Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

تاریخ مردم شناسی در ایران (32)

پنجشنبه 14 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (32)


برخی از مقالات مرتبط با مردم شناسی منتشره در 1342

 

کیا ، صادق . « بررسی در نوشته های فارسی از نظر مردم شناسی » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 9 : 20 – 21 تیر 1342 .

جمالزاده ، محمد علی . « منزل با سلیقه ایرانی » . یغما ، 16 ، 11 : 489 – 496 ، بهمن 1342 .

سمسار ، محمد حسن . « آرایش هنر » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 16 : 33 – 47 . بهمن 1342 .

سلطانی ، حمیده « نظری به پیدایش قلیان و چپق در ایران » . هنر و مردم ، دوره جدید ، 17 : 14 – 25 . اسفند 1342 .

هومن ، احمد . « مسئله کشاورزی در ایران » ( قسمت دوم ) . مسائل ایران ، 1 ، 6 : 261 – 266 ، فروردین 1342 .



خسروی ، خسرو . « کفشگری » . کاوش ، 1 ، 12 : 66 – 75 ، مهر 342 .

اقتداری ، احمد « لحجهء فیشوری » . فرهنگ ایران زمین ، جلد 11 ، دفترهای 1 تا 4 ، 71 – 91 ، 1342 .

ایوبیان ، عبید الله . « علامت مذکر و مؤنث در کردی » . نشریه دانشکده ادبیات تبریز ، 15 ، 4 : 418 – 438 . زمستان 1342 .

محجوب ، محمد جعفر . » مطالعه در داستانهای عامیانه فارسی » کتاب هفته ، - ، 77 : 95 – 108 ، خرداد 1342 .

جمالزاده ، محمد علی . « دویدم و دویدم » پیام نوین ، 5 ، 6 : 10 – 28 ، فروردین 1342 .

خسروی ، خسرو « بزرگ مالکی در ایران پیش از اصلاحات ارضی » کتاب هفته ، - ، 85 : 94 – 102 ، مرداد 1342 

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (30)

سه شنبه 12 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (30)


دکتر غلامحسین ساعدی ستاره ای بر تارک مونوگرافی ایران سالهای 1342 و 1343*


ساعدی ، غلامحسین . ایلخچی ، ( یک ده صوفی نشین در آذربایجان ) از دفترهای مونوگرافی شماره 5 . تهران : مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اسفند 1342 . 254 ص .

در معرفینامه انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی آمده است :

« در میان دفترهای مونوگرافی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، « ایلخچی » وضع خاصی دارد . در اصل بهمان دلیل نوشته شده ، یا در اصل بهمان دلیل منتشر شده است که سایر دفترها :

مطالعه و تحقیق مفصل و دقیق در اوضاع و احوال گوناگون یک « واحد کوچک » اجتماعی ، بقصد تجزیه و تحلیل سؤون آن از طرف محقق علوم اجتماعی و مقایسه آن با سایر « واحد های کوچک اجتماعی » و نتیجه گیری از آن بقصد دست یافتن نهائی به کلٌیت یک فرهنگ و تمدن . در این دفتر نیز نویسنده بهمهء مسائل معمول در مونوگرافی چرداخته است :

وضع جغرافیائی ، آب و هوا ، مراسم ، عقاید ، نامها ، قصٌه ها ، بازیها و غیره ؛

و در همه موارد ، بدقٌت و تفصیل ، و بقول آل احمد در مقدمه ، « بوسواس و با جمله های تراشیده و با دقٌت یک طبیب بر بالین بیماری و حال و شور یک شاعر در پای جامی . » امٌا آنچه با این دفتر وضع خاصٌ آنرا می بخشد ، رفتار و کردار و نحوهء زندگی و طرز تفکر مردم این آبادی است ، که تقریبا" همگی درویش و منسوب به طریقه اهل حق اند و در نتیجه حالات و اندیشه ها و خلق و خوئی متمایز از ساکنین آبادیهای معمولی دیگر دارند ؛ وارث سنٌتی هستند که ، با وجود تطورات و پیرایه هائی کهموجب انحطاط آن شده هنوز می تواند در ایشان سجایا و خصایص والا پرورش دهدو علی رغم آلودگیهای مادٌی ، باعث بروز جلوه های معنوی باشد . نویسنده ، در عت بیطرفی ، با مهربانی و علاقهء بخشی در بارهء آنچه در این آبادی دیده است سخن می گوید » .

از نظر شکل مطالعه ، از محسنات دکتر غلامحسین ساعدی اینست که باوجو آنکه پزشک است ، در شاگردی جلال آل احمد ، به قول خسرو خسروی و محمود روح الامینی ( که خود بیشتر متکی بر هنر ،شمٌ و بینش مردمشناختی بود ) ، دست به قلم و بنابر این هنر مردمنگاری دارد .

از نظر محتوا این بزرگ ایرانی – آذربایجانی با وجود آنکه تحصیلات مردم شناسی و آنهم در باصطلاح در یکی از دانشگاههای معتبر جهان ندارد انتخابی بسیار به جا و مبتنی بر « تفاوت » جامعه مورد مطالعه با سایر جوامع ( اهل حق بودن ) ؛ داشته است ؛ که اتفاقا" چون این تفاوت مبنای عقیدتی دارد بهترین مسیر مطالعه مردم شناسی را تصویر می کند : شناخت ساختار یک جامعه کوچک بر اساس اعتقادات و افکار آنها و نهایتا" رفتار اجتماعی ( روابط اجتماعی ) مبتنی بر این عقاید و متفاوت با سایر جوامع ....

دیده ایم که ، بعدا" ، از نخستین فارغ التحصیلان مردم شناسی دانشگاهی غرب ، نادر افشار نادری ، نیز تا حدودی بسیار زیاد بنا را بر « ساختار اجتماعی » داشته و در تکنگاریهائی _ نظیر ایل بهمئی _ مطالعاتی واقعا" ارزشمند بدست می دهد .

در چنین تکنگاریهائی اصیل ( و نه به تقلید از ساختار اجتماعی مثلا" غربی از سوی فارغ التحصیلان دانشگاهی – غربی امروز و الگو قرار دادن آن ! ) است که مردم شناس یا بطور کلٌی هر محقق اجتماعی می تواند به شناخت لازم در باره جامعه مورد مطالعه برسد و تصمیمگیری و بطور کلٌی مدیریت ، بخصوص برنامه ریزی و اصلاح و توسعه آن را تسهیل کند .

تاکید غلامحسین صدیقی بر شناخت مبتنی بر معتقدات به منظور اصلاح جامعه را در انتخاب این موضوع نزد غلامحسین ساعدی بی تا ثیر نمی دانیم ؛ چنانکه در سایر مطالعات این محقق روانشناس نیز مشاهده می شود ؛ از جمله دو مونوگرافی دیگر وی :

خیاو یا مشکین شهر

اهل هوا

* این شناسنامه در خصوص مطالعات مونوگرافیک نویسنده در دهه 1350 است و طبیعتا" ربطی به احوال شخصی وی در دهه های بعدی ندارد .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (29)

یکشنبه 10 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (29)


کتابهای مرتبط با مردم شناسی در سال 1342

 

احمد واضح یعقوبی . تاریخ یعقوبی . ترجمه دکتر محمد ابراهیم آیتی . تهران : بنگاه ترجمه و نشر کتاب . 1342 . 610 ص . (1)

حصوری ، علی . گزارش گویش های لری . تهران : کتابخانه طهوری . 1342 . 75 ص .

طاهباز ، سیروس . یوش . تهران : مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتاعی ( از دفترهای مونوگرافی . شماره 2 ) . 1342 . 136 ص . (2)

در معرفینامه ( کاتالوگ ) ناشر آمده است : « تحقیقات دقیق آماری و علمی  پایه آن نیست ، امٌا برای کسی که می خواهد به تحقیقات علمی بپردازد پایه خوبی است » .

میرزا حسینخان . جغرافیای اصفهان . بکوشش دکتر منوچهر ستوده . تهران . مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ( از دفتر های مونو گرافی ، شماره 3 ) . مرداد 1342 . 150 ص (1) .

استاد بزرگ ، دکتر منوچهر ستوده ، در مقدمه این کتاب آورده است : » مطالب این کتاب محدود به مطالب جغرافیای طبیعی نیست ... خاندانها ، اصناف .... و ... » که در عین حال سرمشقی برای دانشجویان مردم شناسی سالهای 1351 – 1355 شده بود که در مونوگرافی های محلٌی خود به ذکر نام درختان و حیوانات و... محل پرداخته ... از مردم شناسی به مفهوم واقعی کلمه فاصله می گرفتند . جلال آل احمد نیز به عنوان مسؤول انتشار ( ادیتور ) نیزمطالبی بر مقدمه افزوده است که طبیعتا" آنچنان تخصصی نبوده بیشتر ادبی می نماید . با این وجود ارزش این کتاب به عنوان یک منبع تاریخی بر هیچ پژوهشگری پوشیده نیست .

خسروی ، خسرو . جزیره خارک در دوره استیلای نفت . تهران : مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ( از دفترهای مونو گرافی ، شماره 4 ) . شهریور 1342 . 142 ص .

جزیره خارک

در معرفینامه ( کاتالوگ ) ناشر آمده است « سرگذشت خارک ، که در این مونو گرافی به شکلی دلپذیر و عبرت انگیز نقل شده ، می تواند بخصوص به حال جامعه شناسان و طرٌاحان برنامه توسعه و عمران سودمند افتد »

دومقدمه بر این کتاب از دکتر احسان نراقی و دکتر شاپور راسخ ، ضمن آنکه نشان می دهد در سال 1342 هنوز امور مردم شناسی تحت نظر یک مردم شناسِ حقیقی و متخصص نبوده است ، دلیل بر اهمیتی است که به هدف و کاربرد این کتاب داده اند .

از مقدمه دکتر ش . ر ( جامعه شناس )  بر این کتاب :

« مراد از مونو گرافی توصیفی دقیق و روشنگر از یک واحد اجتماعی است . مونوگرافی بخلاف بررسیهای عادٌی تنها بسطح نمینگرد و ژرف بین است و واقعیت را از یک روزنه نظاره نمی کند . جنبه ها و جلوه های گوناگون آنرا در نظر میآورد و مثلا" هنگامی که بتوصیف ده – شهر یا منطقه ای میپردازد جغرافیا – نحوه سکونت – اقتصاد – جمعیت – نظام اجتماعی – ترکیب طبقات و گروهها – مناسبات و روابط مردم – علائم و دلالات – مقررات و قواعد – ارزش ها و آرمانها – عقاید و آداب و رسوم و بالاخره سجایای معنوی و اخلاقی و روحیه اهل آنجا را بباریکی می بیند و مانند نقاشی چیره دست با کلک موشکاف نکته سنج بدرستی باز مینماید . » .

 

(1)                                                                                                                                                                                                                                                          تاریخ به معنی مردم شناسی نیست . منتهی در شناخت ریشه آداب و رسوم بکار مردم شناس می آید

(2)                                                                                                                                                                                                                                                             آنچه که در جغرافیای اصفهان آمده است نیز منابعی تاریخی و در حوزه جغرافیای انسانی و مردم شناسی زمان خود است 

نظرات() 

نودمین سال دکتر خسرو خسروی ، جامعه شناس – مردم شناس

پنجشنبه 30 آذر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (22)

کتابها و گزارشها ی همزمان با نخستین دوره فوق لیسانس علوم اجتماعی : 1340


نودمین سال دکتر خسرو خسروی ، 


جامعه شناس – مردم شناس


دکتر خسرو خسروی ، متولد 1306 در گیلان که به احتمال قریب به یقین در سالهای آخرین دهه 1340 در جمع استادان ، پژوهشگران و دانشچویان دوره فوق لیسانس علوم اجتماعی یکی از اعضاء فعال گروه تحقیقاتی پی یر بسنیه ، و بخصوص کرنلیس آپت لند در تحقیقات گیلان و سایر مناطق شمالی ایران بوده است همزمان شخصا" نیز به تحقیات جامعه شناسی و مردم شناسی و انتشار آنها در مطبوعاتی معتبر در آن زمان چون ماهنامه های سخن ، تلاش ، کتاب هفته ، آموزش و پرورش ، نامه علوم اجتماعی ، و...پرداخته است . وی تحقیقاتی پهنا نگر در حوزه های جامعه شناسی شهری و جامعه شناسی روستائی ، جمعیت شناسی ، آسیب شناسی اجتماعی ، و چندین حوزه مشابه دیگر داشته است که در سالهای 1337 - 1340 جریان داشته اند و اولی ترینشان را طی آن سالها منتشر نموده است که از آنجمله اند :

« جامعه شناسی شهری » . اسفند 1338

« ترکیب جمعیت روستائی در ایران »  . تیر 1342 .

« بزرگ مالکی در ایران قبل از اصلاحات ارضی » . مرداد 1342 .

« شهر و ده  شهرنشینی در ایران » . آبان 1348 .

و....

تحقیقات ژرفانگر و مردمشناسانه وی ، مثلا" در موضوع قهوه خانه ها ، نیزهمچنان معتبر و ارزشمند مینمایند ؛ مانند :

« مطالعاتی در باره قهوه خانه ها » بهمن 1341 ( که مسبوق به مطالعه یی اشتراکی قبلی بوده است )

« آرش کمانگیر » بهمن 1341 .

« کفشگری » . مهر 1342 (1)

« آبیاری و جامعه روستائی ایران » . بهمن 1348 .

بنا بر این مطالعات مجموعا" مساعی شبانه روزی دکتر خسروی کاملا" شفاف ، مشخص و هدفمند بوده است :

مطالعات قبلی علمیِ اقتصادی – اجتماعی - فرهنگیِ ضروری به منظور

توسعه همه جانبه ایران

متکی بر گسترش عدالت و از جمله بین روستاها و شهرها

با اولویت بخشی به ترمیم زندگی اقشار فقیر تر

وی که به نظم ، سازماندهی و تقسیم کار بر حسب تخصص بسیار معتقد بود از سال 1350 ، با ایجاد گروه آموزشی انسان شناسی در دانشکده علوم اجتماعی و تعاون شریعتی در دانشگاه تهران از تدریس در آن گروه امتناع کرد ؛ و در عین اینکه همراه با دکترغلامحسین صدیقی که به صورتی سیاستمدارانه از تاسیس بخش مردم شناسی در دانشکده علوم اجتماعی مزبور ، در مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتاعی حمایت داشت به صورتی بارز و همه جانبه از این واحد جدید پژوهشی پشتیبانی می کرد ؛ به عنوان سرپرست بخش جامعه شناسی روستائیِ مؤسسه ( که در آن محققین مبرزی چون دکتر مصطفی ازکیا و علی اکبرنیک خلق همٌت می کردند ) تقریبا" تمام اوقات خود را صرفِ مطالعات و تحقیقات جامعه شناسی روستائی می نمود که آثار گرانبهای وی در دهه های بعدی همچنان بجاست ، و بیش از پیش به جا خواهد بود ؛ مثل :

نظام های بهره برداری از زمین در ایران ( ازساسانیان تا سلجوقیان ) . تهران : انتشارات پیام . 1352 . 132 ص .

پژوهشی در جامعهء روستائی ایران . تهران : انتشارات پیام . 1355 . 98 ص .

جامعه شناسی روستای ایران . تهران : انتشارات دانشگاه تهران ( شماره 1 از دانشکده علوم اجتماعی و تعاون ) . چاپ دوم . 1355 . 209 ص .

جامعه شناسی ده در ایران ؟

جامعه دهقانی در ایران ؟

مونوگرافی خارک و...

در دوره ای نیز استاد دانشگاه بوعلی در همدان بوده است .

در طرفداری از ادب و هنر همین بس که اوقاتی زیاد از عمر خود را صرف همنشینی با هوشنگ ابتهاج ( ه . الف . سایه ) ، شاعر بسیار مشهور معاصر ، و امثال وی نموده است .

نهایتا" دکتر خسرو خسروی تا نخستین ایٌام سالهای دهه 1400 محقق و پژوهشگر بخش جامعه شناسی روستائی مرکز دائره المعارف اسلامی بوده و در اسفند 1393 در گذشته است .

(1(1)  به توصیه وی « کفشگری » موضوع مطالعه ی دانشجویان دوره نخست انسانشناسی در دانشکده علوم اجتماعی قرار گرفت که نگارنده به عنوان مربی پژوهشی آنان بررسی کرده همچنان در اختیار دارم و در صورت تقاضا به هر مرکز مطالعاتی و ذیصلاح مربوط ارائه خواهم نمود .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (20)

چهارشنبه 29 آذر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (20)


کتابها و مقالات منتشره همزمان با نخستین دوره فوق لیسانس علوم اجتماعی : 1338


امداد ، حسن . شیراز در گذشته و حال . شیراز : اتحادیه مطبوعاتی فارس . 1339 . 619 ص .

ایوبیان ، عبدالله . چریکه ی مم وزین . تبریز : چاپخانه شفق تبریز . 1339. 277 ص .

جمشید بهنام ، محمدعلی ؛ و شاپور راسخ . طرح مقدماتی جامعه شناسی ایران . تهران : شرکت سهامی نشر اندیشه . 1339 . 123 ص .

جمالزاده . سید محمد علی . فرهنگ لغات عامیانه ( به کوشش محمد جعفر محجوب ) . تهران : کتابفروشی ابن سینا . 1338 – 1341 . 481 ص .

جمالزاده ، سید محمد علی . یکی بود و یکی نبود . چاپ ششم . تهران : کانون معرفت . 1339 . 153 ص .

مقالات و یادداشت ها:

گرگانی ، اشرف ؛ خسرو خسروی . « تاریخ قهوه خانه در ایران » . در ایران آباد . 1339 .

آتشی ، منوچهر . « لهجه دشتی و دشتستانی » . در ایران آباد . آذر 1339 .

جمالزاده ، سید محمد علی . « زبان عامیانه » . در راهنمای کتاب . دی و اسفند 1339 .

صمدی ، هادی . « ترانه های محلی گنابادی » . در یغما . تیر 1339 .

دست غیب ، عبدالعلی . « ترانه های جهرمی » در پیام نوین . بهمن 1339 .

جمشید بهنام ، محمد علی و شاپور راسخ . « نظری به ازدواج در ایران » در سخن . مرداد 1339 .

قائم مقامی ، عبدالوهاب . « کولیها کیستند و کجائی هستند » . در ارمغان . شهریور 1339 .

جویا ، مهدی . « نوروز در قاجاریه ، نوروز در عصر حاضر » . در آموزش و پرورشش . فروردین 1339 .

حاتمی ، حسن . « بازیهای محلٌی کازرون » . در پیام نوین . اردیبهشت 1339 .

عبدالحسین زرین کوب

زرین کوب ، عبدالحسین . «  جن » . در سخن آذر و دی 1339 .

صفوی ، فرخ . « رقص در جامعه ما » در ایران آباد . آذر 1339 .

آندره گدار                                  حبیب یغمائی

گدار ، ی . آ . « طبس » . ترجمه حبیب یغمائی در یغما . اسفند 1339 .

و....

باید توجٌه داشت که سال 1339 از نظر اقتصادی ، و از جمله چاپ و انتشارات یکی از نامطلوب ترین سالهای مردم شناسی نیز بوده است . به علاوه با وجود حضرت آیت الله العظمی حاج آقا حسین بروجردی مذهب شیعه دوازده امامی در اوج اقتدار خود قرار داشته بسیاری از نویسندگان علوم انسانی و اجتماعی ، به ویژه مردمشناسان مشتاق مطالعات عقیدتی را به محافظه کاری هائی می کشانده است 

حضرت آیت الله العظمی حاج آقا حسین بروجردی

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو