تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب ابر دانشگاه تهران
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

چهارشنبه 20 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تاریخ مردم شناسی در ایران (41 )


بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

غلامحسین ساعدی . اهل هوا . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اردیبهشت 1345 . 209 ص .



انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقلت اجتماعی مونوگرافی اهل هوا را عملا" بهترین مونوگرافی تهیٌه شده ، تا آن زمان ، معرفی کرده است . بدون شک دکتر غلامحسین صادقی ، باصطلاح دکتر محمود روح الامینی ، سرنخ دستش بوده است ؛ و به قول دکتر خسرو خسروی که قلم داشتن ، یا در واقع قدرت بیان و قدرت توصیف را شرط مهمٌ مردمنگاری می دانست ، قلم داشته است . امٌا هرگز آنچنان که دکتر نادر افشار نادری بر روابط اجتماعی و بطور کلٌی ساختار اجتماعی جامعه مورد بررسی تاکید داشته است بر این امر تاکید نکرده است ؛ و نهایتا" وی به نوعی چون دکتر محمود روح الامینی ، فونکسیونالیست است و در نگارش به نقش « هوا » در زندگی مردم سواحل و جزایر خلیج فارس پرداخته است .

غالب مردم شناسان بزرگ جهان مطالعات خود را از اعتقادت یک مردم شروع کرده اند ؛ و اینکه رفتار ، و گفتار آنان و بطور کلٌی ساختار اجتماعی آنان براساس این عقاید است و دولتهای استعماری و درواقع استثمار گر بر اساس این شناخت است که می توانند با استفاده از ای عقاید بر آن مردم سلطه یابند . منتهی دکتر غلامحسین ساعدی آنچنان مردم شناس نیست و در واقع نویسنده ای است که وارد جرگه مردمنگاری شده است ؛ بقدر کافی مسلٌط و مقیٌد به روشهای باصطلاح علمی مردمنگاری یا باصطلاحِ نویسندگان « محتوا » نبوده بیشتر متوجٌه زیبائی نگارش و در واقع « شکل » می نماید .

در معرفینامه مونوگرافی اهل هوا ، که بنظر می رسد نوشته ی شخص سید جلال آل احمد بوده باشد ، آمده است :

« ساعدی در « اهل هوا » از همهء امتیازهای مخصوص بخود ( که در ایلخچی و خیاو آنها را شناخته ایم ) برخوردار است ؛ با این تفاوت که در اینجا پخته تر ، پیشتر رفته ، و بخصوص بعنوان یک « محقق تکنگار » مهارت بیشتر یافته ، و بر تار و پود سبک شیرینش رشته ای از وسواس اهل تحقیق نیز دویده ، که از دیدگاه مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، ارزش کار او را دوچندان کرده است . این خصائص با تازگی و کیفیات خارق العادهء مطالب کتاب در آمیخته ، و به « اهل هوا » حالتی جادوئی و مهیج بخشیده است ، که مانند آنرا شاید در هیچ جا حس نکرده باشیم . بیشتر آنچه در این کتاب آمده بر ما ناشناخته است . گویا سخن از دیاری می رود غریب و سحر آمیز ، در قاره ای گمشده و افسانه آسا ، با مردمی بظاهر بی شباحت به سرزمین ما ، امٌا در واقع صحنهء واقعیات کتاب ، کرانه و جزاءر جنوب کشور ما است ، و صحبت از آداب و رسوم پیچیدهء مردم آنجاست ، و احوال خاصٌ و شگفتی که بر آنها می گذرد ؛ و در حال حاضر شاید هیچ تعبیر علمی معقولی برای این احوال مقدور نباشد. آفات و بلیات و حالاتی گریبانگیر برخی از ساحل نشینان جنوب است که به کار دیو و جنٌ و پری شبیه ست و نامهائی که به این حالات داده اند : متوری ، شیخ شنگر ، دینگ مارو ، ام گاره ، بومریون ، چین یاسه ، په په ، دای کتو ، بو جمبه ، بابو ، نمرود ، تقروری ، قصاص . اگر از بومی ساحل نشین در بارهء این حالات بپرسی خواهد گفت که اینها همه باد است ؛ و این بادها قدرتهائی هستند که دنیای درون خاک و برون خاک ، همه در اختیار آنهاست . تمام موجودات خیالی ، همه آنهائی که بچشم نمیآیند ، پری ها ، دیو ها ، ارواح نیک و بد، همه باد یا خیال با هواهستند ؛ و آدمها همه اسیر و شکار اینها ؛ اسیر و شکار بادهائی که خوب هستند ، اسیر و شکار بادهائی که بد هستند ؛ و اگر کسی گرفتنار یکی از این بادها بشود ، و بتواند جان سالم از چنگ باد بدر ببرد ، آنوقت آن شخص در جرگه ء اهل هوا در میآید . » . موضوع اصلی کتاب وصف حالاتیست که از این بادها گریبانگیر ساحل نشینان می شود ، و راه درمان آنهاو شرح احوال درمانگران : باباها و ماما ها . »

شاید لازم به توضیح نباشد که این معرفینامه نیز بیش از آنکه مردمشناختی به مفهوم باصطلاح علمی آن باشد ؛ نوشته ای بیشتر ادبی مینماید .

« در قسمت یادداشتهای پراکنده کتاب دراره ساحل نشینان دریاهای جنوب بحث شده و بطور مختصر ، زندگانی ، صید و شکار و آداب و رسوم این مردم تجزیه وتحلیل شده است . » .

از اصطلاحات اهل هوا و سازها و لوازم آنان نیز ذکر شده است .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (27 ) : 1341 : آغاز مونوگرافی ( مردمنگاری ) های دانشگاه تهران

چهارشنبه 6 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (27 )


1341 ، سال انتشار نخستین کتاب مونوگرافی بنام مردم شناسی 

 

اداره کلٌ موزه ها و فرهنگ عامٌه . « آیین زنا شوئی در آینه ورزان .نشریه ء شماره دوٌم ، ( ب چ  ) . تهران : هنرهای زیبای کشور . اداره کلٌ موزه ها و فرهنگ عامٌه . 1341 خورشیدی . 184 ص .

با اوج گیری گرد آوری فولکلور یا فرهنگ مردم در ایران نظر سازمانهای مرتبط با آن موج نیز بیشتر به این سو چرخیده تشکیلات اداری آن در وزارت فرهنگ و هنر آن زمان تقویت شده است . اگرچه متاسفانه مسائل اداری در این رشته مطالعاتی نیز هممچنان ورود کرده است ؛ مثل :

انتخاب موضوع توسط بروکراتهای نزدیک به رژیم

رعایت تشریفات اداری در جریان مطالعه که غالبا" مسیر صحیح مطالعه و صحٌت آن را منحرف می کند .

تمام شدن مطالعه بنام رؤسا ! و نه بنام پژوهشگر یا پؤوهشگران واقعی آن

و....

الول ساتون ، ل . ب . « افسانه های ایرانی » ترجمه علی جواهر کلام . تهران : بنگاه ترجمه و نشر کتاب . 1341 . 137 ص .

بابیودی ، حسین . « تاریخ ارسباران » . تهران : انتشارات کتابخانه سینا . 1341 خورشیدی . 301 ص .

پور کریم ، هوشنگ . « فشندک » . بضمیمه جغرافیای طالقان بقلم محمد حسین صنیع الدوله . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . مهرماه 1341 . 199

ص .

فشندک

نخستین دفتر مونوگرافی منتشره از سوی دانشگاه تهران

زیر نظر جلال آل احمد

با مقدمه هائی از مدیر مؤسسه ( دکتر احسان الله نراقی ؟ ) ؛ و جلال آل احمد نویسنده مشهور و با تخصص در ادبیات فارسی .

پور کریم جغرافیدان؟ - جامعه شناس ، و از مجلٌه نگاران وزارت فرهنگ و هنر ، اداره کلٌ فرهنگ عامٌه ، 

بوده است ؛ ودر سیستم مجازی توسط استاد علی بلوکباشی معرفی شده است .

تقی زاده ، سید حسن . « بیست مقاله تقی زاده » . ترجمه احمد آرام و کاووس جهانداری . تهران : بنگاه ترجمه و نشر کتاب . 1341 . 571 ص .

جمالزاده ، سید محمد علی . فرهنگ لغات عامیانه . بکوشش محمد جعفر محچوب . شماره هفتم از انتشارات فرهنگ ایران زمین . تهران : کتابفروشی ابن سینا . 1338 – 1341 . 481 ص .

کلانتر ضرابی ، عبد الرحیم ( سهیل کاشانی ) . تاریخ کاشان . بکوشش ایرج افشار . تهران : انتشارات فرهنگ ایران زمین . اردیبهشت 1341 . 614 ص .

کیا ، صادق . انتشارات اداره فرهنگ عامه . شماره دو . تهران : هنرهای زیبای کشور . 1341 . 184 ص .

طی همین سال 1341 است که هنرهای زیبای کشور ( که بعدا" به وزارت فرهنگ و هنر تبدیل شده است ) به فرهنگ مردم توجٌه بیشتری نموده از جمله از جمله شروع به انتشار ماهنامه « هنر و مردم »نموده است .

نجم آبادی ، محمود . تاریخ طبٌ ایران . تهران . 1341 . 5ص .

نجم الملک ، حاج عبد الغفار . سفرنامه خوزستان . بکوشش محمد دبیرسیاقی . تهران . مؤسسه مطبوعاتی علمی . 1341 خورشیدی . 202 ص .

استاد دبیر سیاقی در سال 1374 معتقد بودند که نخستین انتشار این سفرنامه نیاز به اصلاحاتی اندک لیکن ضروری دارد .

بهنام ، عیسی صنایع دستی ایران . تهران : سازمان چاپ و انتشارات کیهان . 1341 . 49 ص .

نظرات() 

بخش مردم شناسی دانشگاه تهران

سه شنبه 5 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

 

چهل و پنجمین سالروز تصویب

 

بخش مردم شناسی دانشگاه تهران

 

صورت جلسه

دوٌمین جلسه

به منظور تعیین اعضاء و وظایف

کمیته تحقیقاتی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی

ساعت 12 روز سه شنبه 5 / 10 / 1351

با شرکت جناب آقای دکتر جمشید بهنام ریاست دانشکده علوم اجتماعی و تعاون ، و با حضور خانم دکتر طوبی ، و آقایان دکتر نادر افشار نادری ، دکتر امانی ، دکتر ایزدی ، دکتر توسلی ، آقای خاقانی ، دکتر روح الامینی ، دکتر ساروخانی ، آقای کشاورز و دکتر نظامی تشکیل شد ؛ و نتایج زیر حاصل گردید ....

1 _ ....

دکتر محمود روح الامینی

2 – پس از آن  آقای دکتر روح الامینی اظهار داشتند بهتر است حالا که مسئله اعضاء کمیته تحقیقاتی مطرح است ، و در این کمیته مدیران و مسؤولان بخش ها حق شرکت خواهند داشت ، ابتداء انواع بخش های تحقیقاتی ، ماهیت و تعداد آنان مطرح شود .

پیشنهاد کردند که بخشی بنام مردم شناسی در مؤسسه به وجود آید .

این پیشنهاد مورد تصویب کلیه اعضاء حاضر در جلسه قرار گرفت ؛ و مقرر شد کعلاوه بر بخش های موجود در مؤسسه ، بخشی بنام مردم شناسی بوجود آید .

این تصمیم به دانشگاه تهران جهت تصویب و تغییر در مؤسسه ابلاغ خواهد شد .

3 – پس از آن مسآله ضرورت وجود بخش های تحقیقاتی در مؤسسه مطرح گردید (1)

 

(1)    (1)  به این ترتیب بخش مردم شناسی در واقع نخستین بخش رسمی و مصوٌب مؤسسه است .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (11)

یکشنبه 12 آذر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (11)


نخستین مساعی ، و نخستین کتابهای چاپ شده مرتبط ( منابع ) 

با مردم شناسی در ایران


سال 1338 را برخی سال خیز مردم شناسی در ایران شناخته اند :

-      در مردم شناسی بدون مردم شناس ، یعنی مطالعاتی مجموعا" مردم شناختی که توسط  نویسندگانی بدون تحصیلات و تخصص در مردم شناسی صورت داده اند دو نام به شدٌت می درخشند :

  

  • سید محمد علی جمالزاده در انواع مطالعات مرتبط با مردم شناسی
  • علی اکبر دهخدا در گرد آوری و انتشار کتاب جاویدان امثال و حکم

  • بر خی ازکتابهای منتشره در حوزه مردم شناختی در سال 1338:

ایوانف . مجموعه رسائل و اشعار اهل حق . 1338

اروج بیک بیات . دون ژوئن ایرانی . 1338 .

سید محمد علی جمالزاده . فرهنگ لغات عامیانه . 1338 تا..

( و برخی دیگر از کتابهای این نویسنده )

علی اکبر دهخدا . امثال و حکم . 1338 .

ژاک دو مرگان . جغرافیای شمال ایران . 1338 .

ابراهیم شکور زاده . ترانه های روستائی خراسان . 1338 .

عبدالحسین نیری . فولکلور . 1338 .

در مردم شناسی علمی نیز گویا در این سال ، بخصوص به منظور تدریس در دوره فوق لیسانس علوم اجتماعی ، جزوه ای فراهم آمده بوده است که ما به آن دست نیافتیم . 

نظرات() 

دکتر محمود روح الامینی ، پدر مردم شناسی ایران (4)

شنبه 16 اسفند 1393

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

سایه سنگین و سهمگین سیاست
بر جامعه شناسی و مردم شناسی ایران

دکتر غلامحسین صدیقی
در بهار و تابستان 1351 .
به نظر می رسد که در نیمه دوٌم دهه 1350 :
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران بزرگترین کانون روشنفکری – سیاسی کشور بود .
در موسسه ، بنا به بزرگواری دکتر غلامحسین صدیقی ، و سیاست دکتر احسان نراقی  ، که نخستین رئیس مؤسسه بود ، به نحو شگفت آمیزی جمع اضداد ، ظاهرا" به همزیستی مسالمت آمیز و در باطن به کشمکش های نسبتا" سخت درونی ، درونزنی و خودزنی گرد آمده بودند ؛ و شاید مجموعا" به چهار گروه قابل تقسیم بودند :
گروه نخست که به جبهه ملٌی منتسب بودند و از بزرگمردی چون دکتر غلامحسین صدیقی – بزرگی چون دکتر علیمحمد کاردان تا محققانی نظیر دکتر پیمان ، پرویز ورجاوند ، کشاورز صدر ، پرهام و... تشکیل می شدند و دانشجویان نه چندان سیاسی لیکن میهندوست و توسعه گرا چون اینجانب را نیز از خود می دانستند ..
گروه دوٌم که گروه مسلٌط بر مؤسسه بود شامل دکتر احسان نراقی – جانشین بلافصل و مددیارهمیشگیش ، دکتر فیروز توفیق ، که هردو نیز به تحصیل در سوئیس ، انتساب به دربار و به خصوص فرح ، و بعدا" نظریه پرداز پنهان و حامی حزب رستاخیز شهرت داشتند ( با همراهی دکتر هوشنگ نهاوندی ، و اضافه شدن امثال اسعد نظامی ) ، دکتر نادر افشار نادری ، که سابقه معلمی در دربار داشت ، و محققانی که بیشتر در ارتباطات کاری با آنان بوده اند چون ابوالحسن بنی صدر ، دکتر حسن حبیبی ... تا دانشجویانی نظیر قطب زاده . استادان جامعه شناسی شهری چون « دکتر م . ع . ج . ب » و « دکتر ش . ر » و غالب محققان بخش های تحقیقاتی جامعه شناسی شهری و جامعه شناسی تطبیقی ، و بعدا" جامعه شناسی سیاسی ... و به دعوت همین گروه بود که امیر عباس هوید ا یکی دوبار در معیت برخی از اعضاء کابینه خود به مؤسسه وارد شد و در آنجا جلسه ی مشترک تشکیل داد .
گروه سوٌم شامل دکتر خسرو خسروی ، دکتر مهدی حسینی امانی ( گرچه وی را ناسیونال سوسیالیست هم معرفی می کردند ) و... که گویا همگی سابقه عضویت در سازمان جوانان حزب توده را داشتند ؛ و برخی دیگر که با بخش های مطالعات و تحقیقات جامعه شناسی روستائی و جمعیت شناسی همکاریهائی داشته اند .
گروه چهارم متشکل از دکتر مرتضی کتبی – دکتر عبدالحسین نیک گهر – دکترباقر ساروخانی – و... که به نظر می رسید هیچگاه هیچ وابستگی سیاسی نداشته اند ...
مشکل اساسی در بنیانگذاری سازمانی آموزش و پژوهش انسانشناسی و مردم شناسی در دانشگاه تهران این بود که گرچه مورد حمایت کا مل و منطقی دکتر صدیقی و دکتر نادر افشاری و تا حدودی دکتر احسان نراقی ، و حتی دورادور مورد حمایت دکتر علیمحمد کاردان ، قرار داشت ؛ امٌا در مقابل ، جامعه شناسانی که فکر میکردند علوم اجتماعی منحصر به جامعه شناسی ، آنهم جامعه شناسی ئی که آنان خوانده اند و تفاسیر ایشان از علوم اجتماعی است ؛ و مردم شناسی ( چون اگر به درستی و در چهارچوب روابط بیشتر سنٌتی در جامعه ای توسعه نیافته و کمتر سازماندهی شده  مطالعه شود جای جامعه شناسی را میگیرد و ) موجودیت آن را تهدید می کند، به آن اتهام فولکلور بودن و منحصر به گرد آوری آداب و عادات و عقاید و رسوم ، و نهایتا" غیر علمی بودن ! می زدند و به شدٌت با تاسیس بخش مردم شناسی مخالفت می کردند . 
یعضی از محققان مؤسسه در بخش مطالعات عشایری مؤسسه نیز تصور می کردند که خود آئینه تمام نمای مردم شناسی کشور هستند (1) .
عدم وابستگی دکتر محمود روح الامینی ، آزادگی و آزاد منشی ، مناعت طبع مالی و سلامت نفس وی که او را حتی الامکان از زد و بندها دور نگهمیداشت ، به اضافه ی خونسردی همیشگیش ، از قدرت وی در تاسیس بخش می کاست و بنده هم در واقع در نقش یک امر بر ، باصطلاح محلٌی از اعراب نداشتم ؛ و فقط بنا به حسن روابط ( و البته نه چندان با توفیق و افشار نادری که به ترتیب رئیس و معاون مؤسسه بودند ! ) و پیگیریهای مستمرم اندکی از اختلافات اساتید استفاده ، و ضمن کوشش به تحمیل خود بر مؤسسه ، سعی میکردم هرچه سریع تر نتیجه مثبت یا منفی گرفته در صورت عدم توفیق در محل دیگری استخدام شوم .
امٌا متاسفانه بحران روابط بین اعضاء در آن زمان به اوج رسیده بود ؛ و اگر شخصیٌت دکتر غلامحسین صدیقی و نفوذ دکتر احسان نراقی نبودهرگز موفق به تاسیس دانشکده علوم اجتماعی ( و تعاون ) نمی شدند ؛ کما اینکه در حوالی سال 1348 یا وجود آنکه ساختمانی هم در خیابان کارگرشمالی برای ایجاد این دانشکده در حال اتمام بود آن را به دانشکده اقتصاد دادند ! ...
(1) در سال 1346 در کلاس انسانشناسی مرحوم دکتر نادر افشار نادری ، که متکی بر مطالعات عشایری ایران تدریس می کرد ، با بحثی که با وی یافتم با نوعی طنز به این نتیجه رسیدم که « انسانشناسی » همان « گاو و گوسفند شناسی » است ! ؛ و در واقع در حوزه جغرافیای انسانی ... تحمل نکرد و گفت تا تو در این کلاس هستی تدریس نمی کنم و بنده عملا" از کلاس اخراج شدم ؛ و همانجا اعلام کردم که جزوه درسیش را منتشر نخواهم کرد . خانم دکتر اردلان که عملا" منشی گروه علوم اجتماعی در دانشکده ادبیات و علوم انسانی شده بود به دکتر صدیقی اطلاع داده بود و وی که رئیس گروه بود مرا احضار کرد و توضیح خواست . من که دکتر صدیقی را تقریبا" چون پدرم دوست داشتم عرض کردم : این آقای بک جناحی تیم فوتبال تاج سر یک شوخی ساده مرا شوت کرد به اوت ! . دکتر صدیقی که به سختی جلوی خنده اش را گرفته بود گفت : بسیار خوب ، حالا در اوت بروید وظایفی که خودتان داوطلبانه برعهده گرفته اید ( تهیه پلی کپی درسی ) را انجام بدهید ! . و رابطه افشار نادری تا آخر سال 1352 ، که روح الامینی از من خواست نزد وی بروم ، چندان حسنه نبود . رحمت الله علیه .
(2) و گروه حاکمه پیرو نراقی هم کوچکترین مخالفتی نشان ندادند . فقط اینجانب به عنوان یک دانشجوی رشته علوم اجتماعی و ، با اجازه تلویحی از دکتر غلامحسین صدیقی ، یادداشتی اعتراض آمیز و طنز گونه ، نوشتم که در روزنامه کیهان چاپ شد . نهایتا" هم دولت که دل چندان خوشس از مجموع گروه نداشت ؛ و گویا با شیطنت های هوشنگ نهاوندی ، نام و بخش نسبتا" نامتجانس تعاون را نیز به این رشته اضافه و دانشکده را بنام « دانشکده علوم اجتماعی و تعاون » در همان تابستان 1351 تاسیس کرد . 


نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 2 
  • 1  
  • 2  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :