تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب ابر سنٌت
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

آداب ، رسوم ، سنن ، عرف و....

سه شنبه 21 فروردین 1397

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

شصت – هفتاد سال قبل از این عاشق لوبیا بودم و نخود را چندان دوست نداشتم . از مادرم خواستم که به جای نخود هم لوبیا در « آش رشته » بریزد . جواب داد که « رسم » است که آش رشته ، نخود داشته باشد . امروز در تهران تقریبا" رسم است که داماد کراوات بزند . به یکدیگر که می رسیم رسم است که « سلام » بگوئیم ...

آیا رسم به همین سادگی و کوچکی است ؟

در طرف مقابل ، برخی سیزده بدر ، ... و حتی نوروز و عزاداری دهه محرم را « رسم » می نامند ؛ آنهم آنقدر باصطلاح عریض و طویل ، طول و تفصیل .

موضوع سلام و نظیر آن که در یک رابطه اجتماعی و تقریبا" بطورکلٌی فرهنگی است فرق می کند و تا حدودی بسیار زیاد فقط از آداب به شمار می رود ؛ گرچه آداب هم نهایتا" خود از رسوم بشمار می روند .

مجموعا" رسم یا سنٌت ، روشی اجتماعی – فرهنگی در زندگی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده ، گاه طی اعصار و قرون بین مردم وجود داشته و بسیار به دشواری یا تحت حکومتی فاشیستی ممکن است از زندگی مردم حذف شود .

در ایران اسلامی مفهوم رسم و سنٌت کاملا" یکی نیست : اگر در عمل رعایت یک رسم ، اجباری یا تقریبا" اجباری و بنا به حکم مذهبی باشد به آن « سنٌت » می گوئیم .

سنٌت می تواند شخصی باشد ؛ مثل ختنه کردن ؛ امٌا سنٌتی که در روابط بین افراد مردم وجود دارد و تا حدودی بسیار لازم الاجراست و حتی جنبه ی حقوقی و قضائی می گیرد را « عرف » می نامند . مثل اینکه بازکردن پنجره یک خانه در خانه ی غریبه عرف نیست .

اتفاقا در همین مبحث به موضوع بسیار مهم « مردم شناسی » ایرانی و تفاوت آن مثلا" با « مردم شناسی غربی » می رسیم . روش و ساختار مردم شناسی بین هرمردم در عمل برخاسته از ساختار اجتماعی – فرهنگی همان مردم است و از اینجاست که روشهای غربی مردمنگاری و مردم شناسی در ایران کم اعتبار شده روشهای ایرانی ضرورت می یابند . به عنوان مثال همین مبحث که بین ایرانیان « سلام مستحب است و جوابِ آن واجب » .

 

حقیقت این است که از نفوذ دین و مذهب بین مردمان غربی به شدٌت کاسته شده است ؛ حال آنکه نه تنها رسوم مذهبی بین مردمان ایران به شدٌت جاری است بلکه می توان گفت که حاکم بر ایرانیان است ؛ و از همینجاست که در مردم شناسی ایران نمی توان رسم و سنٌت را یکی دانست . رسم مصداقی عمومی دارد حال آنکه « سنٌت » جنبه ای دینی داشته رعایت آن واجب ، یا تقریبا" واجب و در همل اجتناب ناپذیر است .

تمامی مفاهیم ِ

آداب

رسم و رسوم

رسوم محلٌی ( مثل قالیشویان که فقط در مشهد اردهال رسم است ) : کوتوم .

عرف

سنٌت

...

و امثال آنها ، در ایران اسلامی تفاوت هائی گاه نسبتا" عمیق با همین مفاهیم در بین سایر مردمان ، بخصوص در اقصی نقاط جهان ، دارند و از اینجاست که مردم شناسی ایران ، بخصوص مردم شناسی عملی یا مردمنگاری ایران با مردم شناسی در سایر نقاط جهان تفاوت داشته مستقل است و در واقع امر : باید مستقل باشد و مستقل عمل کند .

در چنین مطالعاتی ، به نظر می رسد رسوم بین هرمردمی قاعده ای هرمی یا خوشه ای داشته باشند و از کلٌی ترین و مفصٌل ترین به اجزاء کوچکتر یا هر فصل که خود یک رسم است تجزیه و تقسیم می شوند تا برسند به مثلا" رسم پختن و خوردن « آش رشته » در زیربخش ، و در تبعیتِ رسم « سیزده به در » ، تا جزئی ترین بخش که مثلا" استفاده از نخود در این آش بوده با باشد .

پس : در شناخت رسم های بزرگ یا باصطلاح مراسم ، ابتدا لازم است که اجزاء انها ، یعنی « زیر رسم » ها شناخته شوند .

نظرات() 

رسم ، سنٌت ، سیاسی ، نذهبی ، مردم شناسی ایران

پنجشنبه 6 آبان 1395

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |


مردم شناسی خواه ناخواه برخاسته از مردم و جامعه ی مردم شناس است .
مردم شناس طبیعتا" چون مردم جامعه ی خود فکر می کند ، چون آنها عمل می کند و به « زبان » آنها می نویسد .
اصل مردم شناسی بر مطالعه تفاوتهای میان فرهنگ ها است .
با توجٌه به این اصل ، « زبان مردم شناسی » بزرگان این رشته در سراسر جهان همیشه قابل ترجمه به زبان ما نیست و آنطور که باید و شاید منظور و مقصودِ پژوهشگر مردم شناسی و نویسنده را منتقل نمی کند و نمی رساند .
یک واژه اروپائی را یکنفر به « عادت » ترجمه کرده است ، نفری دیگر به « رسم » ، نفر سوٌم به « سنٌت » و حالا کدامیک از اینها درست است ؟
این مسئله در دهه 1350 در گروه آموزشی علوم اجتماعی دانشگاه تهران هم مطرح بود ... تا اینکه در سالهای 1350 و 1351 کمیته اصطلاحات به وجود آمد و متاسفانه دوام نیافت . 
در زبان فارسی عموما" :
مَد آنست که حدٌاکثر چندسال دوام نیاورد و ممکن است نزد اقلیتی مثلا" ثروتمند رواج یابد
رسم آن است که قاعدتا" بیش از چند سال دوام می آورد و غالب یا اکثریت افراد یک مردم یا یک جامعه را در بر می گیرد .
سنٌت هر آنچیزی است که صورت حکم را داشته باشد ، مثل احکام دینی . لازم الاجراست ؛ تمام افراد جامعه را در بر می گیرد و چه بسا قرن ها یا هزاره هائی پیاپی عمردارد اگرچه گاه و برای مدٌتی طولانی تعطیل شده باشد مثل برخی از سنن شیعه که مدٌتی کوتاه در زمان حکومت نادرشاه افشار تعطیل شدند و پس از آن دوباره رواج یافتند .
ما در اکثر نقاط ایران به ندرت سنٌتی داریم که اسلامی و بخصوص شیعی نباشد . لازم است که توضیح دهیم سنٌت اسلامی یا شیعی همچنانکه در مورد نوروز یا یلدا لازم است که آنها را از سنن ملٌی بخوانیم .
این سنن اگر مورد پذیرش حکٌام قرار گرفته اند بسیار بیشتر دوام و قوام یافته اند و شاید از اینجا باشد که گفته اند :
الناس علی دین ملوکهم 
بیشتر رسوم ماندگار یا از حکٌام ، ملوک ، سلاطین و پادشاهان ناشی شده اند یا توسط آنان رواج یافته اند . به این اعتبار شاید مردم شناسی را بتوان اصولا" سیاسی دانست : حاکمی رسمی را ابداع کرده است یا از قبل وجود داشته و وی رواج داده است ؛ امٌا حاکم بعدی آن را ممنوع ساخته و چه بسا به طورکلٌی از بین رفته است :
اکثر رسوم ، سیاسی هستند .
مشخصٌه دیگر در مبنای فکری - عقیدتی رسوم برای قبولاندن آنها به مردم است .

مردم شناسی ایرانی ،انسان شناسی اسلامی ، مد ، عادت ، رسم ، سنٌت ، سنٌت مذهبی ، اصطلاحات مردم شناسی

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :