تبلیغات
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran - مطالب ابر کتاب هفته
Ethnologie de l’Iran شناخت مردم ایران ( شما ) Anthropology of iran * (SHEMA) Shenakht mardom iran
هرگونه استفاده از نوشته های این وب بدون اجازه کتبی نویسنده اکیدا" ممنوع است
علیرضاآیت اللهی از1341 فولکلوریست،1345محقق دانشگاه تهران و همکار«فرهنگ مردم» ، 1351 نخستین کارشناس مردمشناسی دانشگاهها،1354 مدرس مردمشناسی دانشکاه ابوریحان و با تحصیلات دکتری مردم شناسی در فرانسه در 1365 ،استاد مردم شناسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است

تاریخ مردم شناسی در ایران (25 ) از سالهای اوج گیری گردآوری فولکلور در ایران

دوشنبه 4 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 

تاریخ مردم شناسی در ایران (25 )


از سالهای اوج گیری گردآوری فولکلور در ایران


یکی از خصائل حوزه فولکلور ایران که در سال 1340 ، بخصوص با انتشار کتاب هفته (1) بروز بیشتری یافت تفکیک آن به چند حوزه ی انتشاراتی متفاوت و نسبتا" جدا از یکدیگر بود :

حوزه متفرقه که افرادی مستقل از یکدیگر و تنها بنا به خواست شخصی خود به جمع آوری فولکلور می پرداختند و گرچه بسیاری از آثار آنان به دلیل عدم انتشار و عدم وجود یک خزانه در ایران از بین می رفت گاهی از میان آنان زبدگانی بزرگ موفق شده و به شهرت رسیده اند . صادق هدایت  خود از این گروه بوده است .

حوزه رادیو ( و بعدا" تلویزیون ) که با برنامه قصٌه ظهر جمعه ی صبحی فضل الله مهتدی ، و پس از آن برنامه « فرهنگ مردم » ، که خود را پیرو طریقت صادق هدایت مینمود ، از نظر کمٌی به موفقیت هائی شایان دست یافت .

حوزه دانشگاهی متجلی در مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران که در آنجا نیز چند نفر از همکاران سابق صادق هدایت ، پیروان وی ، ( چون سیروس طاهباز ، غلامحسین ساعدی ، جلال آل احمد ، و... ) و غیر از آنان ، چون خسرو خسروی ، تحت عنوان « دفترهای مونوگرافی »  آثاری از خود انتشار دادند .

حوزه اداری که بیشتر متوجٌه اداره فرهنگ عامٌه در وزارت فرهنگ و هنر بود ؛ و علی بلوکباشی در آن زمان از مظاهر آن مینمود .

به جز نوشته های منتشره خسرو خسروی ، برخی از دیگر دانشگاهیان و بخصوص صادق هدایت ، در سال 1340 که قبلا" آمد نوشته های دیگری نیز به صورتی غیر کتابی منتشر شده اند که از آنجمله اند :

بلوکباشی ، علی . « راهنمای گرد آوری فلکلر » . کتاب هفته ، - ، 13 : 136 – 138 ، دی 1340 .

سیروس طاهباز

طاهباز ، سیروس . « دوبیتی ها » . کتاب هفته ، - ، 12 : 159 – 160 . 3 دی 1340 .

امینی ، محمد . « ترانه های قهفرخی » . پیام نوین ، 4 ، 7 : 78 – 79 ، فروردین 1340 .

ایوبی ، محمد . « چند دوبیتی از خوزستان » . کتاب هفته ، - ، 19 : 180 ، بهمن 1340 .

تمدنی ، ناصر . « دوبیتی های جهرمی » . کتاب هفته ، - ، 23 و 24 : 340 ، اسفند 1340 .

حمیدی ، جعفر . » واسونکهای محلی بوشهر » . پیام نوین ، 3 ، 8 : 41 – 43 ، اردیبهشت 1340 . جشن چهار روزه ، جشن ختنه سوران .

لمعه ، منوچهر . « ترانه هائی که مردم رشت برای نوازش کودک خویش می خوانند » کتاب هفته  ، - ، 12 : 163 – 164 ، 3 دی 1340 .

لمعه ، منوچهر . « لیلا » ( تصنیفی از مطربهای بندر انزلی ) . کتاب هفته ، - ، 4 : 167 ، 7 آبان 1340 .

محجوب ، محمد جعفر . « افسانه قدیمی ترین میراث فرهنگی بشر » ماهنامه فرهنگ ، 1 ، ! : 39 – 42 ، دی 1340 و نیز 1 ، 2 : 74 – 87 ، بهمن 1340 . مطالعه در داستانهای عامیانه و طبقه بندی آنها .

صبحی مهتدی ، فضل الله . « بز زنگوله پا » . کتاب هفته ، - ، 19 : 178 و 179 ، 28 بهمن 1340 .

بلوکباشی ، علی « سه دختران ، قصٌه ای به لهجه تهرانی » کتاب هفته ، - ، 17 : 161 ، بهمن 1340 .

بلوکباشی ، علی . « قصٌه علی و ببر و درویش ماهیگیر » کتاب هفته ، - 23 ، 24 : 243 – 247 ، 27 اسفند 1340 .

طاهباز ، سیروس . « قصصه گرگ گشنه » کتاب هفته ، - ، 8 : 187 – 188 ، 5 آذر 1340 .

هنری ، رضا . « زناشوئی در نزد روستائیان و چادر نینان قوچان » در چند شماره از پیام نوین شروع در بهمن 1340 .

خسروی ، خسرو . « تطور جمعیت و شکل تهران » سخن . اردیبهشت ، تیر و آذر 1340 .

و....

 

( 1 ) کتاب هفته، عنوان هفته‌نامه‌ای بود از مجموعه مجله‌های مؤسسه کیهان که زیر نظر محسن هشترودی، احمد شاملو و شورای نویسندگان از تاریخ ۱۶ مهرماه ۱۳۴۰ تا سال ۱۳۴۲ منتشر می‌شد.


نظرات() 

تاریخ مردم شناسی در ایران (24 ) فولکلوریسم صادق هدایت

یکشنبه 3 دی 1396

نویسنده: Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران ) |

 


تاریخ مردم شناسی در ایران (24 )


فولکلوریسم صادق هدایت


صادق هدایت ، نویسنده ایرانی مشهورجهان ، گرچه در عشق به مردم شناسی و بخصوص گرد آوری فولکلور در ایران یکی از نخستین ها است ، در روش مطالعاتی و باصطلاح علمی در این حوزه آنچنان مورد تائید متخصصان امر قرار نگرفته است .

به علاوه ، به دلیل برخی از معتقدات خود ، رو در روی بسیاری از همین مردم مورد مطالعه اش قرار گرفته و چه بسا درمواردی تکفیر شده است . در نتیجه آثار وی گاه بگاه از اقبال عمومی دور افتاده یا به نوعی مورد تحریم واقع شده اند ؛ و پس از انتشار نیز بنظر می رسد به صورتی قابل توجٌه مورد ویرایش این و آن واقع شده آثاری ، به طور کامل ، ناشی از شخص صادق هدایت نبوده باشند .

سال 1340 که به نوعی نه تنها بی اعتنائی به عقاید مردم اوج می گرفته است ؛ بلکه عملا" با آن مقابله می شده است مجددا" آثار صادق هدایت نیز مورد انتشار عموم  قرار گرفته نوشته های فولکلوریک متعددی از وی در مطبوعات آن زمان به چاپ رسیده اند که از آنجمله اند :

هدایت ، صادق . « ترانه ء خانوم خانوما و خاله خاله جون » . کتاب هفته . 0 – 150 : 81 . 24 دی 1340 .

هدایت ، صادق (و) احمد شاملو و.... « نه روایت ازترانه قدیمی اتل متل توتوله » . کتاب هفته ، - 10 : 130 – 132 . 16 مهر 1340 . روایت هائی از شیراز ، تهران ، رشت ، اصفهان ، کرمان ، خوزستان ، همدان و مشهد .

هدایت ، صادق و سیروس طاهباز . دو روایت از یک ترانهء قدیمی » . کتاب هفته . – 20 : 129 – 130 . 23 مهر 1340 . روایت های تهرانی و آذربایجانی از ترانه ء تو که ماه بلندِ در هوائی .

هدایت ، صادق . « چند روایت از یک ترانه ء ، دویدم و دویدم ... » . کتاب هفته 0 – 30 : 180 – 183 ، 29 مهر 1340 . روایتهای تهرانی ، کاشانی ، کرمانی و مشهدی .

هدایت ، صادق ؛ و... « سه روایت از یک ترانه مشهور » . کتاب هفته . ، - 120 : 161 – ، 3  دی 1340 . روایتهای تهرنی و آبادانی و فارس از ترانه دیشب که باران آمد .

هدایت ، صادق . « متل شنگول و منگول » . کتاب هفته 0 – 180 : 167 – 168 ، 22 بهمن 1340 .

هدایت ، صادق . « مثل آقا موشه » . کتاب هفته ، - 180 : 165 – 166 ، 22 بهمن 1340 .

این نوع گرد آوری که شاید سبب شهرت و اعتبار نویسنگانشان می شد در حوالی 1312 از طرفی با صادق هدایت و از طرف دیگر با  فضل الله مهتدی صبحی شروع شده بود که سرانجام به منازعه و مجادله این دونفر ختم شد ؛ لیکن شاید به این دلیل که مهتدی سابقه ی بهائیگری داشت ، از خانواده ی والائی چون خانواده هدایت نبود ، و بخصوص چون صادق هدایت اجتماعگرا با دوستانی پرشمار نبود در سایه نام هدایت قرار گرفت .

مهتدی اصولا" در ادبیات شفاهی در حوزه افسانه و قصٌه فعالیت می کرد و به یمن و برکت میکروفون رادیو ایران موفق به جمع آوری قصٌه هائی از سراسر ایران می شد تا به نام خود چاپ و منتشر کند (1) .

صادق هدایت به یمن و برکت شهرت خانوادگی و روابط اجتماعی خود نه تنها در حوزه ادبیات شفاهی و بخصوص درانحصار قصٌه و افسانه بلکه تقریبا" در تمام امور فولکلور فعٌال بوده است و بیشتر با نشریاتی وزین چون سختن همکاری می کرده است که پس از مرگش با رونق نشریه « کتاب هفته » آثار بسیار بیشتری از وی منتشر شده اند . منتهی یک اثر از مثلا" یک متل که بنام روایت کاشانیِ متل منتشر می کرده است :

از « یکنفر » کاشانی بوده است و نه از کاشان !

اکثرا" راوی نیز بهترین راوی از آن محل نبوده است

در ویرایشهایِ بخصوص پس از هدایت اصالت خود را متزلزل دیده است

و....

این روش که بعدا" با سازمان گسترده ای بنام « مرکز فرهنگ مردم » به ریاست سید ابوالقاسم انجوی شیرازی ، فاقد تحصیلات و تخصص مردم شناسی ، و هزینه هائی بسیار گزاف ، پیگیری شده است گرچه به فولکلور ایران اشاراتی بسزا دارد به دلیل روشمند نبودن خود میتواند آسیب هائی جدٌی به این حوزه ، و بخصوص ادبیات شفاهی ایران ، وارد آورده باشد .

(1)                                                                                                                                                     (1) نویسنده حاضر از زمستان 1337 برای وی قصٌه ارسال میداشته است .

نویسنده این سطور به مدت چندماه در آن مرکز فعالیت می کرده است (2)

نظرات() 

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : Alireza Ayatollahi ( Tehran.Iran ( علی رضا آیت اللهی ( ایران.تهران )

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :