تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب ابر رمضان در ایران
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

زولبیا خوری رمضان از پنجاه – شصت سال پیش از این در یزد و تهران

دوشنبه 24 اردیبهشت 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

,

زولبیا خوری رمضان از پنجاه – شصت سال پیش از این در یزد و تهران

یکی از مشخصات ماه مبارک رمضان در شهر یزد و تهران دهه 1350 ، و قاعدتا" لااقل چنددهه قبل از آن زولبیا خوری در ماه مبارک رمضان بود .

در یزد دهه های 1340 و 1350 تولید و توزیع و مصرف زولبیا و گوش فیل تقریبا" فقط مختصٌ رمضان بود و در سایر ماهها پخت نمی شد . بامیه هم لااقل تا دهه پنجاه رسم نبود .

یکی – دو روز مانده به ماه مبارک زولبیا بر پیشخوان چند شیرینی فروشی ( رهبر که مشهور است – متوسلیان در مغازه های خیابان قیام و میدانِ خان و تک و توکی دیگر ) جلوه گر می شد .

در اشتیاق مردم شناسی وقتی ریشه اش را جویا شدیم یکی که پدر در پدرش حوزوی بودند معتقد بود که شیرینی ها و غذاهائی در زمان تشکیل حوزه علمیه یزد توسط آخوند ملٌا اسماعیل ، در زمان سلطنت فتحعلیشاه ، و ارتباطات حوزوی با حوزه های علمیه نجف و کربلا ، از آنجا و در واقع از عراق و سوریه ، به یزد وارد و رایج شده است . یکی از دبیران تاریخ معتقد بود که ورود این غذا ها و شیرینی ها به یزد احتمالا" از زمان حکومت امیر چقماق شامی بر یزد در دوره مغول است .

زولبیا و بامیه ظاهرا" نام هائی عربی دارند ؛ امٌا گوش فیل را اختراع یزدی ها یا تقلید از هندی ها می دانستند و درواقع هم به شکل گوش فیل درست می کردند .

رسم صاحبان حرفه آن زمان این بود که حتی الامکان فنون مورد استفاده ی خودرا به دیگران نیاموزند تا رقیب و رقیب هائی نیابند و تولید را در انحصار خود داشته باشند . در مورد زولبیا ، در مقابل پرسشگر ، آن را فقط ترکیب نشاسته – ماست و روغن کنجد معرفی می کردند که در روغن بسیار داغِ کنجد می پزد و بلافاصله در شهد شیرین می شود .

در یزد و نیز در تهران دهه 1350 شاید از ارزانترین انواع شیرینی ها بود ( می گفتند به یُمن و برکت ماه مبارک رمضان ) . بین تولید و توزیع ومصرف این شیرینی در شهرهای مختلف ایران تفاوت هائی وجود داشته است .

در تهران زولبیا بدون بامیه فروش نمی رفت و شبیه یزد فقط شیرینیسازان – شیرینی فروشیهای تولید کننده اش آن را می فروختند . زولبیا انواعی متفاوت داشت که مثلا" هرچه بزرگتر و رشته هایش باریکتر و سرخ شده تر بود مرغوب تر بود و به آن زولبیای دوآتشه می گفتند . بامیه را فقط در یک اندازه تهیه می دیدند و آنهم یک آتشه و دو آتشه داشت . گوش فیل را که در تهران کمتر مشتری داشت گاه به همان صورت گوش فیل و بیشتر به صورت مربع می ساختند ؛ و بازهم یک آتشه و دو آتشه . به ندرت در آن از زعفران استفاده شده بود و رنگ آن را حاصل استفاده از گل زرد خراسانی و شهد نبات معرفی می کردند .

یزدیها که معمولا" تحت تاثیر سنٌت و ملزم به رعایت آن بودند در ترکیبان و شکل زولبیا تغییری نمی دادند ؛ امٌا اگر این تغییر از تهران شروع شده بود تقلید می کردند .

تصوٌر می کنم اضافه کردن کاکائو به زولبیا از دهه 1370 و استفاده از خلال پسته در تزئین آن از دهه 1380 شروع شده باشد .

در یزد ( و دیده ام که در اصفهان ) مردم برای خرید مثلا" بیش از یک کیلو از این شیرینیجات ظرفی با خود میبردند و اگر اندکی میخریدند فروشنده آن را در پاکتهائی از « کاغذ روغنی » می گذاشت . در سال 1345 در تهران استفاده از جعبه ی مقوائی برای فروشِ آن تازه مد شده بود . قیمت زولبیا در همه ی شهر یزد یکی نبود و زولبیایی که کیفیتی بالا تر داشت ( و مثلا" فقط کارگاه حاج خلیفه رهبر قادر ب ساخت آن بود ) به قیمتی بالاتر فروش می رفت .

تعیین نرخ حکومتی زولبیا به ندرت اتفاق می افتاده است ؛ چرا که قنادان :

-       وجدانی عمل می کردند

-       تحت سلطه ی کنترل اجتماعی و حفظ آبرو بودند

خریداران درمقابل گرانی مقاومت کرده نمی خریدند ؛ دچار چشم و همچشمی در خرید نمی شدند و آبرو داری را در خرید گران ندیده حتی اگر زولبیای گران خریده جلوی میهمان می گذاشتند توسط همان میهمان به دلیل گرانخریدن مورد شماتت قرار می گرفتند ؛ مگر اینکه گرانی نزد همه توجیه شده باشد .

زولبیا بیشتر به منظور مصرف در میهمانی ها ی افطار خریده می شد ؛ و پس از یکی دوروز بیات می شد .... به همین دلیل و نیز به دلیل خاص بودن زولبیا برای رمضان از چند روز به آخرماه مبارک مانده تولید نمی شد چرا که مثلا" در شهر یزد شاید بعد از عید فطر هیچکس زولبیا نمیخرید و مصرف نمی کرد .

مردم یزد معتقد بودند که زولبیا از نظر هضم « سنگین » و از نظر طبع « سرد » است و نباید بیش از یک یا دوحلقه مصرف شود .

بیش از نیمی از مردم یزد آن زمان زولبیا را زلوبیا تلفظ می کردند .


نظرات() 

رمضان در ایران

سه شنبه 18 اردیبهشت 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


 

رمضان یک ماه از دوازده ماه تقویم قمری است .

در تقویم عربی – اسلامی هجری قمری در جایگاه نهمین ماه قرار گرفته است ؛ و برحسب طبیعت آن تقویم همیشه سی روزه نخواهد بود و گاه کمتر از آن است .

از نظر اسلامی بطورکلٌی :

ماه روزه گرفتن ، دوٌمین عبادت همگانی مسلمانان ( پس از نماز ) ، از فروع دین ، است

ماه نزول قرآن کریم و بنابر این وحی قرآن به پیامبر اسلام (ص) در « شب قدر » ، آغاز اسلام و بنابر این « مقدس » است

به این ترتیب :

رمضان یک عید است و آن را رمضان المبارک می خوانند .

بحث آداب و رسوم ماه مبارک رمضان اصولا" در ، مباحث دینی ، و تخصص های موجود در حوزه های علمیه ، است ؛ امٌا اعتقادات و آداب و عادات و رسوم رمضان جوانبی مردمی نیز دارد ، که گاه حتی برخی آنها را نه تنها غیر اسلامی بلکه خلاف اسلام می شمارند ؛ و نهایتا" « مردم شناسی رمضان » را تشکیل می دهد ؛ که شناختشان می تواند در اصلاح دینی عوام معتقد بسیار مفید واقع شود .

بنا به مطالعات پنجاه ساله ی ما در ایران ، و بین ایرانیان شیعه ی دوازده امامی ، بخصوص در شهرهای یزد و تهران :

رمضان یک ماه تمرین مسلمانی و افزایش ایمان است .

از این رو بنظر اغلب این مردم ، رمضان یک « مجموعه عبادت ها » در ماه نزول قرآن است ؛ که مؤمن را از گناهانش تطهیر می کند ، بهشت را برای وی تضمین می کند ؛ و نهایتا" :

رمضان ، ماه عبادت ، ایٌام توبه ، و رستگاری است .


نظرات() 

تحوٌلات آداب و رسوم رمضان در ایران عصر حاضر (2)

یکشنبه 16 اردیبهشت 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تحوٌلات آداب و رسوم رمضان در ایران عصر حاضر (2)

حکومتی شدن آداب و رسوم از آغاز جمهوری اسلامی

 افطاری های بخش عمومی ( دولتی و شبه دولتی ) (1)

افطاری دادن شهرداری تهران به هنرمندان

افطاریهای مشهور به 120 هزار تومانی

یکی از رسوم جدید در ماه مبارک رمضان افطاری دادن دستگاه های دولتی و شبه دولتی ( مثل شهرداری ها و.... ) است ؛ که با تمام اهمٌیتش هنوز مورد یک مطالعه سزاوار قرار نگرفته است .

فکر میکنم مهر ماه 1385 مصادف با ماه مبارک رمضان بود که در گذر از خیابانی در شمال غرب تهران چشمم به تابلوی « مرکز مردم شناسی ایرانیان » خورد و برحسب حرفه و کنجکاوی وارد آن شدم که معلوم شد از توابع شهرداری تهران است ؛ و به منظور افتتاح رسمی آن مرکز قصد دعوت از دکتر محمود روح الامینی ، چندنفر از استادان مردم شناسی دانشگاه تهران ، چند نفر از زعمای مردم شناسی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و اینجانب داشته اند ؛ و نهایتا چون دکتر محمود روح الامینی بستری بود ، و به توصیه ی وی ، سخنرانی افتتاحیه در حضور یکی از استادان دانشگاه تهران و چند نفر از زعمای مرکز میراث فرهنگی توسط اینجانب ایراد شد و آنگاه تمامی حضٌار که شاید حدود 80 نفر بودند به صرف افطاری که آماده شده بود دعوت شدند .

اقلام پذیرائی جلوی هریک از حاضرین و از آنجمله اینجانب عبارت بودند از :

چای

یک پرس چلوکباب برگ + جوجه کباب با استخوان + دوسیخ کباب کوبیده به عنوان غذای اصلی

یک کاسه حلیم داغ

یک ظرف پنیر و سبزی خوردن با نان سنگک

یک ظرف کره و مربٌا و نیز خرما

یک ظرف زولبیا و بامیه و...

میوه جات که گویا پس از خروج اینجانب از محل و شامل هلو – انگور و ... روی میزهای پذیرائی قرار گرفته بودند .

که گفته شد در آن بذل و بخشش بنام افطاریِ سازمان ... مربوطه در بسیاری از خیابان های مرکزی تهران نیز ظروف جوجه کباب توزیع می کرده است ....

توضیحات :

هزینه ی پذیرائی از سوی شهرداری تهران تامین شده بود .

بعدا" از این اقلام و تشریفات کاسته شده است

هنوز هم این رسم در شهرداری تهران وجود دارد

همان موقع در سازمانهای اداری تهران به کسانی که باصطلاح برای اضافه کار در محل باقی مانده بودند یک پرس غذا ، اکثرا" جوجه کباب ، در ظرف یکبار مصرف ، باضافه نان سنگک سرو می کردند .

گویا افطاری به فقرا باید بسیار فقیرانه تر باشد ؟!

نظرات() 

تدارکات رمضان در تهران - ایران

چهارشنبه 3 خرداد 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:مراسم مذهبی، 



تدارکات رمضان در تهران - ایران

پنجاه - صد سال پیش از این شاید ماهِ قبل از ماه مبارک رمضان ، یعنی ماه شعبان ، پررونق ترین ماه بازار خرده فروشی و حتی عمده فروشی ، و ماه رمضان راکد ترین ماه برای بازار و بازرگانان بود و حتی برخی از بنگاه های اقتصادی کوچک و بزرگ در این ماه مبارک به طور کامل تعطیل می شدند یا فقط شب ها چند ساعتی فعالیت می کردند و البته فعالیتی به مراتب کمتر از سایر ماه ها داشتند مگر معدودی از مشاغل که در ماه مبارک رمضان و به دلیل مرتبط بودن با آداب و رسوم آن رونق می گرفتند .
در رونق بازار و خرید مردم ماه شعبان مشابهت هائی با ماه قبل از نوروز ، اسفند ، می یافت . منتهی در شعبان اکثر قریب به اتفاق خرید ها مربوط به  مواد غذائی ، بخصوص از بقٌالی ( خواربار فروشی ) ها و طوٌافی ( میوه فروشی و سبزی فروشی : تره بار ) ها می شد .
خریدها و مجموعا" « تدارکات رمضان » یک رسم بودند .
از حوالی 1360 ه . ش این رسم در محتوای خود دارای تغییراتی اصولی شد که جامعه مذهبی ما را از یک « اجتماع مردمشناختی » به سوی یک « جامعه » نسبتا" سازمان یافته سوق داد : مداخله دولت در امور و ساماندهی « بازار رمضان » ( تنظیم بازار رمضان ) .
اگر این ساماندهی منطبق با قوانین و مقررات ، برنامه ریزی و اجرای صحیح باشد اجتماع را به جامعه مبدل ساخته است که البته هنوز مداخله دولت به آن حد نرسیده است . با این وجود نگاه کنید به عناوینی چون :
*
تبلیغ ماه رمضان در مساجد و مجالس
*
اعلام برنامه مجالس تبلیغی طی ماه مبارک
*
برنامه های قرآنی و به ویژه ختم قرآن در ماه مبارک
*
اعلام برنامه های فیلم های سینمائی که طی این ماه و فقط در ساعت پایان روز ( شب ) نمایش داده می شوند .
*
تهیٌه برنامه های خاصٌ رادیوئی و تلویزیونی برای پخش طی این ماه
*
معرفی سریال‌های ماه رمضان 96
هر ساله با نزدیک شدن به ایام ماه مبارک رمضان، شبکه‌های مختلف سیما تدارک وسیعی برای تولید برنامه‌های متنوع و جذاب در این ماه انجام می‌دهند.
*
توزیع «سبد غذایی ماه رمضان»
*
ایجاد و فعالیت وب سایت های ماه مبارک رمضان
*
تهیٌه و تدارک آذوقه های عمومی ( قند ، برنج ، مرغ و... ) خاص ٌ ( خرما ، ذولبیا ، ..... ) بنا به سیاست تنظیم بازار که مثلا" توزیع 570 تن برنج ....
*
تعیین قیمت های اغذیه و شیرینیجات این ماه مانند زولبیا - آش - حلیم ...
*
کاهش ساعات کار و حتی کاهش ساعات طرح زوج و فرد در ترافیک ...
*
تهیٌه برخی از غذاهای ویژه ماه مبارک رمضان در کارگاههای مربوطه
......
همکارارجمند و دانشجوی گرامی :
هنوز جامعه ی ما به آن حدٌ سازمان یافته نیست که مراسم رمضان در آن کاملا" سیاستگذاری ، قانونمند ، طبق برنامه ی مدون و لازم الاجرا ، و سازمان یافته باشد تا مطالعات آن را مطالعاتی کاملا" جامعه شناسی بدانیم .
موضوع مطالعه مراسم رمضان در ایران هنوز هم موضوع مردمشناسی و مردمنگاری است ؛ و به خصوص به صورت :
توصیف مراسم رمضان با حضور در آن مراسم و نگارشی اصولی و دقیق
اینکه پنجاه سال قبل چه رسمی وجود داشته است که امروز وجود ندارد ؛ آن را از فلان خاله زنک بپرسیم و بنویسیم مردمشناسی نیست ؛ که اگر مردم شناسی بود خاله زنک های خوش حافظه مردم شناس ترین مردم شناسان جهان بودند ؛ شاید تاریخ اجتماعی و فرهنگی باشد و آنهم اگر بنا به روشهای علمی نوشته شود ...

،رمضان در ایران ، رمضان در تهران ، مردم شناسی رمضان ، جامعه شناسی ، تاریخ اجتماعی و فرهنگی ، تدارکات رمضان ramadan en Iran, ramadan e Teheran , ر

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :