تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب ابر مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

چهارشنبه 20 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تاریخ مردم شناسی در ایران (41 )


بهترین مونوگرافی دهه 1350 در ایران ؟

غلامحسین ساعدی . اهل هوا . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . اردیبهشت 1345 . 209 ص .



انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقلت اجتماعی مونوگرافی اهل هوا را عملا" بهترین مونوگرافی تهیٌه شده ، تا آن زمان ، معرفی کرده است . بدون شک دکتر غلامحسین صادقی ، باصطلاح دکتر محمود روح الامینی ، سرنخ دستش بوده است ؛ و به قول دکتر خسرو خسروی که قلم داشتن ، یا در واقع قدرت بیان و قدرت توصیف را شرط مهمٌ مردمنگاری می دانست ، قلم داشته است . امٌا هرگز آنچنان که دکتر نادر افشار نادری بر روابط اجتماعی و بطور کلٌی ساختار اجتماعی جامعه مورد بررسی تاکید داشته است بر این امر تاکید نکرده است ؛ و نهایتا" وی به نوعی چون دکتر محمود روح الامینی ، فونکسیونالیست است و در نگارش به نقش « هوا » در زندگی مردم سواحل و جزایر خلیج فارس پرداخته است .

غالب مردم شناسان بزرگ جهان مطالعات خود را از اعتقادت یک مردم شروع کرده اند ؛ و اینکه رفتار ، و گفتار آنان و بطور کلٌی ساختار اجتماعی آنان براساس این عقاید است و دولتهای استعماری و درواقع استثمار گر بر اساس این شناخت است که می توانند با استفاده از ای عقاید بر آن مردم سلطه یابند . منتهی دکتر غلامحسین ساعدی آنچنان مردم شناس نیست و در واقع نویسنده ای است که وارد جرگه مردمنگاری شده است ؛ بقدر کافی مسلٌط و مقیٌد به روشهای باصطلاح علمی مردمنگاری یا باصطلاحِ نویسندگان « محتوا » نبوده بیشتر متوجٌه زیبائی نگارش و در واقع « شکل » می نماید .

در معرفینامه مونوگرافی اهل هوا ، که بنظر می رسد نوشته ی شخص سید جلال آل احمد بوده باشد ، آمده است :

« ساعدی در « اهل هوا » از همهء امتیازهای مخصوص بخود ( که در ایلخچی و خیاو آنها را شناخته ایم ) برخوردار است ؛ با این تفاوت که در اینجا پخته تر ، پیشتر رفته ، و بخصوص بعنوان یک « محقق تکنگار » مهارت بیشتر یافته ، و بر تار و پود سبک شیرینش رشته ای از وسواس اهل تحقیق نیز دویده ، که از دیدگاه مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، ارزش کار او را دوچندان کرده است . این خصائص با تازگی و کیفیات خارق العادهء مطالب کتاب در آمیخته ، و به « اهل هوا » حالتی جادوئی و مهیج بخشیده است ، که مانند آنرا شاید در هیچ جا حس نکرده باشیم . بیشتر آنچه در این کتاب آمده بر ما ناشناخته است . گویا سخن از دیاری می رود غریب و سحر آمیز ، در قاره ای گمشده و افسانه آسا ، با مردمی بظاهر بی شباحت به سرزمین ما ، امٌا در واقع صحنهء واقعیات کتاب ، کرانه و جزاءر جنوب کشور ما است ، و صحبت از آداب و رسوم پیچیدهء مردم آنجاست ، و احوال خاصٌ و شگفتی که بر آنها می گذرد ؛ و در حال حاضر شاید هیچ تعبیر علمی معقولی برای این احوال مقدور نباشد. آفات و بلیات و حالاتی گریبانگیر برخی از ساحل نشینان جنوب است که به کار دیو و جنٌ و پری شبیه ست و نامهائی که به این حالات داده اند : متوری ، شیخ شنگر ، دینگ مارو ، ام گاره ، بومریون ، چین یاسه ، په په ، دای کتو ، بو جمبه ، بابو ، نمرود ، تقروری ، قصاص . اگر از بومی ساحل نشین در بارهء این حالات بپرسی خواهد گفت که اینها همه باد است ؛ و این بادها قدرتهائی هستند که دنیای درون خاک و برون خاک ، همه در اختیار آنهاست . تمام موجودات خیالی ، همه آنهائی که بچشم نمیآیند ، پری ها ، دیو ها ، ارواح نیک و بد، همه باد یا خیال با هواهستند ؛ و آدمها همه اسیر و شکار اینها ؛ اسیر و شکار بادهائی که خوب هستند ، اسیر و شکار بادهائی که بد هستند ؛ و اگر کسی گرفتنار یکی از این بادها بشود ، و بتواند جان سالم از چنگ باد بدر ببرد ، آنوقت آن شخص در جرگه ء اهل هوا در میآید . » . موضوع اصلی کتاب وصف حالاتیست که از این بادها گریبانگیر ساحل نشینان می شود ، و راه درمان آنهاو شرح احوال درمانگران : باباها و ماما ها . »

شاید لازم به توضیح نباشد که این معرفینامه نیز بیش از آنکه مردمشناختی به مفهوم باصطلاح علمی آن باشد ؛ نوشته ای بیشتر ادبی مینماید .

« در قسمت یادداشتهای پراکنده کتاب دراره ساحل نشینان دریاهای جنوب بحث شده و بطور مختصر ، زندگانی ، صید و شکار و آداب و رسوم این مردم تجزیه وتحلیل شده است . » .

از اصطلاحات اهل هوا و سازها و لوازم آنان نیز ذکر شده است .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (38) دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟

دوشنبه 18 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

تاریخ مردم شناسی در ایران (38)

دکتر علیمحمد کاردان ؛ نخستین مدرس مردم شناسی ... ؟

بنا به یک گفته در بدو بنیان مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، فعالیت امثال دکتر صدیقی ، دکترنراقی ، دکتر کاردان ، دکتر ودیعی ، دکترورجاوند ، و... در آن ، دکتر علیمحمد کاردان به ملاحظه همکاریش با پییر بسینیه در بنیانگذاری این رروش مطالعاتی نامزد تدریس آن در دوره جدید التاسیس فوق لیسانس علوم اجتماعی بوده است غالب همردیفان وی از تدریس مردم شناسی استقبال نمی کرده آن را با تفکری نسبتا" عامیانه « علم به اقوام اوٌلیه » ، « جوامع عقب مانده » ، و حتی « علم به عقاید خرافاتی و نسبتا" خرافاتی » و نظیر آنا می دانسته اند ؛ و حال آنکه مردم شناسی در واقع علم به آداب و رسوم ، علم به جوامع سنٌتی تر و در واقع مطالعه جوامع باصطلاح در حال توسعه و مناسب کشورهائی درحال توسعه چون ایران ، با کاربرد در اصلاحات آن جامعه برای توسعه هرچه بیشتر ، بوده است ؛ و بااین وجود چون « مطالعات ایلات و عشایر » ، که فقط بخشی از مردم شناسی را تشکیل می دهد ، مورد پشتیبانی سازمان های بین المللی و کمک های مالی آنان و سفارش پروپه های مطالعاتی چشمگیر از سوی سازمان برنامه بوده است تقریبا" همه به آن بخش خاصٌ از مردم شناسی گرایش می یافته اند ؛ و دکتر غلامحسین صدیقی به عنوان رئیس شورای علمی مؤسسه ، با تدریس « شناخت ایلات و عشایر » به جای « مردم شناسی » ( روش مردم شناسی ) ، که از سوی بعضی از همکار – دوستان وی پیشنهاد می شده است موافقت نداشته است .

نویسنده حاضر پس از چند بار پرس و جو نزد دکتر کاردان به این نتیجه رسید که وی :

علاقه مند به تدریس روش مردم شناسی نبوده است .

مشتاق پروژپ گرفتن از سازمان برنامه و مسافرتهای تحقیقاتی نیز نبوده است ؛ بنابر این :

تدریس مردم شناسی را بر عهده ی متصدیان امور مربوطه در مؤسسه  می دیده است ؛ حال آنکه

جوٌ سیاسی به شدٌت در مؤسسه حاکم بوده است و وی بیش از هرچیز از چنین مجادله هائی ، بخصوص بین مطالعه گران روستا از یک طرف و مطالعه گران ایلات از طرف دیگر ، دوری می جسته است .

اگر روش مردم شناسی را به فارسی ترجمه کرده است کتاب بسیار معتبر روش جامعه شناسی از امیل دورکهایم را نیز ترجمه کرده است ؛ پس :

به یک روش کلٌی در علوم اجتماعی می اندیشیده است و به این ترتیب از همان 1338 به جای روش مردم شناسی یا روش جامعه شناسی به تدریس روش علوم اجتماعی ( روش تحقیق در علوم اجتماعی ) پرداخته است .

با این وجود تعلق خاطر وی به تعلیم و تربیت و بطور کلٌی فرهنگ از یک طرف و مردم شناسی و جامعه شناسی از طرف دیگر ، سبب گرایش وی به مکتب انسانشناسی فرهنگی شده در همان بدو امر به تدریس روانشناسی اجتماعی و ترجمه کتابهائی معتبر از آن پرداخته که در عمل مردم شناسی ، از مکتب فرهنگی آن ، نیز به شمار می روند .

شاید از همین بخش به « قوم شناسی  تربیتی » گاستون میالاره کشیده شده است .

آنچه که این نخستین استاد روش تحقیق در علوم اجتماعی ( و روانشناسی اجتماعی ) بنام روش تحقیق در علوم اجتماعی در ترم نخست سال تحصیلی 1344 – 1345 در دوره لیسانس رشته علوم اجتماعی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران تدریس می کرد ، روشی توصیفی ، کیفی ، و در بخش اعظم خود همان روش مردم شناسی بود 

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (35)

یکشنبه 17 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (35)


برخی از کتاب های مرتبط با مردم شناسی ایران منتشر در ششماهه نخست 1344


 

ورجاوند ، پرویز . روش بررسی و شناخت کلٌی ایلات و عشایر . تهران : انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی . شهریور 1344 . 276 ص .

در معرفینامه ی مؤسسه بر کتاب آمده است :

« در باره ایلات ایران تا کنون چندین کتاب علمی و در عین حال خواندنی نگاشته شده ، امٌا به علٌت اهمٌیت عظیم موضوع ؛ و در عین حال پیچیدگی و دشواریهای گوناگون آن ، این نوشته ها نمی تواند جوابگوی احتیاج عظیمی باشد که در ایران نسبت به مطالعه ایلات احساس می شود . بنابر این ورود کتاب با ارزشی چون « روش بررسی و شناخت کلٌی ایلات و عشایر » را به جرگه آثاری که در این باره نوشته شده است، باید خوشآمد گفت؛ بخصوص اگر در نظر داشته باشیم که تاکنون بیشتر این کتابها بدست محققین خارجی نگارش یافته و آنچه ما بدان نیازمندیم همٌت دانش پژوهان ایرانی است که با دیدی متعلق به این آب و خاک تالیف شده و شامل دستور العمل و راهنمائی برای شناسائی ایلات و عشایر ایران است ؛ کوششی که نویسنده برای تالیف آن بکار بسته ، در خور ستایش است » .

علیرضا آیت اللهی :

حقیقت این است که با وجود دکتر غلامحسین صدیقی و دکتر احسان نراقی در رآس مؤسسه ، بنیانگذاری مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران را به همٌت اعضاء و طرفداران جبهه ملٌی ، از جمله دکتر ورجاوند ، می دانستند . وی که با چند نفر دیگر از یاران و هممسلکانش « بخش مطالعات ایلات و عشایر » ( و نه آنطور که به اشتباه نوشته اند : بخش مردم شناسی و عشایر ! ) را از بخش مطالعات روستائی و عشایر منشعب کرده بودند چنان به مرام ومسلک خود پایبند بوده اند که ، با وجود وارد ساختن افرادی دیگر به بخش به قصد تغییر ساختار سیاسی آن ( به ویژه از زمان مدیریت دکتر ف . ت ، از وابستگان دربار شاهنشاهی ؟ ، بر موسسه ) ، همچنان به مواضع سیاسی خود ادامه می داده اند و شاید به همین دلیل انتشاراتشان از اقبال تمام خوانندگانِ مرببط بر خوردار نمی شده است ..

این کتاب که حاصل زحمت نویسنده و در واقع چندنفر از همکاران وی در مؤسسه است در بدو انتشار خود حتی از سوی استادان رشته علوم اجتماعی دانشگاه تهران چون دکتر نادر افشار نادری به ما دانشجویانِ آن زمان این رشته تحصیلی توصیه نمی شد .

هبله رودی ، محمد علی . مجمع الامثال ( ویراستهء دکتر صادق کیا ) . تهران . نشریه شماره 4 از انتشارات اداره فرهنگ عامه . 1344 . 309 ص

جاوید ، س . نمونه های فولکلور آذربایجان . تهران : چاپخانه اتحاد . 1344 . 287 ص

سوری ، ماشاء الله . سرودهای دینی یارسان . تهران : مؤسسه انتشارات امیر کبیر . 1344 . 207 ص

کاویان پور ، احمد . تاریخ رضائیه . تهران : مؤسسه انتشارات آسیا . 1344

نظرات() 

بخش مردم شناسی دانشگاه تهران

سه شنبه 5 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

 

چهل و پنجمین سالروز تصویب

 

بخش مردم شناسی دانشگاه تهران

 

صورت جلسه

دوٌمین جلسه

به منظور تعیین اعضاء و وظایف

کمیته تحقیقاتی مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی

ساعت 12 روز سه شنبه 5 / 10 / 1351

با شرکت جناب آقای دکتر جمشید بهنام ریاست دانشکده علوم اجتماعی و تعاون ، و با حضور خانم دکتر طوبی ، و آقایان دکتر نادر افشار نادری ، دکتر امانی ، دکتر ایزدی ، دکتر توسلی ، آقای خاقانی ، دکتر روح الامینی ، دکتر ساروخانی ، آقای کشاورز و دکتر نظامی تشکیل شد ؛ و نتایج زیر حاصل گردید ....

1 _ ....

دکتر محمود روح الامینی

2 – پس از آن  آقای دکتر روح الامینی اظهار داشتند بهتر است حالا که مسئله اعضاء کمیته تحقیقاتی مطرح است ، و در این کمیته مدیران و مسؤولان بخش ها حق شرکت خواهند داشت ، ابتداء انواع بخش های تحقیقاتی ، ماهیت و تعداد آنان مطرح شود .

پیشنهاد کردند که بخشی بنام مردم شناسی در مؤسسه به وجود آید .

این پیشنهاد مورد تصویب کلیه اعضاء حاضر در جلسه قرار گرفت ؛ و مقرر شد کعلاوه بر بخش های موجود در مؤسسه ، بخشی بنام مردم شناسی بوجود آید .

این تصمیم به دانشگاه تهران جهت تصویب و تغییر در مؤسسه ابلاغ خواهد شد .

3 – پس از آن مسآله ضرورت وجود بخش های تحقیقاتی در مؤسسه مطرح گردید (1)

 

(1)    (1)  به این ترتیب بخش مردم شناسی در واقع نخستین بخش رسمی و مصوٌب مؤسسه است .

نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (21)

پنجشنبه 30 آذر 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (21)


کتابها و گزارشها ی همزمان با نخستین دوره فوق لیسانس علوم اجتماعی : 1340


کرنلیس ، اپت لند . « وضع کلٌی لیمو چا » . ترجمه عزیز رخش خورشید . تهران : قسمت تحقیقات روستائی و عشایر ؛ مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران . 1340 . 127 ص .

آورده اند که مطالب این گزارش به وسیله کرنلیس اپت لند استاد ؟ مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی گرد آوری شده و به صورت پلی کپی تکثیر شده است ؛ حال آنکه مؤسسه قاعدتا" فاقد استادی خارجی بوده و وی بعید است که بدون راهنمائی و همراهی پژوهشگر یا پژوهشگرانی ایرانی به این امر توفیق یافته باشد . در آن بدو فعالیت ، اصولا" مؤسسه از دو بخش تحقیقاتی تشکیل می شده است :

بخش جامعه شناسی شهری

بخش جامعه شناسی روستائی و عشایر

« طرح جامع مطالعات اقتصادی – اجتماعی گیلان – مازندران – گرگان » طبیعتا" در بخش مطالعات روستائی و عشایر صورت می گرفته است که احتمالا" از همکاری نادر افشار نادری ( به عنوان داانشجوی نخستین دوره فوق لیسانس علوم اجتماعی ) – خسرو  خسروی ؟ -  امیر هوشنگ کشاورز صدر ؟ و... برخوردار بوده است ( این گزارش به وسیله اینترنت در دسترس است ) .

لیمو چا دهکده ای از لشت نشا ، مشهور به بهشت گمشده ایران ، در استان گیلان است .

مطالب این گزارش که تقریبا" به موازات گزارشهای پی یر بسینیه تهیه شده اند ، در زمره ی مطالعات قبل از اصلاحات ارضی به شمار می روند و یکی از نخستین انتشارات مؤسسه محسوب می شوند :

وضع لیموچا – موقعیت و قدمت این دهکده -  بنای اقتصادی – تقسیم کار – دموگرافی – آینده جمعیت – تعلیم و تربیت – کدخدا – مالک – جمعیت – ترکیب جمعیت – وضع زنان – ازدواج – تحویل جهیزیه – یادداشتهائی از سفر گیلان – برخی از اصطلاحات محلی در باره کشاورزی و زمین – کلیاتی در باره وضع منطقه – چگونگی رابطه میان مالکین و مستآجرین – آبیاری – مسائل اقتصادی – تنزیل – نسیه دادن – مطالبی در باره وضع فرهنگی منطقه .

کتابهای زیر نیز از انتشارات 1340 می باشند :

مرتضویان ، سید کمال الدین . داستانهای امثال . اصفهان : کتابفروشی ثقفی . 1340 . 230 ص .

مهاجر ، علی اصغر . زیر آسمان کویر . تهران : سازمان کتابهای جیبی شرکت سهامی افست . 1340 . 244 ص .

و....

( ادامه دارد )

نظرات() 
  • تعداد کل صفحات : 2 
  • 1  
  • 2  

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :