Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

شب چلٌه ، شب یلدا ، در فرهنگ ایرانی ، در شهر یزد

جمعه 29 آذر 1392

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) | طبقه بندی:جشن ها.نوروز.و...، 

برداشت از این یادداشت با ذکر مأخذ مجاز است

شب چلٌه ، شب یلدا


تا سال 1344 که کلٌا" در یزد ساکن بودم اصطلاح « شب یلدا » را نشنیده بودم یا اگر هم به ندرت شنیده ام به کلٌی فراموش کرده ام ؛ در یزد آن روز و روزگار ، ما می گفتیم :
شب چلٌه
شب چلٌه مراسمی داشت همانطور که نوروز در پایان زمستان و آغاز بهار ، مراسمی داشت ؛ یا همانطور که مهرگان تقریبا" در پایان تابستان و ابتدای پائیز مراسمی داشته است ؛ و...
ما ایرانی ها هنوز تقویم اعیاد و جشن هایمان را نداریم که ببینیم تقریبا" تمام اعیاد و جشن های ملٌی ما تقویمی هستند ، و در گردش سال ، ماه ، هفته ، و روز مناسبت می یابند .
فلسفه ، اسطوره و شرح و تفصیل شب چلٌه به صورت عمومی را دیگران نوشته اند ؛ و به نظر من برخی از مشاهیر پژوهشگر ایرانی ، که اتفاقا" خالی از تعصب ملٌی هم نبوده اند ، فریب واژه سریانی - عربی« یلدا » (1) را ، که مسلما" در فرهنگ ناب ایرانی وجود نداشته است ، خورده اند ؛ و تفسیری غلط براین مبنی ارائه داده اند .
اینجا و امروز نه با فلسفه و اسطوره  و شرح و بسط شب چلٌه در ایران بزرگ کار داریم و نه به فکر عیبجوئی یا انتقاد از مطالعات دیگران ، که « الانسان جایز الخطا » ، هیچکس و هیچ کاری بی عیب نیست ، و تقریبا" هرچه داریم از آنان داریم ، افتاده ایم ؛ فقط می خواهیم اشاره کوچکی به « شب چلٌه » در یزد که چون در مرکز جغرافیائی ایران بوده است طبیعتا" دارای فرهنگ ایرانی ناب تر و دست نخورده تری باقی مانده است ، و البته در دهه 1340 ، داشته باشیم .

شب چلٌه ایرانی در شهریزد دهه 1340
 
یزدیها بیشتر از این که به طولانی ترین شب بودنِ شب چلٌه بیاندیشند چنین فرض می کردند که سردترین شب سال خواهد بود ؛ و احتمالا" برف ، که نعمت خداست ، خواهد بارید (2) که اگر ببارد شکون خواهد داشت و سال آتی آن « ترسال » ( آبسال ) خواهد شد و حتی بارش باران در آن شب را هم به فال نیک می گرفتند ؛ اگرچه بارش برف به اصطلاح چیز دیگری بود ...
وقتی من از تعدادی از زرتشتیان یزد ، البته در حوالی سال 1348 ، در باره شب چلٌه پرس و جوکردم چنین دستگیرم شد که شب چلٌه  :
- جشنی است برای پایان پائیز و عبور از یک مرحله از زندگی عمومی ( مناسک عبور )
- آغاز زمستان و به پیشواز رفتن آن ؛ منتهی :
- به پیشواز رفتن قدرتمندانه زمستان به عنوان سمبلی از سختی زندگی ( و شاید درازترین شب به عنوان سمبل سیاهی و خواب زمستانی و انفعال در مقابل روز ، روشنائی و فعالیت ) :
- این پیشواز در واقع نوعی تهیه و تدارک برای مقابله با زمستان بود ؛ و باز هم اگر درست دستگیرم شده باشد بیدارماندن یا به اصطلاح « چلٌه نشینی » برای برخی نوعی « احیاء » محسوب می شد .
- آقای کیانیان که فکر می کنم رئیس انجمن زرتشتیان بود درباره نوروز موضوع بسیار متینی را مطرح کرد در یک عبارت « به هرحال لازم می آید که هراز چندگاه یکبار مردم گرد هم بیایند و هم مسا ئلشان را حل و فصل کنند و هم دوستیهایشان را تقویت ... »
اعتقاداتی نیمه شوخی - نیمه جدٌی هم در کنار مراسم این شب وجود داشت که می گفتند :

کسی که هندوانه شب چلٌه بخورد 

در طول زمستان کمتر سردش خواهد شد

برخی فکر می کنند که شب چلٌه خاص اعیان و به خصوص ثروتمندان بود و وسع همه نمی رسید که آن شب را جشن بگیرند ؛ و البته که در دهه 1340 شاید نیمی از مردم شهریزد ، و به طریق اولی شهرها و روستا های اطراف آن ، هم توجهی به شب چلٌه نداشتند .

( ادامه دارد ) 
 
(1) یلدا در زبان سریانی به معنی « دراز ترین » بوده است که در ابتدای برج جدٌی و فصل زمستان قرار دارد ؛ دنیای مسیحیت آن را با شب تولد عیسی مسیح مصادف می داند و جشن میگیرد ؛ دنیای عرب نیز تا حدودی تحت تاثیر همین معنی میباشند ؛ امٌا ایرانیان و شرق و شمال ایران فلسفه ی دیگری برای این عید یا جشن قائل اند .
(2) طی قریب به هشت سالی که در پاریس و سایر شهرهای مشهور فرانسه زندگی کرده ام همین امید به برف آمدن و برخی دیگر از رسوم ایرانی ، مثل نامزد بازی در این شب ، را نزد اروپائیان نیز دیده ام که مردمشناسانی چون کریستیان برمبرژه و کالمار نیز احتمال میدادند که این رسوم از خاور نزدیک به اروپا سرایت کرده باشد . 

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو