآس آن قرار داشت از جمله یپرچمداران این تهاجم بود تا جائیکه آیت الله برقعی مقاله ای در باره خرافه نوشت که در مجلٌه هنر و مردم ، شماره پنجاه و ششم و پنجاه و هفتم ، خرداد و تیر 1346 ، صفحات 50 – 54 ، منتشره اداره کلٌ فرهنگ عامٌه آن وزارتخانه به چاپ رسیده است . در آن دوره سخنرانی ها و نوشته های دکتر علی اصغر حاج سید جوادی عموما" تحت عنوان « ایمان برتر از تکنولوژی » که شاید باهدف کاستن از تندرویهای حکومتی بر علیه اعتقادات عمومی بود شهرتی قابل توجٌه داشتند .

سازمان رادیو – تلویزیون ملٌی ایران نیز روز به روز بیش از پیش به اعمال سیاستهای رزیم پهلوی در تقویت فرهنگ ملٌی به عنوان حصاری از قدرت رژیم پهلوی در برابر تهاجمات احتمالی می پرداخت که یکی از آنها پرداختن به فرهنگ عامٌه با تاکید به جوانب نه چندان مذهبی و بیشتر ملٌی آن بود . از پنجم اردیبهشت 1346 برنامه فرهنگی مربوطه که در اداره کلٌ انتشارات و رادیو – وزارت اطلاعات وقت ، رسما" عنوان « برنامه فرهنگ مردم » یافت و به سرپرستی سید ابوالقاسم انجوی شیرازی که متهم به داشتن افکاری ضدٌ اسلامی وامٌا ارتجاعی بود شروع به فعالیتی کرد که تقریبا" روز به روز گسترده تر و گسترده تر می شد .

بنیادهائی نیز در این ارتباط تاسیس شدند یا اگر از قبل وجود داشتند مورد حمایت بیشتر دولت و تامین مالی کافی قرار گرفتند .

آنچه از موضوعات مردمشناختی ، که بیشتر از ادبیات شفاهی بوده بطور کلٌی فولکلور نامیده می شد و با توجٌه به فرهنگ ملٌی فارسی سالها بود که در نشریٌاتی ادواری و وزین چون سخن – کتاب هفته – هنر و مردم – یغما – مردم شناسی – تلاش – کاوش – کاوه – جهان نو – خوشه – وحید و البتٌه مطبوعات سازمان های دولتی منتشر می شد  علاوه بر این مطبوعات وزین و گاه تخصصی که توسط خواص نوشته می شدند با گستردگیی هدفمند به هفته نامه مطلوب جوانان و دانشجویان آنروز که توسط وابستگان دربار اداره می شد ، یعنی هفته نامه فردوسی کشیده شد که با بازکردن ستون « حرفهای مردم » در آن عموم خوانندگان مزبور را به این باب می کشید .

نهایتا" ضلع آموزشی - پژوهشی شناخت مردم و فرهنگ مردمی بود که طبیعتا" از دانشگاه مادر ، یعنی دانشگاه تهران ، و مؤسسه تخصصی آن ، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، شروع می شد . در آن مژسسه ، پس از دوساله ی نخست و آموزشهائی توسط ماموران خارجی ، آموزشی واقعی در این راه وجود نداشت ؛ و از نظر پژوهشی نیز هرسه بخش جامعه شناسی شهری ، بیشتر از آن بخش جامعه شناسی روستائی ، و بخصوص بخش مطالعات عشایری مدعی امر بودند که به دلایلی ظرفیت این امر را نداشتند . بخشهای مزبور اصولا" به منظور اجرای سفارشات سازمانهای جهانی و کمکهای مالی چشمگیر آنان ... ایجاد شده بودند ؛ که قاعدتا" در جهت مطالعه در خدمت ارتقاء ملٌی نمینمودند و شاهد امر همین که از بین حدود 15 – 20 نفر از مدعیان تدریس مردم شناسی در آن سالهای نخست دهه 1350 ، گروه علوم اجتماعی یا هیچکدام را نپذیرفته بود یا یکی – دونفر را که پذیرفته بود ( به دلایلی سیاسی ؟ ) مورد قبول مسؤلان مافوق قرار نگرفته بود ؛ و نهایتا" در مردم شناسی نظری دکتر نادر افشار نادری ، که برخلاف سایرین چندان اشتیاقی به تدریس مردمشناسی نشان نمی داد ، بحق ٌ ، انتخاب شد ؛ و در مردم شناسی عملی نیز پس از جرٌ و بحث فراوان ، شاید بناچار ، یکی از مشتاقان تدریس آن ، یعنی دکتر ظفر دخت اردلان ، که جز شرکت در برخی از سخنرانیهای ماموران پیشگفته  تحصیلاتی تخصصی در مردم شناسی نداشت ، را نتخاب کردند .... تا اینکه در سال 1347 دکتر محمود روح الامینی هم هم به  خدمت گروه آموزشی علوم اجتماعی دانشگاه تهران درآمد و تدریس مردم شناسی در هردو بخش نظری و عملی را بر عهده گرفت .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (37 )

یکشنبه 17 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


تاریخ مردم شناسی در ایران (37 )

برنامه رادیوئی فرهنگ عامٌه – فرهنگ مردم

 

در دهه 1340 شاید سرگرمی ، کسب شهرت و احتمالا" کسب مقام اداری مهم ترین انگیزه کسانی بود که به گردآوری فولکلور ، بخصوص ادبیات شفاهی ، و نشر آن می پرداختند . صبحی مهتدی به لطف رادیو ایران شهرت یافته بود چنانکه رقابت شخصیتی ادبی چون صادق هدایت را ، که آنچنان تریبونی در اختیار نداشت ، باخود دشوار ساخته بود . 

سید ابوالقاسم انجوی شیرازی

سید ابو القاسم انجوی شیرازی که گفته می شد در پاریس مدرک لیسانس حقوق کسب کرده است و در اداراتی از ایران و آخرین آنها سازمان برنامه ؟ چندان موفقیتی کسب نکرده بود به این اعتبار که در پاریس از صادق هدایت گرد آوری فولکلور را آموزش دیده است به هر تدبیر به جای صبحی مهتدی وارد رادیو شده بود با اقناع مسؤولان رادیو به تهیه برنامه فرهنگ مردم به جای برنامه « قصٌه ظهر جمعه » اتاقی را در طبقه زیر زمینی رادیو ایران ( تابع وزارت اطلاعات وقت ) گرفته بود و به اموری مختلف می پرداخت

روش گرد آوری فرهنگ مردم در آن زمان گویا دقیقا" همان روش صبحی با ارتبط پستی با داوطلبان ارسال آثار بود که آنان همیشه به اشتیاق اینکه مطلب به نام خودشان از رادیو ایران پخش خواهد شد به گرد آوری و ارسال مطالب محل های خود می پرداختند ؛ و گویا با کاتالوگی راهنمائی هم می شده کاغذهای تحریری نیمه کاهی شصت گرمی 22 در 34 سانتیمتری بنام فرم مخصوس با این سرلوحه برایشان ارسال می شد :

برنامه فرهنگ عامیانه

تاریخ ..................                                          راوی یا گوینده یا راویان یا گویندگان مطلب

نام و نام خانوادگی گرد آورنده                     اسم آبادی                        نام و نام خانوادگی

.................                                                                            ........................

سن ................. سواد ................       موضوع :    تاریخ تولد ........... سواد ........ شغل ......

پیشه و شغل ..................                                         محل و تاریخ و ساعت ملاقات ...........

نشانی پستی ..........

........................

..........

زحمات این گروه ، بخصوص شخص انجوی شیرازی که به گفته خود گاه بیش از دوبرابر ساعات کار رسمی اداری در آنجا مشغول بوده است از هر نظر قابل ذکر است .


انجوی شیرازی که اشتیاق نگارنده حاضر به فولکلور و تجربیاتش در ویراستاری ادبی را دیده بود گاه بگاه از وی دعوت می کرد که باصطلاح بصورت افتخاری در ویرایش برخی از مرسولات ، بخصوص آنچه که از یزد آمده بود ، همکاری کند ؛ حتی یکی دوبار ، سال 1346 ؟ ، قرار شد در خواندن متون یزدی به جای محمد محسن رفیعی گویندگی را برعهده بگیرد که در عمل بخاطر اینکه لهجه طرف مقابل ، خانم سرور پاکنشان ، تفاوتی فاحش با لهجه یزدی نگارنده داشت از ضبط آن منصرف شدند .

.

نگارنده که داستانهائی برای صبحی فرستاده بود و صبحی در برنامه قول چاپ آنها را داده بود امٌا چاپ نشده

بودند در پیگیری وضع آنها به دفر برنامه و شخص انجوی راهنمائی شد که مشغول اموری مختلف از نوشتن گزارش برای مطبوعات تا آموزش یک زن شیرازی برای عروسک سازی با لباسهای محلٌی بود و موقعی که اشتیاق نویسنده را به گرد آوری فولکلور دید سعی به جذب همکاری افتخاری وی با آن برنامه نمود .

** سال بعد از آن ، سال 1345 ، از انجمن آیران و آمریکا که آن روزها دانشجویان را به « گردش علمی میبرد ... دعوت کرده بود که از محلٌ تهیٌه آن برنامه نیز دیدن کنند که نویسنده نیز در اشتیاق گرد آوری آداب و رسوم مجددا" به آن مرکز رفت . اتاق انجوی پر از عروسکها و برخی از اسناد و مدارک شده بود ، اتاقی به تهیه کننده برنامه که بگمانم آقای شکرریز بود اختصاص داده شده بود و اتاقی دیگر نیز به همکاران انجوی اختصاص داده بودند که بعدا" آقایان وکیلیان ، ظریفیان ، یگانه ( بازنشسته پاره وقت ) و پناهیان ، فرزند یکی از کارکنان ، را در آن اتاق مشاهده کردم .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (10)

شنبه 11 آذر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (10)

نخستین تعریف مردم شناسی در ایران ؟

گرچه امروز دسترسی به تمام آنچه که قبل از 1335 درباره مردم شناسی در ایران نوشته شده است به آسانی میسر نیست ؛ لا اقل نوشته منتشر در 1319 در باره « پیدایش علم مردم شناسی » قاعدتا" میتواند حاوی چند و چون و نهایتا" تعریف و ساختار چنین علمی بوده باشد . با این وجود نخستین نوشته ی در دسترس که از مفهوم مردم شناسی به فارسی بحث کرده است نوشته ای است از دکتر صادق رضا زاده شفق در آبان 1335 در نشریٌه مردم شناسی تحت عنوان :


مردم شناسی چیست ؟


دکتر صادق رضا زاده شفق

دکتر صادق رضا زاده شفق که سیاستمدار ، دارای دکتری فلسفه ، و از بزرگان صحنه ی ادبیات فارسی بود « در فروردین ۱۳۲۸ به دعوت کمیسیون حقوق بشر به آمریکا رفت و پس از اتمام کار کمیسیون با مأموریت از طرف دولت به ایراد سخنرانیهایی راجع به تاریخ و فرهنگ ایران در دانشگاههای آمریکا پرداخت » ؛ « در سالهای 13331 و 1332 ؟ در دانشگاههای کلمبیا ، میشیگان و مک گیل ایالات متحد تدریس کرد و با عضویت در گروه فلسفه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران احتمالا" به تدریس ؟ و در هر حال به نگارش مقاله ای تحت عنوان مرد م شناسی چیست پرداخت که :

اصولا" ترجمه ای از منابع آمریکائی و منحصر به دیدگاه آمریکائی در مردم شناسی ( انسان شناسی فرهنگی ) می نماید ...؛ و قاعدتا" گرایش سیاسی (1) رضا زاده به آمریکا نیز بر این انحصار می افزوده است ؛ که می تواند آن را از « ترجمه » ای توسط یک غیر متخصص مردم شناسی به انحصار در مکتب آمریکائی و گرایش های سیاسی ( که از بزرگترین آفات علوم هستند ) نیز متهم کند .

(1)   در دهه های 1340 و 1350 و نیمه نخست دهه 1360 ، مدٌت یک ربع قرن چهار گرایش در ادبیات و علوم انسانی و علوم اجتماعی ایران در تقابل با یکدیگر بودند :

-      چپگرائی که از اواخر حکومت قاجاریان وارد شده بود

-      ملٌی گرائیِ طرفداران احمد قوام و تا حدودی محمد مصدق

-      ملٌی گرانمایان طرفدارشاه و آمریکا

-      آنگلوفیل ها

(2)   در زمستان 1346 یا 1347 که گاه نویسنده حاضر به محلٌ « برنامه فرهنگ مردم » می رفت و در معیٌت آقایان یگانه و شکرریز از محلٌ آنروز برنامه ، وزارت اطلاعات ، رادیو ایران ، خارج می شد با استاد رضا زاده شفق برخورد کرد که ایشان در پاسخ سؤالی از نویسنده ، خود را تلویحا" بنیانگذار بحث مردم شناسی در ایران معرفی می کرد ....

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو