تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب ابر غلامحسین ساعدی
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

چهارشنبه 20 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تاریخ مردم شناسی در ایران (41 )


بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

غلامحسین ساعدی . اهل هوا . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اردیبهشت 1345 . 209 ص .



انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقلت اجتماعی مونوگرافی اهل هوا را عملا" بهترین مونوگرافی تهیٌه شده ، تا آن زمان ، معرفی کرده است . بدون شک دکتر غلامحسین صادقی ، باصطلاح دکتر محمود روح الامینی ، سرنخ دستش بوده است ؛ و به قول دکتر خسرو خسروی که قلم داشتن ، یا در واقع قدرت بیان و قدرت توصیف را شرط مهمٌ مردمنگاری می دانست ، قلم داشته است . امٌا هرگز آنچنان که دکتر نادر افشار نادری بر روابط اجتماعی و بطور کلٌی ساختار اجتماعی جامعه مورد بررسی تاکید داشته است بر این امر تاکید نکرده است ؛ و نهایتا" وی به نوعی چون دکتر محمود روح الامینی ، فونکسیونالیست است و در نگارش به نقش « هوا » در زندگی مردم سواحل و جزایر خلیج فارس پرداخته است .

غالب مردم شناسان بزرگ جهان مطالعات خود را از اعتقادت یک مردم شروع کرده اند ؛ و اینکه رفتار ، و گفتار آنان و بطور کلٌی ساختار اجتماعی آنان براساس این عقاید است و دولتهای استعماری و درواقع استثمار گر بر اساس این شناخت است که می توانند با استفاده از ای عقاید بر آن مردم سلطه یابند . منتهی دکتر غلامحسین ساعدی آنچنان مردم شناس نیست و در واقع نویسنده ای است که وارد جرگه مردمنگاری شده است ؛ بقدر کافی مسلٌط و مقیٌد به روشهای باصطلاح علمی مردمنگاری یا باصطلاحِ نویسندگان « محتوا » نبوده بیشتر متوجٌه زیبائی نگارش و در واقع « شکل » می نماید .

در معرفینامه مونوگرافی اهل هوا ، که بنظر می رسد نوشته ی شخص سید جلال آل احمد بوده باشد ، آمده است :

« ساعدی در « اهل هوا » از همهء امتیازهای مخصوص بخود ( که در ایلخچی و خیاو آنها را شناخته ایم ) برخوردار است ؛ با این تفاوت که در اینجا پخته تر ، پیشتر رفته ، و بخصوص بعنوان یک « محقق تکنگار » مهارت بیشتر یافته ، و بر تار و پود سبک شیرینش رشته ای از وسواس اهل تحقیق نیز دویده ، که از دیدگاه مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، ارزش کار او را دوچندان کرده است . این خصائص با تازگی و کیفیات خارق العادهء مطالب کتاب در آمیخته ، و به « اهل هوا » حالتی جادوئی و مهیج بخشیده است ، که مانند آنرا شاید در هیچ جا حس نکرده باشیم . بیشتر آنچه در این کتاب آمده بر ما ناشناخته است . گویا سخن از دیاری می رود غریب و سحر آمیز ، در قاره ای گمشده و افسانه آسا ، با مردمی بظاهر بی شباحت به سرزمین ما ، امٌا در واقع صحنهء واقعیات کتاب ، کرانه و جزاءر جنوب کشور ما است ، و صحبت از آداب و رسوم پیچیدهء مردم آنجاست ، و احوال خاصٌ و شگفتی که بر آنها می گذرد ؛ و در حال حاضر شاید هیچ تعبیر علمی معقولی برای این احوال مقدور نباشد. آفات و بلیات و حالاتی گریبانگیر برخی از ساحل نشینان جنوب است که به کار دیو و جنٌ و پری شبیه ست و نامهائی که به این حالات داده اند : متوری ، شیخ شنگر ، دینگ مارو ، ام گاره ، بومریون ، چین یاسه ، په په ، دای کتو ، بو جمبه ، بابو ، نمرود ، تقروری ، قصاص . اگر از بومی ساحل نشین در بارهء این حالات بپرسی خواهد گفت که اینها همه باد است ؛ و این بادها قدرتهائی هستند که دنیای درون خاک و برون خاک ، همه در اختیار آنهاست . تمام موجودات خیالی ، همه آنهائی که بچشم نمیآیند ، پری ها ، دیو ها ، ارواح نیک و بد، همه باد یا خیال با هواهستند ؛ و آدمها همه اسیر و شکار اینها ؛ اسیر و شکار بادهائی که خوب هستند ، اسیر و شکار بادهائی که بد هستند ؛ و اگر کسی گرفتنار یکی از این بادها بشود ، و بتواند جان سالم از چنگ باد بدر ببرد ، آنوقت آن شخص در جرگه ء اهل هوا در میآید . » . موضوع اصلی کتاب وصف حالاتیست که از این بادها گریبانگیر ساحل نشینان می شود ، و راه درمان آنهاو شرح احوال درمانگران : باباها و ماما ها . »

شاید لازم به توضیح نباشد که این معرفینامه نیز بیش از آنکه مردمشناختی به مفهوم باصطلاح علمی آن باشد ؛ نوشته ای بیشتر ادبی مینماید .

« در قسمت یادداشتهای پراکنده کتاب دراره ساحل نشینان دریاهای جنوب بحث شده و بطور مختصر ، زندگانی ، صید و شکار و آداب و رسوم این مردم تجزیه وتحلیل شده است . » .

از اصطلاحات اهل هوا و سازها و لوازم آنان نیز ذکر شده است .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (39)

سه شنبه 19 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (39)


برخی از کتاب های مرتبط با مردم شناسی ایران ، منتشر در ششماهه دوٌم 1344

افشار ، ایرج . سواد و بیاض . تهران : کتابفروشی دهخدا . اسفند 1344 ( مجموعه مقالاتی از ایرج افشار است که در انتهای کتاب گزارش هائی در باره سبک زندگی مردمان کرمان و سیستان و بلوچستان آمده است )

به آذین . م . الف . قالی ایران . ( زیر نظر محمد علی اسلامی ندوشن ) تهران : انتشارات کتابخانه ابن سینا . آبان 1344 . 155 ص .

محمود اعتماد زاده از بزرگترین نویسندگان و مترجمان عهد خود است که پس از شکست قیام ملٌی ایران مورد بغض رژیم شاهنشاهی قرار گرفته بود . وی که به دلیل دوستی با دکتر حسین آیدین ، مدیر ماهنامه ای که باهمکاری نویسنده حاضر منتشر می شد می آمد در پاسخ سؤالی از این نویسنده گفت این کتاب را به هزینه شخصی چاپ کردم و با وجود آنکه نام اسلامی ندوشن را هم بر آن نهادم رژیم ادامه آن را عملا" مانع گردید .

بیضائی ، بهرام . نمایش در ایران . تهران : چاپ کاویان . مهر 1344 . 242 ص .

وی که خود ازاستادان نمایش بود به لطف شهرتش دارای یکی از پرفروش ترین کتابهای نمایش در ایران ( مبتنی بر تعزیه ) گردید .

جاوید ، س . نمونه های فولکلور آذربایجان . تهران : چاپخانه اتحاد . 1344 . 287 ص

ساعدی ، غلامحسین . خیاو یا مشکین شهر . تهران . انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ( مونوگرافی شماره 7 ) . آبان 1344 . 273 ص .

در معرفینامه این مونوگرافی از سوی ناشر آمده است :

« باز یک دفتر دیگر از اوضاع و احوال جزئیات گذشته و حال زندگی مردم یک آبادی ، که در واقع ترکیب جالبی است از ده و شهر ....

این میعادگاه ییلاقی ایلات شاهسون  ، آبادی بیش از حد خراب و بیماری است ....

( بنظر می رسد این معرفینامه توسط شخص جلال آل احمد نوشته شده باشد )

کاویان پور ، احمد . تاریخ رضائیه . تهران : مؤسسه انتشارات آسیا . 1344 .

معینی ، اسدالله . جغرافیا و جغرافیای تاریخی گرگان و دشت گرگان . تهران : چاپخانه شرکت سهامی طبع کتاب . 1344 . 428 ص .

هدایت ، صادق . مجموعه نوشته های پراکنده صادق هدایت ( گرد آوری حسن قائمیان ) . تهران : مؤسسه مطبوعاتی امیر کبیر . 1344 . 643 ص .

قائمیان که از آشنایان دکتر حسین آیدین ، مدیر مجلٌه محلٌ کار نویسنده حاضر بود و به این سبب یکبار به دفتر مجلٌه حاضر آمد اشاره ای به آثار گمشده صادق هدایت در حوزه فولکلور و بخصوص سانسور آنها در زمان چاپ و انتشار داشت ...

نظرات() 

صادق هدایت و فولکلور

یکشنبه 3 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 


صادق هدایت و فولکلور


صادق هدایت نویسنده بزرگی که به همٌت خود ، دوستان متعدد ، و فرانسویان که وی را نسبتا" تعلیم یافته و متاثر از ادبیات فرانسه می دانستند شهرتی جهانی یافته است ؛ در یک خاندان اشرافی که بزرگان آن طی چند نسل در دو حکومت قاجاریان و پهلوی صاحب مناصبی بزرک و بسیار بزرگ سیاسی – نظامی و قضائی بودند در 28 بهمن سال 1281 خورشیدی در تهران به دنیا آمد .

خانواده ، و خویشاوندانی بسیار از وی ، صوفی مسلک ، ایراندوست افراطی ، در خصومت با اعراب و اسلام عوامانه ، و همیشه و در همه حال خواستار تجدید عظمت ایران و افزایش فرهنگ عمومی مردمان آن بودند ؛ و بیشتر به باصطلاح روشنفکری ، خرافه ستیزی ، گرایش به ایران باستان و نوزائی ایران بزرگ شهره شده اند .

صادق هدایت از بزرگانی است که اصولا" به تحصیلات کلاسیک علاقه ای نداشته اند و چه بسا اگر در پاریس به تحصیلات ادبیات فرانسه ادامه می داد و به درجه دکتری و استادی در این رشته می رسید هرگز « صادق هدایت » نمی شد ! .

وی در عشق به میهن ، شناسانده عظمت تاریخی و بنابر این توانائیهای ملٌت ایرانی ، اصلاحات اجتماعی – فرهنگی در آن ..... ابتدا وارد صحنه ی ادبیات شفاهی فارسی و آنگاه به صورتی بسیار گسترده تر وارد نگارش و ویرایش فولکلور ایران شده است .

نخستین کوشش وی در گرد آوری فولکلور ایران ظاهرا" در اروپا با نگارش مقاله ای تحت عنوان « جادوگری در ایران » ، در سال 1305 ، به زبان فرانسه بوده است که در شماره 79 مجله ویل دولیس منتشر شده است .

صادق هدایت به عنوان یک داستان نویس بزرگ جهانی ، متاثر از سید محمد علی جمالزاده ( که گویا به صورتی شفاهی وی را استاد خود معرفی کرده بود ) با داستانهائی در سبک رئالیسم اجتماعی و بهره برداری از آداب و رسوم ایرانی در آنها نیز با فرهنگ مردم کشور خود و حفظ و حراست از آن پیوند یافته است ( که شاید در این خصوص خود الهام دهنده به جلال آل احمد نیز بوده باشد ) ....

منتهی چون ، به رغم باصطلاح بزرگزادگی ، طی سالهائی دراز طعم « نداری » را چشیده بوده است عموما" طرفدار توده بوده است ؛ و امٌا درگرد آوری فرهنگ عامٌه هدفمندانه معتقد به گردآوری آداب و رسوم و عادات و معتقدات مردم به منظور اصلاحات اجتماعی ضروری گردیده است .

مشهور ترین اثر صادق هدایت کتاب نیرنگستون است که در سال 132 منتشر شده است .

مقالات فولکلوریک صادق هدایت در کتاب « نوشته های پراکنده صادق هدایت » به کوشش حسن قائمیان ، در سال 1315  منتشر شده اند . از جمله :

فلکلر یا فرهنگ توده

نویسنده: هادی صداقت(صادق هدایت)

صادق هدایت فرهنگ توده و فلکلر را در شماره 3،4،5و6 اسفند 1323 تا خرداد 1324 سال دوم مجله سخن به چاپ رسانیده و حسن قائمیان در کتاب نوشته های پراکنده صادق هدایت آن را آورده است .

با اینهمه صادق هدایت ، رقیب و مخالفش فضل الله صبحی مهتدی ، و شاگردش ؟ سید ابو القاسم انجوی شیرازی ، در عمل آنچنان وابسته به روشی مدون در جمع آوری فولکلور نبوده خوشه چین زحمات دیگران گردیده اند .

غلامحسین ساعدی ( که بعدا" با مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی نیز همکاری داشته است ) ، هوشنگ گلشیری و بهرام بیضائی را از مکتب فولکلوریک صادق هدایت معرفی کرده اند .

در فولکلور ، حسن قائمیان ، سید ابو القاسم انجوی شیرازی خود را از شاگردان بلافصل صادق هدایت معرفی کرده اند که بنظر می رسد هیچکدام در نقل آثار وی امانت را به صورتی تام و تمام رعایت نکرده باشند (1) .

(1)   نویسنده ی این سطور که برخوردهای متعددی با حسن قائمیان داشته است و نیز مدتی زیر نظر انجوی شیرازی به امور فرهنگ مردم شاغل بوده است به این موضوع اطمینان دارد .

 

تاریخ مردم شناسی در ایران ، تاریخ گردآوری فولکلور در ایران ، صادق هدایت ، نیرنگستون ، حسن قائمیان ، سید ابو القاسم انجوی شیرازی ، غلامحسین ساعدی

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :